| پیام ما|جنگل‌های شمال ایران دارای ۹۰ گونه درختی و ۲۱۱ گونه درختچه‌ای و هزار و ۵۵۸ گونه علفی و بوته‌ای است. مساحت این عرصه‌ها در حدود یک درصد جنگل‌های اروپا ولی تعداد گونه‌های آن ۱۶ درصد گونه‌های موجود در کل قاره اروپاست. این مقایسه‌ها نشان می‌دهد جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران با وجود مساحت کم، تنوع گونه‌ای بسیار زیادی دارد و از این نظر و به دلیل تنوع زیستی و گستردگی ذخایر ژنتیکی، شایسته تحقیقات زیادی است که یکی از آنها تعیین کهنسال‌ترین درختان موجود در آن است. درختان، موجودات زنده‌ای هستند که مانند دیگر جانداران، زمانی به وجود می‌آیند و مراحل مختلف عمر خود را از نونهالی تا کهولت طی می‌کنند و در نهایت می‌میرند. با اینکه طول عمر درختان طولانی و بسیار متنوع است، به طور کلی از نظر عمر در میان کل موجودات زنده، در صدر قرار دارند و کهن‌سال‌ترین درخت شناخته شده جهان، یک درخت سرو نوئل با عمر ۹ هزار و ۵۵۰ سال است. به گزارش ایرنا در ایران حدود ۳۰۰ درخت کهنسال با عمر پنج هزار سال شناسایی شده است و برآورد می‌شود تعداد واقعی آنها در حدود هزار پایه باشد که اغلب در حاشیه کویر قرار دارند. در شمال ایران نیز درختانی وجود دارند که در حدود سه هزار سال عمر می‌کنند و این یعنی قرن‌ها قبل از زمانی که مادها نخستین حکومت را در ایران تشکیل دادند، به جز چند مورد، تاکنون تحقیقات مستقلی برای شناسایی و عمریابی دقیق درختان کهنسال جنگل‌های شمال و حتی تعیین قطورترین و بلندترین درختان این جنگل‌ها انجام نشده است. این در حالی است که در برخی از کشورهای جهان، نه تنها درباره کل گونه‌ها اطلاعات فراوانی تهیه شده، بلکه شاخص‌ترین درختان هر گونه نیز تعیین شده است، برای مثال در جنگل‌های بکر دوبرچ(Dobroc) در کشور اسلوواکی درخت نرادی با ارتفاع ۵۶ متر و قطر ۲ متر وجود دارد که گویا بلندترین و مسن‌ترین درخت نراد قاره اروپاست.

بنا به گفته کارشناسان امور جنگل درختان کهنسال جنگل‌های شمال ایران شامل افرا، بلوط، چنار، گردو و سرخدار است که درختان افرا با قطر ۲.۵ تا سه متر و بلوط با قطر سه متر وجود دارد و درخت بلوطی که سه متر قطر داشته باشد در حدود ۷۰۰ سال عمر دارد و سن افراهایی با این قطر به حدود ۵۰۰ سال می‌رسد. بعضی از پایه‌های گونه سرخدار در شمال ایران ۲.۱ متر قطر دارد که با توجه به رشد کند این درخت و دیرزیستی بالا که حتی به سه هزار سال هم می‌رسد، چنین قطری نشان‌دهنده عمری در حدود ۸۰۰ سال است. بر اساس اطلاعات موجود شمشادهایی در ذخیره‌گاه جنگلی جیسا(Jisa) در غرب مازندران با قطر ۵۰ سانتی‌متر هست که سن آنها تا ۷۰۰ سال تخمین زده می‌شود. بسیاری از درختان کهنسال این خطه در محوطه امامزاده‌ها قرار دارد و مردم به دلیل احترام، در طول تاریخ آنها را قطع نکرده‌اند، مانند درخت کهنسال سرخدار در امامزاده عبدالمناف در کلارآباد واقع در غرب مازندران. درباره اقدامات سازمان جنگل‌ها و مراتع برای شناسایی و حمایت از درختان کهنسال باید گفت با کمک این سازمان تاکنون تعدادی از این درختان شناسایی شده است ولی اطلاعات کافی در این زمینه هنوز کامل نیست باید شناسایی و بر روی آنها تحقیقات علمی‌صورت گیرد.

عضو هیئت علمی‌ موسسه تحقیقات سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور(باغ گیاه‌شناسی نوشهر): بر اساس تحقیقات صورت گرفته در در جنگل‌های شمال ایران، رویشگاه‌های زربین(سرو زربین) بومی‌ وجود دارد که قدمت این گونه‌ها حدود هزار تا هزار و ۵۰۰ سال است اما متاسفانه در شناسنامه‌دار کردن به منظور حفظ این گونه‌ها طرح و برنامه‌ریزی اصولی از سوی متولیان امر صورت نگرفته است

