ماجرای طرح آبرسانی از سد کوثر به روستای بیلک کهگیلویه و بویراحمد و عبور لوله‌های آب از محوطه باستانی ارجان (ارگان) هنوز تازه است. پس از انتشار فیلم گریستن اسماعیل یغمایی برای تاریخ بهبهان، نگرانی‌ها درباره تخریب دوباره محوطه تاریخی ارگان پررنگ‌تر شده است. در حالی که پیش از این از قول مسئولان میراث فرهنگی خوزستان گفته می‌شد که مجوز این طرح صادر شده و با تشکیل جلسه شورای فنی در تهران تصمیمات نهایی شده است، حالا مدیر کل میراث فرهنگی خوزستان به میراث آریا گفته است که مجوزی برای آبرسانی از سوی میراث صادر نشده و طرح انتقال آب هنوز پذیرفته نشده است. این توضیحات در حالی است که تلاش‌ «پیام ما» در روزهای گذشته با این مسئول به سرانجام نرسید.

حکمت‌الله موسوی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان گفته است: «تاکنون هیچ‌گونه مجوزی برای اجرای طرح آبرسانی در محوطه تاریخی ارجان در سطح شهرستان، استان و ملی صادر نشده و تا این طرح مراحل کارشناسی‌اش را کامل سپری نکند و اطمینان حاصل نشود از اینکه آسیبی به عرصه و حریم محوطه تاریخی ارجان وارد نمی‌شود، مطمئنا مجوزی صادر نمی‌شود.» او در حالی نقش میراث فرهنگی را در این موضوع تکذیب کرده که در روزهای گذشته برخی باستان‌شناسان از برگزاری جلسه‌ای با حضور میراث فرهنگی برای عبور خط لوله آب از عرصه ارجان خبر داده بودند. از جمله شهرام زارع، یکی از باستان‌شناسانی که در تعیین عرصه و حریم این مجموعه باستانی نقش داشته است که دو روز پیش به ایسنا گفت: «اگر این درست باشد اتفاق خوبی نیست. چنین تصمیمی را حاصل مدیریت فعلی میراث فرهنگی نمی‌دانم، بلکه تداوم اشتباهات مدیریتی پیشین می‌دانم. پیشنهاد می‌کنم مدیریت فعلی و معاونت میراث فرهنگی تصمیم بگیرند میراث منفی مدیریتی در این موارد که مربوط به گذشته است، ادامه پیدا نکند. دوستانی که در مدیریت میراث فرهنگی هستند بررسی کنند چه اتفاقی افتاده که چند موج حفاظتی و پژوهشی تاکنون در ارجان و بهبهان شکل گرفته و هر بار قطع شده است و حال کار به این‌جا رسیده که فیلم گریه و سوگواری یک باستان‌شناس پیشکسوت بر سر ویرانه‌های ارجان منتشر می‌شود.»
محوطه تاریخی ارگان مربوط به دوره عیلام باستان است و در سال ۱۳۱۰ ثبت ملی شده اما آسیب‌های شدید دهه‌های گذشته، نشان می‌دهد فقط ثبت کردن محوطه‌ها در فهرست آثار ملی، برای مقابله تخریب‌گران چندان اثرگذار نیست. موسوی گفته است: «متاسفانه این محوطه در دهه‌های گذشته با تجاوزها و تعارض‌های متعدد از جمله احداث کارخانه سیمان و برداشت از منابع معادن روبه‌رو بوده که عموما در عرصه و حریم محوطه وسیع ارزشمند تاریخی ارگان (ارجان) قرار داشته که تخریب‌های جبران‌ناپذیری را ایجاد کرده است. احداث سد مارون و حفر چاه‌های نفت و احداث شبکه‌های انتقال نفت و لوله‌گذاری در محدوده به شکل سطح‌الارضی، تعدادی از این تعرض‌ها بوده است.» او در گفته‌های خود به گریه‌های اسماعیل یغمایی و فیلم منتشرشده از مواجهه او با این محوطه تخریب شده هم اینطور اشاره کرده است. «این تعرض‌ها و وسعت تخریب‌ها به نحوی بوده که فیلمی از استاد یغمایی پیشکسوت باستان‌شناسی در سال ۹۲ در فضای مجازی منتشر شد که اخیرا در رسانه‌ها بازنشر شده و در بین تاریخ‌دوستان بازخورد وسیعی داشته و حساسیت مردم را بر انگیخته است. این واکنش‌ها متعاقب طرح آبرسانی و احداث خط لوله آب بوده است.»
لوله‌گذاری در دو سوی ارگان
بر اساس توضیح مدیر کل میراث فرهنگی استان خوزستان، طرح آبرسانی از چند سال پیش آغاز شده و از سد کوثر استان خوزستان برای شهر بهمئی استان کهگیلویه و بویراحمد است، در واقع شکاف مسیر لوله‌گذاری آن در دو سوی این محوطه تاریخی در استان کهگیلویه‌وبویراحمد و استان خوزستان اتفاق افتاده است، آن هم بدون آنکه استعلامی از اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان دریافت شود. «زمانی‌که لوله‌گذاری به محوطه تاریخی ما می‌رسد، همکاران و نیروهای یگان حفاظت مطلع می‌شوند. پایگاه پژوهشی چگاسفلی و ارجان که بررسی‌های باستان‌شناسی و کارهای حفاظتی و مرمتی را به شکل ملی در این محوطه ارزشمند تاریخی انجام می‌دهند، چندین سال است که از نزدیک مسائل را رصد می‌کنند.»
