جویندگان زندگی زیر آوار

ذبح زندگی در شعاع انفجار

«مرتضی نادی» یکی از نیرو‌های داوطلب جمعیت هلال‌احمر تهران است که از زمان زلزله بم در سال ۸۴ به‌صورت داوطلب در این جمعیت عضو بوده و در زلزله سرپل‌زهاب، سیل کن و سولقان، ساختمان پلاسکو، امداد کوهستان و پرشمار حوادث جاده‌ای حضور داشته است. او یکی از هزاران نفری است که در هلال‌احمر ایران مشغول به کار است. هلال‌احمری که بخشی از صلیب‌سرخ جهانی است و زاییده جنگ و امدادگران از ستون‌های اصلی آن هستند.

در روزهایی که فعالیت سایر ارگان‌های خدماتی پایان یافته‌ است، امدادگران کماکان به آواربرداری و یافتن کوچکترین آثار زندگی در لابلای خروار‌ها آهن و خاک مشغول‌اند. این نهاد داوطلبانه با قدمتی ۱۶۰ساله در بیش از ۱۹۲ کشور شعبه دارد. به‌مرور دامنه فعالیت صلیب‌سرخ علاوه‌بر جنگ، بلایای طبیعی را نیز شامل شد. اوایل سده ۳۰۰ بود که صلیب‌سرخ جهانی در ایران تأسیس‌ شد و بعدها با نام جمعیت شیروخورشید و سپس هلال‌احمر به امداد و نجات انسان‌ها پرداخت. نهادی که بر مدار زندگی و بخشش آن به دیگران می‌چرخد. 

لحظات حبس‌شده زیر آوار

نادی از صبح روز دوشنبه، ۲۶ خرداد، با حضور در پایگاه هلال‌احمر منطقه ۶ شهر تهران، تجربه متفاوتی از امدادگری را زیسته‌ است. این امدادگر معتقد است انفجار جزء لاینفک جنگ است، واقعه‌ای که وسعت و نوع تخریب را از سیل و زلزله متمایز می‌کند؛ زیرا در اغلب بلایای طبیعی و آتش‌سوزی‌ها با جست‌وجو در محدوده مشخص، امکان دسترسی به مصدومین وجود دارد، اما در جنگ چنین پیش‌بینی ممکن نیست. نادی از جست‌وجو در لحظات حبس‌شده‌ زیر آوار زندگی مردم تهران می‌گوید؛ جست‌وجویی که در آن فرد را نه در جایی که حضور داشته و انتظار می‌رفت بلکه در شعاعی چندین‌متر دورتر با کالبدی متلاشی‌شده پیدا می‌کردی.

بی‌واسطه با مرگ و زندگی

در میان نیروهای خدماتی حاضر در بحران‌ها نظیر آتش‌نشانی، اورژانس، پلیس و کادر درمان، تنها امدادگران هستند که به‌واسطه نوع مواجهه و عملکردشان، شیفت‌های نامشخص با ساعات عملیات طولانی دارند. نیروهایی که بیش از ۹۰ درصدشان استخدام و بیمه هیچ ارگانی نیستند و به‌جای تعهد سازمانی، تعهد اخلاقی است که آنان را به میدان جنگ و عمل می‌کشاند. نادی انفجار را در یک لحظه مشخص، اما امدادش را در یک بازه نامشخص تعریف می‌کند. او از آواربرداری‌های طولانی و چندروزه در جریان امدادرسانی حکایت می‌کند. آواری که امیدی به زنده یافتن انسان در زیر آن نیست، اما مددکاران، چون جریان جویای زندگی، در روی آن سخت مشغول کار‌ هستند.

با دل‌هایشان امدادگری کردند

آخرین تجربه حضور امدادگران ایران در امداد جنگی به ۳۰ سال پیش و جنگ ایران و عراق بازمی‌گردد. بنابراین، تجربه جنگ ایران و اسرائیل اولین تجربه امداد جنگی نادی و اغلب نیروهای داوطلب جمعیت هلال‌احمر است. نادی این تجربه را چنین شرح می‌دهد: «به‌صورت کلی و براساس استانداردهای جهانی هر بحران شیوه مشخصی از امدادرسانی و تجهیزات را می‌طلبد‌. امداد جاده‌ای، امداد کوهستان، امداد در بلایای طبیعی و حوادث شهری هر یک رویکردی متفاوت در امدادرسانی دارند و نیازمند سرفصل‌های آموزشی تخصصی هستند. استفاده از لباس ایمن، کفش و دستکش نفوذناپذیر، ماسک‌های مقاوم به گازهای سمی و جلیقه‌های محافظ انفجار و شلیک از پیش‌فرض‌های ضروری حضور در میدان جنگ برای امدادگران است. اما در جریان جنگ ایران و اسرائیل چنین مواجهه حرفه‌ای و استانداردی با جنگ و جریان امدادرسانی  نداشتیم‌.»

جست‌وجو برای بازماندگان

جست‌وجوی زندگی در لابلای آواری که هرگونه امید به حیات را می‌خشکاند، بعد مغفول‌مانده امدادرسانی است. نادی امدادونجات را محاسبه‌پذیر و دودوتا-چهارتایی نمی‌داند؛ مانند پیرزنی در بم که امیدی به زنده یافتنش نبود، اما با افتادن کمد روی او، پس از چندروز زنده پیدا شد. باوجوداین، جست‌وجوی زندگی در بحبوحه مرگ، بخش تاریک امدادرسانی است. اینکه بدانی احتمال یافتن دمی و نفسی زیر آوار بسیارکم است، اما همچنان به‌دنبال بقایای اجساد باشی، تلاشی برای شروع زندگی سایر بازماندگان است. نادی معتقد است: «مادامی که بازماندگان نقطه پایانی بر زندگی عزیزانشان نیابند، شروع زندگی برایشان ناممکن و دشوار می‌شود. امدادگران با جست‌وجوی اجساد در لابلای آوار در تلاش برای کاهش آلام بشری هستند؛ اقدامی که وجه تخصصی آن پیشگیری از انتقال بیماری و جلوگیری از بروز همه‌گیری‌ در دوران جنگ است.»