بایگانی مطالب : کشاورزی
آنها که در آمار دیده نمیشوند
از دور نگاه میکنم. زنان، پراکنده و جدا از هم، چادر گلدار به کمر بسته و پشت سر تراکتوری که دل زمین را میخراشد، قد خم کردهاند تا از روی زمین سیبزمینی جمع کنند. بین کلوخ و کرت به سختی قدم برمیدارم تا به آنها بپیوندم. برادرم میگوید: «عکس نگیریها، دفعهٔ قبل مشسلطان من را کنار کشیده که به دخترحاجی بگو عکس نگیره.» خانوادهٔ ما مزرعهدار هستند و بهوقت چیدن محصول زمین، زنان روزمزد چون گلهای خمیده در زمین ما میرویند. اکثر زنان و مردان مشغول در مزرعهٔ پدری برایم آشنا هستند و شاید از کودکی آنها بشناسم.
نفی دوبارهٔ سناریوی ابردزدی
|پیام ما| چندروز پس از آنکه برخی چهرههای سیاسی اظهارنظرهایی دربارهٔ «جنگ اقلیمی» و «دزدیدن ابرهای بارانزا» مطرح کردند، حالا برخی چهرههای دیگر دولت از تغییراقلیم و تأثیر آن بر میزان بارشها در کشور میگویند. هفتهٔ گذشته «اولین سمینار علمی با موضوع نقش مداخلات منطقهای احتمالی در تغییرات بارندگی کشور» توسط پژوهشکدهٔ محیط زیست و توسعهٔ پایدار و بهدستور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد. سمیناری که علت برگزاری آن «حساسیت افکار عمومی» عنوان شده بود. یک هفته پس از این سمینار و پس از رئیس سازمان هواشناسی، رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم، حالا سخنگوی صنعت آب هم کمبارشی در کشور را مرتبط با تغییراقلیم عنوان میکند.
«سازگاری با کم آبی» یگانه راهحل بحران مدیریت آب
|پیام ما| مصرف ۹۰ درصدی آبهای تجدیدپذیر کشور، همراه با پایین بودن بهرهوری در پرمصرفترین بخش اقتصادی کشور از آب یعنی کشاورزی، وضعیت بسیار شکنندهای در سالها اخیر در مدیریت آب کشور بهوجود آورده است. وضعیتی که از پنج سال گذشته موجب تدوین سندی جامع بهنام «سند سازگاری با کمآبی» شد تا نهفقط در الگوی کلان کشوری بلکه در برشهای استانی این وضعیت بحرانزده را مدیریت کند. بااینحال، از آذر گذشته زمزمههای تدوین شیوهنامهای برای اجرای این سند مهم به گوش رسید که براساس اخبار رسمی قرار است در فازهای متعددی اجرا شود. جزئیاتی از این شیوهنامه و امور اجرایی آن از سوی وزارت نیرو یا شرکت مدیریت منابع آب منتشر نشده است، اما «فیروز قاسمزاده»، سخنگوی صنعت آب، روز گذشته یکبار دیگر موضوع اجرای برنامهٔ سازگاری با کمآبی را بهعنوان تنها راهحل قطعی بحران آب کشور مطرح کرد که گویا اشاره به تدوین این شیوه نامه دارد.
الگوی ناکارآمد اصلاح کشت
با وجود تلاش برای تأمین محصولات کشاورزی اساسی در داخل و تولید بهمیزان نیاز داخلی، بررسی کلانروندها نشان میدهد که در بازهٔ سالهای ۱۳۶۲ تا ۱۳۹۲ یعنی طی سی سال، سهم سطح زیرکشتِ گروههای کالایی غلات و محصولات اساسی صنعتی روند کاهشی داشته است. همچنین، آمارهای رسمی حاکی از این است که سهم محصول گندم در کشت آبی کاهش و در کشت دیم تقریباً افزایش یافته است، ولی در مجموع سهم این محصول راهبردی از سطح زیرکشت کل کالاهای زراعی کاهش یافته است. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با محوریت امنیت غذایی که هفتهٔ پایانی آذر منتشر شد، بهصراحت اعلام کرد طرح اصلاح الگوی کشت که اخیراً توسط وزارت جهادکشاورزی ابلاغ شده است، نخواهد توانست تغییرات قابلتوجه در سطح زیرکشت محصولات اساسی ایجاد کند. کارشناسان اقتصاد کشاورزی بر این باورند که سوابق آماری سطح زیرکشت محصولات کشاورزی در ایران نشان میدهد که این تغییرات با دشواری برای اصلاح ساختار تولید محصولات اساسی و کاهش هزینههای تولید و افزایش میزان تولید بهازای هر بهرهبردار اتفاق افتاده است. بنابراین، ادامه دادن شیوههای سابق مدیریتی بخش کشاورزی و منابعطبیعی بدون اتخاذ سیاست کارآمد چشمانداز روشنی برای تولید محصولات راهبردی در کشور ندارد؛ مسئلهای که باعث اختلالات فعلی در امنیت غذایی خواهد شد.
