بایگانی مطالب: هنر
گرافیک ایران؛ از میدان نبرد تا میز کار لرزان
گذر از شرایط بحرانی به کمک فرهنگ و هنر
جوامع مختلف در طول تاریخ خود همواره شاهد جنگهای متعددی بودهاند که بر فرهنگ و هنر هم تأثیر خود را گذاشته است. در چنین شرایطی هنر بهمثابه پدیدهای که پیوندی عمیق با بستر اجتماعی دارد، در برابر جنگها و بحرانها واکنشهای متنوعی از خود نشان داده است. این روزها که سایه جنگ همچنان بر سر کشور است و چراغ فعالیتهای فرهنگی کموبیش خاموش شده، در آستانه روز جهانی موزهها، موزه هنرهای معاصر تهران مجموعه «هنر و جنگ» را برنامهریزی کرده تا با گرد هم آوردن روایتهای هنرمندان ایران و جهان، جهانی متحد از هنر را در گسستهای حال از جنگ به تصویر کشد. این نخستین رویداد موزه بعد از جنگ است که از روز یکشنبه (۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵) آغاز شد و «رضا دبیرینژاد»، رئیس موزههای هنرهای معاصر در گفتوگو با «پیام ما» معتقد است هنر، نقش مهمی در تابآوری دارد و باید از سرمایههای فرهنگی و هنری در این روزها استفاده کنیم.
روایت نبرد و تابآوری در مسیر تاریخسازی
زن جوان و دریا
روایت، تأیید رنج آدمــــــــی
اگر عنوان ادبیات قرن بیستم را «مدرنیسم» بدانیم، چندان دورازذهن نیست که قرن بیستویکم را «قرن روایت» بنامیم؛ دورهای که در آن روایتهای مستند به بخشی جداییناپذیر از ادبیات تبدیل شدهاند و حتی در سال ۲۰۱۵، «آکادمی نوبل» را مجاب کردند که برای نخستینبار جایزه ادبیات را نه به یک اثر داستانی، بلکه به روایتی مستند به نام «جنگ چهره زنانه ندارد» اختصاص دهد. چنین رویکردی، ژانر روایت را به رسمیت شناخته است. انتشار گسترده جستار و روایتهای مستند در جهان و ترجمه و تألیف ناداستان در ایران، گواه همین تغییر است. افزون بر کتابها، روایت هسته اصلی مجلاتی چون «داستان همشهری»، «ناداستان» و «سان» بوده و این روزها فصلنامه «دوباره» نیز از روایت میگوید.
بازسازی پس از جنگ
گوزنی که نماد امید شد
|پیام ما| در یک روز بهاری در پاریس، گوزن از دور دیده میشود، درحالیکه میان ردیفی از درختان چنار تازهجوانهزده قرار گرفته است. سرش را بالا گرفته. اگر او را میان درختان ببینید، ممکن است تصور کنید یک حیوان وحشی واقعی است. اما درحقیقت، این گوزن از بتن ساخته شده و ظاهری کاملاً شبیه به اوریگامی دارد؛ انگار کاغذی تاشده به سبکی پَر، در ابعادی بزرگ به بتنی سنگین تبدیل شده باشد. گوزن را به کامیونی بستهاند که بهسمت ساختمان بزرگ یونسکو میراند. او بهمدت یک روز در باغهای یونسکو خواهد ایستاد. این آخرین ایستگاه در سفری طولانی و زمینی در سراسر اروپای شرقی، مرکزی و غربی است، پیش از آنکه به دوسالانۀ هنر ونیز ۲۰۲۶ برسد. از این ماه، این گوزن برجستهترین بخش از غرفه ملی اوکراین در این رویداد خواهد بود؛ نمادی از امید در میانه جنگ.
وداع با علی خسروی؛ طراح و تصویرگر پیشرو گرافیک معاصر ایران
علی خسروی، از چهرههای شناختهشده طراحی گرافیک و تصویرسازی در ایران، در سن ۷۸ سالگی دار فانی را وداع گفت. او از نسل نخست هنرمندانی بود که پیوندی میان نقاشی و گرافیک ایرانی ایجاد کردند و آثارش بازتابی از نگاه هنری او به فرهنگ و زیست ایرانی بود.
