دیپلماسی صلح در سایه دماوند

«سیزم» در جست‌وجوی چیست؟

«سیزم» در پاسخ نیاز به صلح همگانی در سال ۱۹۴۸، درست سه سال پس از جنگ جهانی دوم تأسیس‌ شد. شهر «نیس» در جنوب فرانسه نقطه آغاز فعالیت این شورای کوچک متشکل از کشور‌های فرانسه، هلند، بلژیک، دانمارک و لوکزامبورگ بود. به‌‌تدریج با پیوستن کشورهایی چون مصر، آرژانتین و ایران این شورا رنگ جهانی‌ به‌ خود گرفت. سیزم در سال ۱۹۹۵ از سوی کمیته بین‌المللی المپیک به‌رسمیت شناخته و اولین‌ دوره بازی‌های ورزشی این شورا در رم برگزار شد. هم‌اکنون این نهاد ۷۷ساله با عضویت ۱۲۷ کشور، در بروکسل به حیات خود ادامه می‌دهد. مجموعه فعالیت‌های این شورا بر محور صلح‌ جهانی بر مدار دیپلماسی ورزشی است.

صعود برای صلح، از ایران شروع شد

ایران با عضویت ۶۶ساله خود در این شورای بین‌المللی و میزبانی سه دوره از رویداد «صعود برای صلح» در سیزم حضوری فعال داشته‌ است. «داوود ملکی»، سرپرست اجرایی چهارمین دوره این رویداد، نقش ایران را در سیزم چنین تبیین می‌کند: «ایده اولیه صعود برای صلح نخستین‌بار توسط امیر سرتیپ جمشید فولادی در کمیته کوهنوردی سیزم مطرح‌ شد. ازآنجاکه ایران پیشنهاد‌دهنده این رویداد بود، میزبانی نخستین دوره از «صعود برای صلح» را در شهریور۱۴۰۱ برعهده‌ گرفت.» ملکی این رویداد را ابتکاری از جانب ایران برای ارتباط سازنده با جهان می‌داند: «شعار اصلی سیزم «دوستی از طریق ورزش» (Friendship through s‌port) است. ایران با تجربه برگزاری سه دوره از این رویداد و شرکت در تمامی ادوار آن نامی شناخته‌شده در رشته کوهنوردی برای ۱۲۶ کشور عضو سیزم به‌حساب می‌آید.»

صلح پس از آتش‌بس 

به‌گفته سرپرست اجرایی چهارمین دوره رویداد «صعود برای صلح»، شورای بین‌المللی ورزش‌های نظامی در تمامی رشته‌های ورزشی فعال است: «در ایران در ۲۶ رشته ورزشی سیزم فعالیت داریم، اما به‌واسطه دسترسی به کوهستان و قدمتی که رشته کوهنوردی در کشور ما دارد، در این رشته شاخص هستیم.» بااین‌همه، تحقق و اجرا شدن چهارمین دوره صعود برای صلح، ۳۲ روز پس از جنگ ایران و اسرائیل اقدامی دور از انتظار بود: «از اواخر سال گذشته مجوز میزبانی ایران از سوی دفتر مرکزی سیزم صادر شد و تا پیش‌ از خرداد تمامی پیش‌نیازهای لازم برای ویزا و هماهنگی‌های اداری انجام شده‌ بود. در ابتدا کشورهای زیادی متقاضی شرکت در این رویداد بودند، اما پس از حمله اسرائیل به ایران تعدادی انصراف دادند و تنها پنج کشور حاضر به صعود برای صلح شدند.» برگزاری تورهای کوهستان، آن‌هم در ارتفاع پنج هزار متری دماوند، چالش‌های زیادی دارد؛ اما اعضای این گروه ورزیده از نظامیان توانستند با راهنمایی داوود ملکی به دماوند صعود کنند.

در جریان مذاکرات صلح ویتنام بین دو کشور چین و آمریکا در مارس ۱۹۷۱، پکن از تیم ملی پینگ‌پنگ آمریکا برای حضور در این کشور دعوت به‌عمل آورد. در جریان این سفر تعدادی از دیپلمات‌های آمریکایی نیز همراه تیم‌ ملی شدند و جلسات غیرعلنی با سران پکن برگزار کردند؛ نتیجه این رویداد لغو تحریم‌های تجاری ۲۰ساله ایالات متحده آمریکا علیه چین بود. چنین اتفاقی نمونه بارزی از کارکرد دیپلماسی ورزشی در تعامل با جهان است و می‌توان حضور و میزبانی ایران در رقابت‌های دوستانه سیزم را مثال خوبی از دیپلماسی ورزشی به‌شمار‌ آورد.

دیپلماسی ورزشی

«فؤاد رضاپور» مسئول کمیته فنی هیئت کوهنوردی نیروهای مسلح و یکی از شرکت‌کنندگان سه دوره صعود برای صلح است. این کوهنورد همدانی شرکت و برگزاری رویدادهای بین‌المللی را راهی مفید برای ارتباط با ملیت‌های مختلف می‌داند: «در برگزاری چنین رویدادهایی شاهد دو لایه ارتباط هستیم. در لایه نخست، شاهد تعاملات ورزشکاران و ارتباط مستقیمی هستیم که بین افرادی از رنگ و نژادهای گوناگون برقرار می‌شود. لایه دوم، تعاملات دیپلماتیک برای برگزاری چنین برنامه‌ای در سطح بین‌المللی است؛ قاعدتاً مادامی که این مشارکت در قالب میزبانی برای سه دوره باشد، اعتماد عمومی و بهبود چهره جهانی ایران را در پی‌ خواهد داشت.»

 استقبال و مشارکت نیروی‌های ارتش ایران برای شرکت در رویداد صعود برای صلح قابل‌توجه بود. رضاپور روند انتخاب هیئت ایرانی را چنین شرح داد: «استقبال از این برنامه به‌قدری زیاد بود که برای انتخاب افراد از میان متقاضیان صعود، قرعه‌کشی کردیم. در این‌ دوره برای اولین‌بار شاهد حضور چهار کوهنورد زن در میان تیم ایرانی بودیم.» 

شرکت و مدیریت این رویداد ورزشی نظامی توسط ارتش امری نوآورانه است که در سایر ارگان‌های نظامی ایران مشابهی ندارد و می‌تواند الگوی موفقی برای مشارکت در امور اجتماعی برای سایر ارگان‌ها باشد.

در روزگاری که مرزها گاه به دیوار بدل می‌شوند، صعود مشترک به قله دماوند، یادآور این حقیقت است که انسان‌ها، فارغ از لباس و پرچم می‌توانند در کنار هم بایستند و زندگی کنند. دیپلماسی ورزشی، نه‌فقط یک ابزار سیاسی، بلکه زبانی است برای گفت‌وگو، همدلی و ساختن جهانی که در آن صلح، انتخابی آگاهانه باشد.