عضو هیئت علمی‌ موسسه تحقیقات سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور(باغ گیاه‌شناسی نوشهر) گفت: گونه‌های درختی که در جنگل‌های شمال ایران موسوم به جنگل‌های هیرکانی خزری وجود دارد در هیچ جای دنیا موجود نیست و بر اساس تحقیقات صورت گرفته در این عرصه‌های جنگلی رویشگاه‌های زربین(سرو زربین) بومی‌ وجود دارد که قدمت این گونه‌ها حدود هزار تا هزار و ۵۰۰ سال است اما متاسفانه در شناسنامه‌دار کردن به منظور حفظ این گونه‌ها طرح و برنامه‌ریزی اصولی از سوی متولیان امر صورت نگرفته است.
طیبه امینی افزود: به عنوان نمونه هنگام گذر از مسیر جاده کوهستانی بخش کجور نوشهر مشاهده می‌شود عده‌ای از پیمانکاران به بهانه پیچ‌بری و رفع نقاط حادثه‌خیز این محور ارتباطی اقدام به قطع این گونه‌های ارزشمند جنگلی می‌کنند.
او ادامه داد: گونه‌های زربین بهترین پایه و قدیمی‌ترین گونه‌های درختی جنگل‌های شمال هستند و این گونه در نقاط دیگری از نقاط جنگلی بخش کوهستانی کجور از جمله مقابل روستای «ساروس» می‌روید و این درختان در حقیقت تاریخ منابع طبیعی کشور را تشکیل می‌دهند.
عضو هیئت علمی‌ موسسه تحقیقات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری و مراتع کشور(باغ گیاه‌شناسی نوشهر) اضافه کرد: از نظر ما قطع این گونه‌های درختی از صد ساله گرفته تا هزار ساله به بهانه تعریض جاده و یا هر دلیلی دیگری به مثال سر بریدن مرغی است که برای مراسمی‌ مورد مصرف قرار می‌گیرد.

مدیرکل دفتر جنگلداری و امور بهره‌برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور: هم‌اکنون آمار دقیقی از درختان کهنسال در جنگل‌های هیرکانی خزری نداریم و نمی‌دانیم سطح پراکنش، تعداد، نوع و قطر این گونه‌ها چه میزان است

امینی گفت: قطع هر اصله درخت کهنسال جنگل‌های شمال مانند کندن یک برگ کتاب تاریخ است که به دور انداخته می‌شود. در جنگل‌های هیرکانی خزری گونه‌های ارزشمند دیگری هم مانند بلوط و سرخدار وجود دارد که قدمتی حدود ۵۰۰ سال دارند و باید مسئولان دست‌اندرکار نسبت به سن‌یابی و شناسنامه‌دار کردن این گونه‌های جنگلی ارزشمند اقدام کنند.
به گفته او گیاهان برخلاف جانوران تا ۵۰۰ سال و حتی بیش از هزار سال قدرت تولید نسل بعدی را دارند به طوری که می‌توان از این گونه‌های به عمر ۷۰۰ سال هم قلمه گرفت و سبز شوند.
این محقق جنگل تاکید کرد: وجود گونه‌های جنگلی دیگری مانند سفید پلت، لیلکی و انجیلی بسیار نادر و کمیاب هستند که در هیچ جای دنیا وجود ندارد و برای تکمیل این مجموعه مبادله بذر و قلم داریم و البته برای صیانت از این درختان قدیمی‌ و کهنسال حاشیه‌نشینان عرصه‌های جنگلی، جوامع محلی، شوراهای اسلامی‌ و دهیاران هم نقش دارند و باید برای صیانت از این عرصه که تنوع زیستی هم به حساب می‌آید، بیش از پیش تلاش کنند.
شناسایی درختان کهنسال در دستور کار قرار گرفت
مدیرکل دفتر جنگلداری و امور بهره برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور هم گفت: مطالعات شناسایی درختان کهنسال و قدیمی‌ که به درختان زیستگاهی معروف هستند در بخش بیومتری یا به عبارتی زیست‌سنجی در قالب طرح تفصیلی مدیریت پایدار جنگل‌های شمال در دستور کار قرار گرفته است.
محمدعلی فخاری افزود: بر اساس این طرح محیط، تعدادشان و نوع گونه طبق نمودار مشخص و شناسایی می‌شوند و با این اقدام از برداشت این نوع درختان به طور کل ممنوع می‌شود. البته شاید در برخی از مراکز تحقیقاتی وابسته به این سازمان مطالعات موردی درباره این موضوع انجام داده باشند اما مطالعات زیست‌سنجی و بیومتری که در قالب طرح تفصیلی مدیریت پایدار جنگل‌های شمال در دست اجراست کلی است.
او گفت: امروز در جنگل‌های شمال ایران گونه‌های جنگلی کهنسانی نظیر بلوط، سرخدار و زربین داریم و البته غالب گونه‌های کهنسال بلوط هستند که قدمتی حدود ۵۰۰ سال و بیشتر دارند چراکه این گونه‌ها با تراکم بالا در این عرصه‌های جنگلی می‌رویند.
مدیرکل دفتر جنگلداری و امور بهره‌برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اضافه کرد: بلوط با توجه به اینکه جزو شاخص‌ترین گونه‌های جنگلی شمال کشور است بذر بسیار عالی دارد و به مثابه آدمی‌ است که حدود ۱۳۰ سال عمر داشته باشد و از نظر مقاومت و سازگاری، سازگاری بیشتری داشته باشد و از سویی هم این گونه زیستگاه جوندگان و پرندگان محسوب می‌شود و ضمن اینکه در پایداری اکوسیستم جنگل هم بسیار تاثیرگذار است.
فخاری گفت: به عنوان نمونه بسیاری از پرندگان و جوندگان، روباه، شغال و خرس بر روی این درختان یا دیگر نقاط آن آشیانه درست می‌کنند و در واقع می‌توان گفت این گونه درختی افزون بر تنوع زیستی در جنگل‌های هیرکانی بسیار باارزش هم است.
او گفت: بر اساس این طرح مطالعاتی تفصیلی، در گام نخست این گونه‌ها شناسنامه‌دار می‌شوند در حالی که هم‌اکنون آمار دقیقی از درختان کهنسال در جنگل‌های هیرکانی خزری نداریم و نمی‌دانیم سطح پراکنش، تعداد، نوع و قطر این گونه‌ها چه میزان است. اگر این اتفاق رخ دهد آن زمان می‌توان برای حفظ و صیانت‌ این گونه‌ها برنامه‌ریزی کرد و نسخه پیچید.