بایگانی مطالب: میراث و فرهنگ
چکش بر نمدِ خاطـــــــــره
مجتمع نمدمالی سمنان قرار است فروخته و سپس تخریب شود؛ تصمیمی که با اعتراض بخشی از فعالان صنایعدستی و میراث فرهنگی استان روبهرو شده است. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سمنان میگوید منابع حاصل از فروش این مجتمع برای تکمیل بازارچه صنایعدستی استان اختصاص مییابد. با این حال، معترضان معتقدند این مجموعه بخشی از هویت فرهنگی سمنان است و میتوان آن را بهجای واگذاری، به بازارچه دائمی صنایعدستی یا مرکز فرهنگی و گردشگری تبدیل کرد. شکایتها و پیگیریهای حقوقی بهرهبرداران نیز، به گفته مدیرکل میراث فرهنگی استان، تاکنون در مراجع قضایی به نتیجه نرسیده و فروش مجتمع همچنان در دستور کار است.
ایستگاه راهآهن تهران؛ موزهای زنده بر ریلها
ایستگاه راهآهن تهران تنها یک پایانه حملونقل نیست؛ بنایی است که بخشی از تاریخ مدرن ایران را در دل خود حفظ کرده است. ساختمانی که معماری، مهندسی و صنعت ریلی را به هم پیوند میدهد و هر بخش آن روایتی از شکلگیری زیرساختهای حملونقل کشور و روند مدرنسازی ایران را بازگو میکند. با این حال، میراث صنعتی ایران سالها کمتر از دیگر آثار تاریخی مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از تجهیزات، اسناد و بناهای صنعتی یا از بین رفتهاند یا در معرض فراموشی قرار دارند. در چنین شرایطی، موزه ملی راهآهن تلاش میکند این بخش از حافظه تاریخی کشور را حفظ و بازخوانی کند؛ از اسناد و نقشهها گرفته تا واگنها، تجهیزات و روایتهایی که تاریخ راهآهن ایران را شکل دادهاند.
یک دانش، دو سرنوشت
|پیام ما| قنات، باغ ایرانی، سازههای آبی شوشتر، روستای صخرهای میمند، شهر تاریخی یزد، منطقه هورامان و دهها مصداق دیگر از مهندسی و معماری بومی ایران، هزاران سال پیش از آنکه مفهوم «سازگاری اقلیمی» به دغدغهای جهانی تبدیل شود، تجلی همین مفهوم بودند. ایران از کشورهایی است که بخشی از میراث جهانیاش نهتنها دارای ارزش فرهنگی است، که از منظر سازگاری با اقلیم نیز اهمیت دارد. اما شواهد نشان میدهد که این دانش در قرن معاصر جایی در سیاستگذاریها نداشته است. با تشدید بحران اقلیم، توجه نهادهای بینالمللی به تأثیر این بحران بر میراث فرهنگی بیشتر شده و جهان به دنبال راهحلی برای مقابله با این بحران است. کمپین «Heritage Adapts» پاسخی به همین نیاز است؛ کمپینی که به دنبال بهرهمندی از دانش بومی برای سازگاری با اقلیم و نجات میراث تاریخی و طبیعی کشورهاست. شاید این کمپین برای ایران تلنگری باشد تا بازنگری جدی در توجه به دانش اجدادی داشته باشد.
زنی که با سوزن، اقتصاد خانه را میدوزد
| پیام ما| در بسیاری از خانههای سیستانوبلوچستان، سوزن و نخ هنوز ابزار کار روزانهاند؛ نه فقط برای زینت لباس، که برای چرخاندن زندگی. زنانی که ساعتها و گاه ماهها روی یک قطعه پارچه خم میشوند، نقشهایی را میدوزند که از حافظه خانوادگی، طبیعت خشک و رنگهای پرجان بلوچستان میآیند. اما همین قطعه که در خانهای روستایی با کمترین دستمزد فروخته میشود، ممکن است چند مرحله بعد در گالریها، مزونها یا بازارهای شهری با قیمتی چندبرابر عرضه شود. مسئله سوزندوزی امروز فقط حفظ یک میراث فرهنگی نیست؛ مسئله این است که آیا این هنر میتواند به اقتصاد پایدار زنان تبدیل شود یا همچنان در زنجیرهای نابرابر، بیشترین ارزش را برای واسطهها تولید خواهد کرد.
