بایگانی مطالب: زیست بوم
رودِ «سوخته»
طی تابستانی که روزهای آخر آن سپری میشود، ۱۰ بار بستر رودخانۀ «زایندهرود» آتش گرفته است؛ اتفاقی که در پی خشکی بسیار زیاد و رشد قابلتوجه نی و گیاهان و در میان غفلت شهروندان یا مسافران، اتفاق افتاده است. حالا دفتر مدیریت بحران استانداری اصفهان، اعلام میکند که برای جلوگیری از تکرار این اتفاق، شهرداری مکلف به جمعآوری پوشش گیاهی بستر رودخانه بهویژه نیزارها شده است، اما کارشناسان میگویند، برای جلوگیری از تکرار این اتفاق و اتفاقهای مشابه، باید آب به رودخانه برگردد و این ممکن نخواهد بود جز با کاهش بارگذاری بالادست بهجای هزار و یک نقشۀ بلندپروازنه و غیراجرایی.
پریشانحالی داغداغان
«قزاآن» یکی از مناطق بکر دشت کاشان است؛ یکی از روستاهای مرتفع واقع در منطقۀ حفاظتشدۀ «قمصربرزک» که به «بام کاشان» نیز شهرت دارد.رخسارههای خشن با کوههای مرتفع، اقلیم سرد و خشک در کنار بارشهای مناسب، تنوعزیستی قابلقبولی در این بخش از منطقۀ حفاظتشده به وجود آورده است.
جان دادن برای «تنگ صیاد»
«دلم میخواهد روی بلندی بایستم.» با گفتن این جمله، بغض گلوی «حمزه فدایی» رئیس پارک ملی «تنگ صیاد» را میگیرد؛ او اضافه میکند: «و اسم تکتک همکارانم را فریاد بزنم و بگویم شما کمک کردید، مردانه پای کار ایستادید، لطف خدا هم شامل حالمان شد.» فدایی در این لحظه، دستها را بهسمت صورت میبرد تا کسی اشکهایش را نبیند. این سوی دوربین، «فهیمه اسلامی» رئیس اداره مدیریت حیات وحش، موزه و ذخایر ژنتیکی و «مهدی فتاحی الکوهی» رئیس اداره روابط عمومی چهارمحالوبختیاری هم بغض کردهاند. موبایل را پایین میآورم. آخرین قاب ثبتشده، «حمزه فدایی» است که دستها را پایین آورده و لبخندی صورتش را روشن کرده است.
دو سناریوی غیبت یوزها
«حفاظت مشارکتی باعث افزایش مشاهدات یوزها شده، به طوری که در محدوده یوزکنام توران از زمستان سال گذشته تاکنون ۱۰ فقره مشاهده مستقیم یوز توسط همیاران مستقر در منطقه یا مردم محلی گزارش شده است.» این بخشی از خبری است که توسط سازمان حفاظت محیط زیست به تازگی منتشر شده است. آیا این مشاهدات یک خبر خوب است یا سویههای نگرانکنندهای هم دارد؟ حفاظت مشارکتی که این روزها سازمان حفاظت محیط زیست از آن بارها سخن گفته به چه شکلی امکانپذیر است؟ «علی شمس» بیولوژیست حفاظت و محقق دانشگاه «کیپتاون» در گفتوگو با پیام ما به این پرسشها پاسخ داده است.
درختان سوخته و تشنۀ چیتگر
ابتدا حقابۀ درختان چیتگر را به یکپنجم کاهش دادند و بعد که درختان آسیبپذیر و خشکیده شدند، راهکار قطع و جایگزینکردن آنان با گونههای بومی را دادند. این همۀ چیزی است که در مورد بوستان دستکاشت چیتگر وجود دارد. اکنون مسئولان شهرداری تهران از جایگزینکردن درختان بومی بهجای درختان کاج صحبت میکنند؛ درحالیکه درخت کاج از گونههای مقاوم است و موضوعی جز سهلانگاری نمیتواند علت سوختهشدن درختان را توجیه کند. بنابراین اگر درختان بومی در این نقطه جایگزین شوند، نیازمند رسیدگی و آبیاری بیشتر هستند. اگرچه گونههای مختلف درختان از آفات در امان نیستند و فراگیری آفات از جنگلهای شمال تا جنوب کشور را در بر میگیرد، اما جنگلهای دستکاشت که بهعلت کمکاری در نگهداشت نهاد مربوطه دچار آفت میشوند، نارضایتی شهروندان و ساکنان منطقه را به دنبال دارد. درحالحاضر بخشی از بوستان چیتگر مبتلا به آفت سوسک پوستخوار مدیترانهای شده است که بیم آن میرود به درختان سالم نیز نفوذ پیدا کند.