برنامهٔ هفتم برای کشاورزی کارا نیست
|پیام ما| مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی که از بخش منابع طبیعی و کشاورزی لایحهٔ هفتم پنجسالهٔ توسعهٔ کشور منتشر کرده است میگوید احکام این برنامه متناسب با چالشهای اساسی بخش کشاورزی نیست. همچنین، این گزارش مدعی است که وضعیت تکالیف قانونی نهادهای مرتبط با این بخش بهدرستی مشخص نشده است. همچنان که تکلیف الزامات مرتبط با احکام مندرج در برنامه مانند فروش انفال و همچنین داراییهای بخش کشاورزی در قالب مولدسازی، صدور سند اراضی کشاورزی زیر حد نصاب فنی و اقتصادی معلوم نیست. این گزارش در بخشهایی احکام مندرج در برنامه را غیر میداند که منجر به تحقق اهداف کشاورزی و حفظ منابع کشور در کنار تحقق امنیت غذایی نخواهد شد.
پیکر مثله شدهٔ کشاورزی
هفده سال از تصویب قانون یکپارچهسازی اراضی در کشور میگذرد، اما آمار میگوید این قانون نهتنها اجرا نشده است که در این بازهٔ زمانی اراضی کشاورزی ایران کوچک و کوچکتر نیز شده است. همچنین بالارفتن ارزش زمین و تمایل به تبدیل زمین کشاورزی از محل تولید به سرمایه موجب شده است علاوهبر خردی و پراکندگی این زمینها، بخش وسیعی از اراضی کشاورزی در معرض تغییر کاربریهای مجاز و غیرمجاز قرار بگیرند. آمارنامهٔ سازمان امور اراضی در سال ۱۴۰۰ عنوان کرد که طی سالهای ۱۳۷۴ الی ۱۴۰۰ و با یک روند تصاعدی بالغ بر ۴۱۲ هزار و ۷۸۴ مورد مشتمل بر حدود ۷۳ هزار ۷۸۰ هکتار از اراضی دچار تغییر کاربری غیرمجاز شدند. کارشناسان اقتصاد کشاورزی اما معتقدند که در شرایط فعلی اقتصادی امکان تجمیع اراضی را از دولت سلب کرده است و حالا اگر هم بخواهد این قانون را اجرا کند، گویی باید از هفتخان رستم عبور کند؛ چراکه یک هکتار زمین کشاورزی اگر تبدیل به ویلا شود، آورد مالیاش چندین برابر کشت و زراعت خواهد بود. همچنین، در نبود نظام تعاونی کارا، تجمیع اراضی بیدلیل بهنظر میرسد.
چالشها و دستاوردهای کاپ ۲۸
توافق پرحاشیهٔ اقلیمی
|پیام ما| پس از بحثهای طولانی و اقدامات کشورهای بزرگ صادرکنندهٔ نفت و گاز برای نام نبردن از سوختهای فسیلی در بیانیهٔ پایانی اجلاس اقلیمی ملل متحد در دوبی (کاپ ۲۸)، اما در نهایت نمایندگان حاضر در اجلاس با «گذار از سوختهای فسیلی» موافقت کردند. رئیس اجلاس در تأیید خبر توافق، از عبارت «توافق امارات متحده» استفاده کرد. این توافق در نخستین روز اضافه پس از پایان مهلت برنامهریزیشده اجلاس صورت گرفت. در عین حال خبرنگاران حاضر در اجلاس می گویند که هنوز بخشهای زیادی از سایر اسناد اجلاس یا خوانده نشدهاند یا آنکه تصمیمی دربارهٔ آنها گرفته نشده است. با اینحال هنوز سازوکار اجرایی آنچه گذار از سوختهای فسیلی خوانده شده مشخص نیست و برخی ناظران دربارهٔ چگونگی اجرای این توافق ابراز تردید کردهاند.
لزوم چارهاندیشی برای تالاب انزلی
کارشکنی عربستان برای نجات بازار نفت
چیزی به پایان اجلاس اقلیمی سازمان ملل متحد در دوبی (کاپ ۲۸) نمانده، ولی تا بعدازظهر دوشنبه هنوز موضوع بیانیهٔ پایان اجلاس در هالهای از ابهام قرار داشت. اوپک و اوپکپلاس دو سازمان متشکل از کشورهای تولیدکننده و صادرکنندهٔ نفت و گاز تلاش دارند تا موضوع «حذف تدریجی سوختهای فسیلی» را از بیانیهٔ اجلاس حذف کنند. اما در دیگر سو فعالان محیط زیست و کارشناسان پیشکسوت تغییراقلیم معتقدند بدون حذف تدریجی سوختهای فسیلی نمیتوان به اهداف اقلیمی جهانی دست یافت. رئیسجمهوری سابق ایرلند که رئیس گروه پیشکسوتان تغییراقلیم است میگوید عربستان سعودی و متحدانش سعی دارند اجلاس را به گروگان بگیرند. رئیس اماراتی اجلاس نیز میگوید «شکست یک گزینه نیست!» و از همهٔ کشورها خواسته که برای بیانیهٔ پایانی اجلاس با «خط قرمز» نیایند. اما فارغ از دعواها بر سر حذف سوختهای فسیلی، دانشمندان هشدار دادهاند که تمرکز بر حذف سوختهای فسیلی بدون جلوگیری از تخریب طبیعت کمکی به گرم شدن زمین نخواهد کرد. رسانهها فضای اجلاس را متشنج توصیف کردهاند و مشخص نیست که کاپ ۲۸ چه نتیجهای خواهد داشت.
