جنگل‌های هیرکانی، با قدمتی بیش از ۴۰ میلیون سال، یکی از ارزشمندترین زیست بوم‌های جهان هستند که در نوار شمالی ایران و بخش کوچکی از جنوب جمهوری آذربایجان گسترده شده‌اند. این جنگل‌ها میزبان گونه‌های متنوعی از جانوران و گیاهان هستند که بسیاری از آنها اندمیک (بومزاد) این منطقه هستند. در میان این تنوع‌زیستی، دوزیستان جایگاه ویژه‌ای برای ما دارند؛ چراکه یک شاخص خوب برای بررسی سلامت زیست‌محیطی یک زیستگاه هستند و از اهمیت اکولوژیک بسیاری برای یک اکوسیستم برخوردارند. متأسفانه این گروه مهم و جذاب به‌واسطه حساسیت‌هایشان، بیش از سایر گروه‌های مهره‌داران در خطر انقراض‌ قرار دارند و گونه‌های بسیاری از آنها در جهان در گرداب مهیب انقراض قرار گرفته‌اند.

 در جنگل‌هاى هيركانى بيش از هشت گونه دوزيست وجود دارد كه سه گونه Paradactylodon persicus، Rana pseudodalmatina، Bufo eichwaldi اندميك هستند و فقط در اين منطقه يافت می‌شوند. همچنين، گونه‌هاى ديگرى نيز هستند كه با وجود انحصارى نبودن براى ما اهميت حفاظتى ويژه‌اى دارند، در اين بين می‌شود به سمندر تاجدار قفقازى (Lissotriton lantzi) اشاره كرد، گونه‌اى كه احتمال می‌رود در قسمتی از كشور‌هاى همسايه ايران منقرض شده باشد و ايران به‌عنوان شرقى‌ترين زيستگاه اين گونه مسئوليت مهمی ‌براى حفاظت از آن دارد.

در فصل توليدمثل دوزيستان كه معمولاً در جنگل‌هاى هيركانى از اواخر دى‌ماه آغاز و بسته به گونه تا اوايل بهار ادامه دارد، تعداد بى‌شمارى از هر گونه به‌سمت محل‌هاى توليدمثلى سرازیر می‌شوند و در آنها تجمع می‌كنند. متأسفانه بسيارى از مسير‌هاى طی‌شده توسط این دوزیستان در سفر سالانه‌شان، توسط جاده‌ها قطع و يا محدود شده است و همين موضوع باعث می‌شود هرساله در فصل زمستان، شاهد تلفات بی‌شمار دوزيستان در جاده‌هاى شمال كشور باشيم!

البته لازم به ذكر است كه اين چالش فقط مختص به جنگل‌هاى هيركانى و كشور ايران نيست و در تمام دنيا جاده‌ها يك چالش و مانع يراى دوزيستان به حساب می‌آيند؛ با این تفاوت که در بسیاری از نقاط دنیا راهکار‌هایی برای مدیریت و جلوگیری از تلفات آنها پیش گرفته شده است. اما این راهکار‌ها چیست؟

شاید بتوان گفت کارآمدترین اقدام ایجاد تونل‌ها و زیرگذر‌های مخصوص در محل‌های پرتردد دوزیستان است که تجربه استفاده از این روش در اروپا کمک معناداری به جلوگیری از تلفات وزغ‌ها و سمندر‌ها کرده. همچنین، نصب تابلو‌های هشدار، در نظر گرفتن محدودیت‌های سرعت برای ماشین‌ها و بستن موقت برخی جاده‌ها می‌توانند به کاهش تصادفات کمک کنند. یک راهکار مفید دیگر به‌خصوص در اوج فعالیت تولیدمثلی دوزیستان، جابه‌جایی فیزیکی و انتقال آنها به محل‌های تولیدمثلی است که برای این منظور باید افراد آموزش‌دیده با رعایت نکات ایمنی در منطقه حاضر شوند.

امیدوارم حال که در یکی از نقاط اوج تولیدمثل این موجودات ارزشمند هستیم، سازمان محیط‌زیست اقداماتی را در راستای مدیریت و جلوگیری از تصادفات جاده‌ای دوزیستان پیش بگیرد.