هشدار درباره خطر پیشدستی دیگران در ثبت جهانی آسبادها
قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور در نشست هماهنگی ثبت جهانی آسبادهای ایران، با تأکید بر اهمیت استراتژیک این پرونده، نسبت به پیامدهای تعلل در آمادهسازی مستندات و روند ثبت این اثر هشدار داد و تصریح کرد که در صورت کندی در این مسیر، فرصت جهانیسازی این میراث تمدنی ممکن است از دست برود.
پنج موزه و هفت بنای تاریخی فارس در انتظار سرمایهگذاران بخش خصوصی
در پی تفویض اختیار ماده ۲۷ قانون ساماندهی طرحهای تملک دارایی به استان فارس، ۱۲ پروژه میراثی شامل پنج موزه نیمهتمام و هفت بنای تاریخی در شیراز و سایر شهرستانهای این استان، با هدف مرمت، احیا و بهرهبرداری پایدار در اولویت واگذاری به بخش خصوصی قرار گرفتند.
کشف سازه تاریخی «قیرخ ایاخ» در قنات اهر
سرپرست پروژه گمانهزنی باستانشناسی قنات اهر از کشف سازه تاریخی «قیرخ ایاخ» (چهلپا) و بخشهایی از سامانه آبرسانی تاریخی این شهر خبر داد؛ یافتههایی که به گفته پژوهشگران میتواند زمینه ثبت ملی و حتی پیگیری ثبت جهانی این میراث ارزشمند آبی را فراهم کند.
جنگ به روایت های مستقل نیاز دارد
آنچه در جنگ از دست میرود، همیشه در آمارها و خسارتهای جانی و مالی نمایان نمیشود. بعضی چیزها سالها بعد خود را نشان میدهد؛ مثلاً وقتی میخواهیم به گذشته برگردیم و ببینیم در جنگ چه بر سر یک شهر، یک جامعه یا یک بنای تاریخی آمده است. مستندنگاری وقایع، تنها راه فهم اتفاقات سالها بعد از وقوع آنهاست و ساخت فیلم مستند یکی از ابعاد این مستندنگاری است که اگر به شکل حرفهای و اصولی انجام شود، میتوان با کمک آن، امانتدارانه تاریخ را برای آیندگان نقل کرد. در جنگ اخیر اما محدودیتها و نگاههای سلبی مانع از آن شد که در روزهای بحران، مستندهای دقیق و بیطرف از وقایع تهیه شود؛ اتفاقی که حوزه میراث فرهنگی هم از آن مستثنا نبود. «هادی آفریده» که بعد از جنگ دوازدهروزه ساخت یک مستند مرتبط با جنگ و میراث فرهنگی را آغاز کرده، از تجربه ساخت مستند در حوزه میراث میگوید؛ از ضرورت ثبت تخصصی آسیبهای جنگ به بناها و محوطههای تاریخی و از موانع مستندسازی در این حوزه؛ از لزوم حفظ روایتهایی که شاید فردا بیش از امروز به آنها نیاز داشته باشیم و از نیازی که به تغییر نگاه به مستندسازی حرفهای و تخصصی در بدنه میراث فرهنگی احساس میشود.
نشانههای نجومی پیش از استونهنج آشکار شد
کشف تازه باستانشناسی در بریتانیا
روایتی از زیستیک نهاد فرهنگی در دل محله
کتاب «ردِّ پای دستها» روایتشناسی است از تولد، زیست و تداوم یک نهاد فرهنگیِ مردمی: خانه کتابدار کودک و نوجوان و ترویج خواندن. این کتاب نه یک گزارش اداری یا مرورِ آماری از عملکرد یک سازمان، بلکه روایتی است از تلاقیِ خاطره، ایده، عشق به کتاب و عاملیتِ جمعی در دل یک محلهی قدیمی تهران. مؤلف با کنار هم چیدنِ گفتوگوها، اسناد، نامهها، فرمها، عکسها و روایتهای زیسته، تصویری چندلایه از بیست سال تلاشِ بیوقفهی یک نهادِ غیردولتی به دست میدهد که توانسته در شرایط متغیرِ اجتماعی، هویتی پایدار برای خود بسازد.