شاهنامه آخرش خوش بود
«باید شب فرهنگ ایران گرفت و این خدمتکاران [فرهنگ] از فرهنگ ایران سپاسگزاری کنند. ما هرچه داریم مدیون این فرهنگیم. ما چیزی طلبکار نیستیم از این فرهنگ؛ بلکه بدهکار هستیم و زیاد بدهکار هستیم. چون در تمام طول این سالها ما از کاری که کردیم لذت بردیم.» این جملات را سال ۹۳ «جلال خالقی مطلق»، شاهنامهپژوه ایرانی، در شبی که مجله بخارا برای بزرگداشت او برگزار کرد، به زبان آورد. خالقی مطلق در شب هشتم اسفندماه سال ۱۴۰۴ در ۸۸ سالگی درگذشت؛ دور از وطن، در آلمان و خبر درگذشتش روز نهم اسفندماه در حالی منتشر شد که ایران، زیر حملات بمب و موشک قرار داشت. خبری که در میان اخبار جنگ گم شد و رسانهها کمتر مجال آن را پیدا کردند تا درباره کارهای بزرگ او که تمام عمرش را صرف آن کرد بنویسند. نهصدوچهلودومین شب از شبهای مجله بخارا به یاد خالقی مطلق روز پنجشنبه، دهم اردیبهشت، در تالار استاد جلیل شهنازِ خانه هنرمندان برگزار شد؛ به همت «علی دهباشی» و با سخنرانی «ژاله آموزگار» و پیام تصویری «محمود امیدسالار» و «سجاد آیدنلو» که یاد او را پاس داشتند و از یکعمر فعالیتهایش برای شاهنامهپژوهی گفتند.
نغمههایی که از دریا میآینــــــد
صدای «نیانبان» از ساحل بندرعباس بلند میشود و ریتم «یزله» در کوچههای بوشهر جان میگیرد. در جزیره قشم، آواهای آیین زار، حکایت مراودات تاریخی این سرزمین را بازگو میکنند. اینجا در ساحل خلیجفارس، جایی که موجها با آفتاب داغ همصدا میشود، موسیقی جریان دارد که روایتگر زندگیست؛ حکایتهایی از سفرهای ملوانان، آوازهایی برای شفا و آرامش و ردپایی از فرهنگهای دوردست که به دل این خاک راه یافتهاند. این موسیقی فقط نغمه نیست؛ حافظهٔ یک سرزمین است. گذشته را به آینده پیوند میزند و در دل هر ضربآهنگش، ردپای هویت و استقامت مردمانی دیده میشود که حتی در طوفانِ زمان، صدایشان خاموش نشده است. سید فؤاد توحیدی، پژوهشگر و نوازنده موسیقی نواحی در گفتوگو با «پیام ما» از چگونگی شکلگیری این نغمهها گفته است؛ اینکه چطور اقلیم و فرهنگ بر شکلگیری موسیقی نواحی جنوب ایران تأثیر گذاشته. به اعتقاد او، در روزگار تسلط موسیقی پاپ و نفوذ فضای مجازی باید مراقب بود که این گنجینه بومی در خطر فراموشی قرار نگیرد.
فرهادی در قلب پاریس
|پیام ما| سواحل ریویرای فرانسه این روزها شاهد تحولی تازه است. جشنواره فیلم کن که سالها ستارههای هالیوود در آن میدرخشیدند، امسال فهرستی تقریباً عاری از غولهای آمریکایی ارائه داده است. حالا بهجای آنها، نام کارگردانانی از کشورهای دیگر بر تارک جشنواره میدرخشد. در بحبوحه روزهای جنگ در ایران هم خبر رسید که «اصغر فرهادی»، کارگردان ایرانی، هم با دهمین فیلم بلند خود قدم به مهمترین رویداد سینمایی جهان گذاشته؛ فیلمی فرانسویزبان که بسیاری از منتقدان آن را یکی از منسجمترین آثار این فیلمساز برنده اسکار میدانند.