پلاستیک، آفتی برای حیات
|پیام ما| امسال روز زمین پاک با شعار «متحد شدن برای آیندهای بدون پلاستیک» نامگذاری شده است. ۲۲ آوریل یعنی سوم اردیبهشت در ایران همزمان با این روز جهانی، توسط سازمان حفاظت محیطزیست «مشارکت مردم، ایران در برابر پلاستیک، نجات زمین» نامگذاری شد. هفتهٔ قبل هم قانون محدودیت توزیع کیسههای پلاستیکی به تصویب رسید و قرار شد در هفتهٔ زمین پاک (سوم تا نهم اردیبهشت) توزیع رایگان کیسه در فروشگاههای زنجیرهای ممنوع شود. بااینحال، تلاشها برای حذف یا کاهش تولید کیسههای پلاستیکی در سراسر جهان موضوعی مناقشهبرانگیز و پرچالش است و در ایران هم کارهایی از این دست، شعارگونه به نظر میرسد. این درحالیاست که فعالان محیطزیست و آنها که حیات کره زمین برایشان مهم است، از رهبران دولتی، مشاغل و مردم عادی میخواهند تولید پلاستیک را تا سال ۲۰۴۰ به میزان ۶۰ درصد کاهش دهند.
نسخه پایداری در «کندوان»
معماری سنتی ایران چگونه به اقلیم توجه میکرد؟
معماری ایران دچار تجملگرایی شده است
از روزی که آپارتمانهای قدونیمقد با نماهای رومی و سنگهای گرانیتی بخشی از هویت شهرهای ایران شدند، بسیاری از متخصصان حوزه معماری، امیدشان را به آینده پایدار از دست دادند. این در حالی است که معماری سنتی ایران به دلیل هارمونی با ویژگیهای اقلیمی و فرهنگی توانسته بود به نیازهای اجتماعی و اقتصادی شهر و شهروندان پاسخ دهد. شاید به همین دلیل است که وقتی صحبت از توسعه پایدار در حوزه معماری و شهرسازی به میان میآید، هنوز هم برخی بازگشت به معماری گذشته را راهحل مناسب میدانند. اما فرزانه سفلایی، استاد دانشکده معماری دانشگاه همپتون ویرجینیا نظر دیگری در این باره دارد. او که سالها در حوزه معماری پایدار در ایران، چین و ایالات متحده آمریکا تحقیقات گستردهای داشته، معتقد است که بازگشت به گذشته درست نیست، بلکه باید با استفاده از تجربه معماری سنتی ایران و تکنولوژی روز جهان به توسعه پایدار در حوزه معماری و شهرسازی رسید. به گفته او، معماری امروز ایران دچار تجملگرایی شده است.
در معماری پایدار از همسایهها عقب افتادیم
گرمشدن کره زمین و تغییرات آبوهوایی در سراسر جهان، موجب شده تا بحثهای زیادی پیرامون اهمیت معماری اقلیمی شکل بگیرد. بسیاری از متخصصان حوزه شهرسازی در جهان معتقدند که توجه به ویژگیهای اقلیمی در صنعت ساختوساز میتواند برخی از مشکلات شهرنشینی و زیستمحیطی امروزه را حل کند. در این میان، گروهی از معماران ایرانی به الگوبرداری از معماری سنتی ایرانی روی آوردهاند. به اعتقاد این گروه، معماری سنتی ایرانی میتواند درسهای زیادی برای معماران جوان داشته باشد و به پایداری معماری و شهرسازی ایران کمک کند. وحید قبادیان از جمله معمارانی است که در این حوزه مطالعات گستردهای داشته و آثارش در کشورهای مختلف به چاپ رسیده است. او حتی پروژههایی را نیز با الگوبرداری از معماری سنتی یزد و ماسوله در دو دهه گذشته اجرا کرده است. به گفته قبادیان، ساختمانهای سنتی ایرانی نسبت به ساختمانهای امروزی از نظر مباحث پایداری بسیار بهتر عمل میکردند.
زنگ خطر غفلت از آمایش سرزمین
بی توجهی به طرحهای بالادستی و آمایش سرزمین باعث تخصیص امکانات نامتوازن به شهرها شده است که نتیجه آن حاشیهنشینی و ساختوسازهای غیراصولی در شهرها است. این بهم ریختگی موجب هدر رفت منابع مالی، انرژی و آلودگیهای زیست محیطی میشود. همچنین در چنین شرایطی هیچ یک از مولفههای مدنظر معماری پایدار در شهرهای امروزی ایران نمیتواند محقق شود. این امر موجب نگرانی بسیاری از متخصصان حوزه معماری و شهرسازی شده است. ترانه یلدا، معمار و شهرساز ایرانی از جمله کسانی است که در سالهای اخیر نسبت به ساختوسازهای غیراصولی و بیتوجهی به طرحهای موجود هشدار داده است. به اعتقاد او، اگر به طرحهای منطقهای و آمایش سرزمین توجه نشود به مرحلهای میرسیم که مردم مجبور به ترک خانهها و شهرهای خود میشوند.
