مدیرعامل توانیر

رشد جمعیت جهان و پیشرفت تکنولوژی موجب افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی شده اما این سوخت‌ها بسیار زودتر از آنکه تقاضای جهان را پاسخ دهند، تمام خواهند شد. کمبود انرژی از چالش‌های مهم جهان در ۵۰ سال آینده است و همین، نیاز به انرژی جایگزین و نو را ضروری ساخته. از میان انواع انرژی‌های جایگزین، انرژی حاصل از خورشید به دلیل رایگان بودن، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، جلوگیری از افزایش دمای زمین و کاستن از آلودگی هوا از بهترین گزینه‌های در دسترس جهان است. این، برای ایران که در میان مدارهای ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی قرار گرفته و به لحاظ دریافت انرژی خورشیدی در بالاترین رده‌ در میان سایر نقاط دنیا قرار دارد موقعیت ویژه‌ای ساخته است. میزان تابش خورشیدی در ایران بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال تخمین زده شده که بالاتر از میزان میانگین جهانی است. همچنین میانگین سالانه بیش از ۲۸۰ روز آفتابی گزارش شده هم فرصت بیشتری در این زمینه برای ایران فراهم آورده. بااین‌همه بخشندگی خورشید، ما چقدر از این انرژی استفاده می‌کنیم؟ به گفته کارشناسان بسیار کمتر از آنچه که باید. با وجود دسترسی بالا به انرژی پاک خورشید، ایران ۱/۷ درصد کربن‌دی‌اکسید جهان را تولید می‌کند و جزو ۱۰ کشور اول دنیا در مصرف انرژی‌های فسیلی و بزرگ‌ترین انتشاردهنده کربن‌دی‌اکسید در خاورمیانه است. سهم نیروگاه‌های تجدیدپذیر که نیروگاه‌های خورشیدی بخشی از آن به شمار می‌رود در ظرفیت تولید برق کشور، تنها ۱/۱ درصد است. چرا بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر مورد غفلت قرار گرفته و موانع کجاست؟ قوانین در این زمینه چقدر پاسخگو و الزام‌آور است و چه اقدامات قانونی باید برای توسعه انرژی‌های پاک انجام شود؟ مصطفی نخعی عضو کمیسیون انرژی مجلس یازدهم شورای اسلامی، سخنگوی این کمیسیون و ناظر شورای‌عالی انرژی کشور در گفت‌وگوی زیر به این سوالات پاسخ داده است.

کسری برق به میزان یک‌چهارم حجم مصرف، منجر به این شد که این تابستان رکورد روزهای خاموشی شکسته شود. تولید فولاد به‌‌میزان هفت تا هشت میلیارد دلار، معادل صادرات یک سال فولاد کشور، کاهش‌ یافته است. بااین‌حال، قیمت برق در تالار برق بورس به کیلوواتی ۱۴۰ تومان هم نرسید؛ اما در بازار برق سبز به‌عنوان یک بازار شفاف و رقابتی قیمت‌ها تا کیلوواتی شش هزار و ۹۰۰ تومان و حتی بیشتر پیش رفت. نقوی، مدیرعامل بورس انرژی، در گفت‌وگو با «پیام ما» از رشد بیش از دو برابری معاملات در تالار برق سبز و قراردادهایی با ساتبا صرفاً برای عرضهٔ برق سبز در بورس خبر می‌دهد. قیمت برق حرارتی و سیکل ترکیبی اما همچنان در تالار برق با انحصار دولت با قیمت زیر ۱۴۰ تومان معامله می‌شود. مدیرعامل بورس انرژی البته در این گفت‌وگو مدعی است که نیروگاه‌های غیردولتی خودشان راغب‌به آزادسازی قیمت سوخت برای خروج دولت و آزادسازی قیمت برق نیستند.

«دولت دیگر توان گازمفت‌دادن به نیروگاه‌های گازی را ندارد.» این پیامی است که هم از سمت جامعه‌شناسان توسعه و هم اعضای انجمن انرژی تجدیدپذیر و سندیکای برق مخابره می‌شود. سال گذشته، دولت قدر ۳۰ درصد از بودجۀ منابع عمومیِ حدود ۲۰۰۰ هزار میلیارد تومانی خود را، کسری آورد. این رقم بسیار نزدیک به رقم ۱۹۰۴ هزار میلیارد تومان یارانۀ برق است. ادامۀ این روند، چه از دید «علیرضا اسدی» معاون پژوهشی سندیکای برق و چه از دید اعضای انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، سیاهی و تباهی است. باتوجه‌به کاهش دبی خروجی گازهای پارس جنوبی و کاهش نیاز به حفاری بیشتر، قرار است قیمت تمام‌شدۀ گاز به‌جای ۵ سنت، ۱۲ سنت برای دولت آب بخورد و دولت دیگر توان تأمین این بودجه را ندارد. این‌بار در قوانین کشور نه برای صنایع پرمصرف، بلکه برای کشاورزی هم قوانین وضع شده که از دید «محمدامین زنگنه» دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، به این معناست که هرکسی که در این کشور برق پایدار می‌خواهد، بایستی نیروگاه احداث کند.