او ادامه داد: «بعد از راه‌اندازی پایگاه در این محوطه تاریخی و تعیین عرصه و حریم در سال ۹۲، تمامی ضوابط به استاندار وقت و دستگاه‌های زیر مجموعه برای حفاظت از این آثار ابلاغ شد.» موسوی مدعی است بعد از ابلاغ عرصه و حریم به دستگاه‌ها، این تعرض‌ها و تخریب‌ها به طور چشمگیری کاهش یافته است، چنان که «به واسطه کنترل و نظارت‌هایی که توسط همکاران ما در پایگاه پژوهشی چگاسفلی و ارجان انجام شده و همکاری قوه قضائیه شهرستان توانستیم، تعرض‌ها را به حداقل برسانیم به نحوی که برداشت از منابع و معادن کارخانه سیمان به حداقل برسد. همچنین حفر چاه‌ها و عملیات اجرایی آبرسانی و برق در این منطقه متوقف شد. البته چندین پرونده قضایی درباره اتفاقات جزئی داریم که از سال ۹۲ اتفاق افتاده است که در حال پیگیری هستیم تا ان‌شاءالله در آینده شاهد جزئی‌ترین اتفاقات نباشیم.»
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان همچنین گفت: «زمانی‌که خطوط لوله‌گذاری و کانال‌کشی به محدوده آثار و نزدیک حریم محوطه تاریخی رسید، کار متوقف شد و مجبور شدند از اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان خوزستان برای عبور این خط لوله از عرصه و حریم محوطه ارجان و ادامه برداشت منابع استعلام بگیرند. با توجه به ضوابطی که در سال ۹۲ ابلاغ شده بود، هرگونه تعرض در این محوطه تاریخی ممنوع شده است که بلافاصله اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان پاسخ خود را در این زمینه اعلام کرد.»
او ادامه داد: «براساس پیگیری‌ها و تلاش‌های اداره آب و فاضلاب استان کهگیلویه و بویر احمد، موضوع در سطح استانی و ملی دنبال شد و بر اساس شدت نیاز آبرسانی به شهرستان بهمئی و تنش آبی که در آن‌جا وجود داشته است، براساس گفته کارشناسان و مشاوران اداره آب، اگر می‌خواستند خط لوله آب را از مسیر دیگری عبور دهند و محوطه را دور بزنند با توجه به وسعت آن و بخش‌های کوهستانی که وجود دارد، عملا زمان‌بر و مستلزم هزینه‌های هنگفت بود. به همین دلیل اصرار داشتند که بتوانند از مسیری که دو خط لوله از دو سمت محوطه اجرا شده بود به یکدیگر وصل کنند. این موضوع در تهران دنبال شد و بررسی‌های درون شهرستانی با حضور هیئت‌های کارشناسی از تهران در این محوطه تاریخی در حدود یک سال گذشته انجام شد.»
طرح انتقال آب فعلا رد شد
موسوی تأکید کرده است که در بررسی‌هایی که کارشناسان داشتند، طرح انتقال آب پذیرفته نشد و موضوع برداشت کارخانه سیمان به طور کامل رد شد اما «طرح از نظر باستان‌شناسی بررسی و در نهایت منوط به این شد که به شکلی بازنگری شود که منطبق بر ضوابط آثار باشد». او چنین توضیحی داده: «در نهایت طرح به این سمت رفت که اگر قرار باشد اتفاق بیفتد، کوتاه‌ترین مسیر انتقال در نظر گرفته شود که همان مسیری بود که خطوط لوله نفت از گذشته در آن منطقه اجرا شده بود. آن‌ها گفتند لوله‌های آب را تحت‌الارضی نمی‌بریم و حاضریم سطح‌الارضی از کنار لوله‌های نفت عبور دهیم و هیچگونه خاک‌برداری و دفن لوله نداشته باشیم و همچنین این نکته را مطرح کردند که چون محوطه باستانی است، تعرضی نخواهیم داشت. البته به لحاظ حفظ منظر نیاز است تا طرح تدقیق بیشتری شود و بررسی‌های وسیع‌تری در شهرستان و استان و در سطح ملی به ویژه با در نظر گرفتن دیدگاه پژوهشگاه باستان‌شناسی انجام شود و با اخذ نظر باستان‌شناسان بتوانند این مجوز آبرسانی را دریافت کنند.»
بر این اساس به گفته او این طرح در چندین جلسه مطرح شد و در نهایت منوط به اخذ نظر شورای فنی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شد. این شورا بررسی‌ها را انجام داده و با تعدیل‌هایی در طرح اولیه، بازطراحی‌ها اتفاق افتاد. موسوی در آخر تاکید کرده است: «تا الان هیچگونه مجوزی برای اجرای طرح آبرسانی نه در سطح ملی و نه در سطح شهرستان و استان صادر نشده است. این اطمینان خاطر داده می‌شود تا زمانی که این طرح مراحل کارشناسی را کامل سپری نکند و از اینکه آسیبی به عرصه و حریم محوطه تاریخی ارجان وارد نمی‌شود، اطمینان حاصل نشود مطمئنا هیچگونه مجوزی صادر نمی‌شود. همکاران ما در سطح شهرستان، استان و کشور حافظ این آثار هستند.»