|پیام ما| اگر صنعت برق بتواند ظرفیت‌های موجود در شبکۀ سراسری، شامل شبکۀ انتقال و نیروگاهی را در سطح پایدار و کمترین خروج اضطراری تجهیزات، مورد بهره‌برداری قرار دهد، باز هم تأمین برق کشور در معرض دو ریسک جدی قرار دارد؛ یکی عمر بسیار بالای بخشی از ظرفیت منصوبه و دیگری محدودیت‌های شبکۀ انتقال و برق و پرباری آن. وجود این مخاطرات باعث مي‌شود که بهره‌بردارِ، شبکه را در شرایط غیرقابل‌پیش‌بینی قرار دهد و کلیۀ طرح‌های مدیریت مصرف، تفاهم‌نامه‌ها و هماهنگي‌ها با واحدهای تولیدی را دچار انحراف جدی کند و خسارت‌های جدی ناشی از خاموشي‌های برنامه‌ریزی‌نشده را رقم بزند. اتاق ایران در گزارشی با عنوان «بررسی ابعاد امنیت تأمین برق در اوج مصرف برق تابستان ۱۴۰۳» عنوان می‌کند، مصرف شبکه در زمان پیک مصرف تابستان ۱۴۰۳ در صورت اعمال محدودیت‌های مصرفی به مشترکان به‌منظور جبران بخشی از کسری برق به میزان ۱۱ هزار مگاوات، باز هم مابقی کسری را در سه محدودۀ حد پایین، میانی و بالا که به‌ترتیب ۳.۱ ، ۴.۶ و ۶ هزار مگاوات بوده، قرار می‌دهد که پاشنۀ آشیل امنیت تأمین برق در برهۀ حساس اجتماعی و سیاسی کشور است. در این وضعیت صنعت برق یا باید محدودیت‌های اعمال‌شده به واحدهای تولید و با مصارف عمده را تشدید کند و یا تأمین بخش‌هایی از مشترکان خانگی را محدود کند و چاره‌ای جز انتخاب یکی از این دو راه با ادامۀ روند فعلی ندارد.

مدیرعامل شرکت توانیر و سخنگوی صنعت برق در نشستی با خبرنگاران برنامه‌های صنعت برق برای عبور موفق از اوج بار تابستان ۱۴۰۳ را تشریح کرد. «مصطفی رجبی مشهدی» روز چهارشنبه ۲۳ خرداد در نمایشگاه «آباد ایران» در مصلای امام خمینی، از برنامه‌ریزی برای افزایش بهره‌وری نیروگاه‌ها، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و توسعه خطوط انتقال برق روستاها سخن گفت. فرسودگی نیروگاه‌های کشور یکی از مهم‌ترین مشکلات صنعت برق و عامل مهمی در کاهش بهره‌وری نیروگاه‌هاست. بررسی‌ها طی سال‌های مختلف نشان می‌دهد، قدمت بالای ۵۰ سال برخی از این نیروگاه‌ها موجب کاهش شدید بهره‌وری آن‌ها شده و یکی از مشکلات جدی صنعت برق در ایران است.

|پیام ما | مدیریت مصرف برق در سال‌های اخیر پیش‌ازآنکه مبتنی بر تولید و منع هدررفت منابع باشد، بیشتر متمرکز بر کنترل مصارف خانگی، عمومی و صنعتی است. سال‌های اخیر هم‌زمان با شروع فصل گرما، شهروندان در انتظار شکل متفاوتی در زندگی روزمرۀ خود هستند. براین‌اساس، چیزی که مدیریت برق خوانده می‌شود، موجب می‌شود تا آنان ساعاتی از روز را بی یا با اعلام قبلی، بدون برق باشند. اما خاموشی‌ها تنها شامل مصارف خانگی نمی‌شود و طیف زیادی از کارکنان دولتی و بانک‌ها درهمین‌راستا ساعات کارشان تغییر می‌کند. این نوع مدیریت البته در زمستان هم حاکم است و راهکار، همان قطع انرژی است.