مصائب مترو در دیگر
شهرهای ایران
به جز شهر تهران که از سال ها پیش مترو در آن اجرا شد و در حال حاضر هم طرح توسعه مترو در دستور کار شهرداری تهران قرار دارد، دیگر شهرهای بزرگ ایران هم بدنبال اجرا و احداث مترو بوده اند که کمابیش با مشکلاتی مواجه شدند. در این مطلب نگاهی انداخته ایم به سیر احداث مترو در برخی شهرهای ایران.
اصفهان؛ بافت قدیمی را خراب نکن
پس از تصویب بودجه احداث قطار شهری در پنج کلان شهر کشور در مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۹ طراحی تفضیلی خط شمال- جنوب به طول ۱۲٫۵ کیلومتر در سال ۱۳۸۰ آغاز شد. عملیات اجرایی این خط در سال ۱۳۸۱ آغاز شده‌است و همچنان ادامه دارد. ۱۰ ایستگاه به طول ۱۱ کیلومتر از خط یک متروی اصفهان در ۲۳ مهر ۱۳۹۴ افتتاح شد. چهار خط دیگر متروی اصفهان اما هنوز به جایی نرسیده است. معضل اصلی متروی اصفهان عبور از بافت های تاریخی است که بارها حاشیه ساز شده. نمونه این حاشیه ها هم عبور از نزدیکی سی و سه پل بوده است. در ۱۶ فروردین ۱۳۸۸، شرکت الموت اعلام کرد که دستگاه حفار تونل غربی با موفقیت از زیر زاینده رود عبور کرده‌است. همچنین در همین منبع که به نظر می‌آید در تاریخی بعد از ۱۶ فروردین ۱۳۸۸ به روز رسانی شده‌است اشاره شده که حفاری تونل شرقی نیز که در اردیبهشت ۱۳۸۸ آغاز شده بود از زیر زاینده رود در طی ۳۰ روز حفاری، با موفقیت عبور کرده‌است. درصورت صحت این مسئله و آسیب وارد آمدن به پی این پل تاریخی، احتمال نشست آن در زمان جاری شدن مجدد آب در رودخانه زاینده رود وجود دارد. این موضوع با اعتراض شدید علاقمندان به میراث فرهنگی کشور روبرو شد.
شیراز؛ در حال پیوستن به میراث تاریخی
متروی شیراز به مجموعه در حال احداث قطارهای شهری در شهر شیراز گفته می‌شود. سازمان قطار شهری شیراز و حومه مسئولیت ساخت و بهره‌برداری متروی کلان شهر شیراز را بر عهده دارد. با روند روبه رشد شهری در شیراز توسعه مترو دراین شهر روبه رشد و تکامل می‌باشد. قطار شهری شیراز به طور کلی دارای ۶ خط می‌باشد که طول این شش خط جمعاً۹۰ کیلومتر خواهد بود. در حال حاضر تنها خط ۱ قطار شهری شیراز بهره‌برداری شده و خط ۲و۳ در حال ساخت می‌باشد. مترو شیراز پس از کش و قوس فراوان، در تاریخ ۲۰ مهر ۹۳ با حضور مسئولین کشوری، افتتاح رسمی شد و عملیات اجرایی خط ۲ مترو شیراز نیز آغاز شده است که جنوب را به شمال شهر متصل می‌کند. هم اکنون ساخت ۱۴ کیلومتر مترو در فاز دوم خط ۱ ادامه دارد و تا سال ۹۵ افتتاح خواهد شد. تاکنون ۲۰ رام واگن مترو به شیراز اختصاص داده شده است. گفتنی است سال 90 یکی از نمایندگان شیراز در مجلس با اشاره به کندی احرای متروی شیراز گفته بود: پروژه متروی شیراز، آرام آرام می‌رود تا به یک میراث تاریخی تبدیل شود.
تبریز؛ عقب تر از سایر شهرها
مطالعات احداث مترو در سال 80 آغاز و در نهایت در سال 84 عملیات اجرایی این پروژه عظیم کلید خورد و هم اکنون فاز اول خط یک مترو تبریز آماده بهره برداری است. تبریز، مشهد، اصفهان، شیراز و اهواز تقریبأ به صورت همزمان مراحل مطالعاتی احداث مترو را آغاز کرده‌اند و در این بین متروی مشهد در اواخر سال 89 افتتاح شد اما متروی تبریز هنوز نتوانسته آنطور که باید پیشرفت کند. فاز اول خط یک متروی تبریز سال گذشته با تاخیر فراوان افتتاح شد و قرار شده فازهای دوم و سوم خط یک قطار شهری تبریز به ترتیب در نیمه اول و نیمه دوم سال 95 به بهره برداری برسند. متروی تبریز اما به نظر مشکلات بزرگتری داشته باشد و به این زودی ها به سرانجام نرسد.
مشهد؛ رو به پیشرفت
شرکت قطار شهری مشهد مسئولیت ساخت و بهره‌برداری حمل و نقل ریلی درون شهری مشهد را بر عهده دارد. فاز اول خط شماره ۱ قطار شهری مشهد به طول ۱۹ کیلومتر در تاریخ ۲ اسفند سال ۱۳۸۹ به بهره‌برداری رسید تا از سه شهر اصفهان، شیراز و تبریز جلوتر باشد. بر اساس مطالعات جامع حمل و نقل شهر مشهد و مطالعات توسعه شبکه حمل و نقل ریلی که توسط پژوهشکده حمل و نقل در دانشگاه صنعتی شریف انجام شده، شهر مشهد نیازمند ۵ خط قطار شهری است.
اهواز؛ آغاز عملیات اجرایی
سازمان قطار شهری اهواز و حومه مسوولیت ساخت و بهره‌برداری متروی اهواز را بر عهده دارد. در طرح متروی اهواز، که در سال ۱۳۸۰ پس از ۸ سال مطالعه به تصویب رسید ۴ خط مترو تا سال ۱۳۹۲ در نظر گرفته شده‌است که در حال حاضر عملیات اجرایی خط یک آغاز شده‌است. پیمانکار این خط شرکت کیسون است که با دو دستگاه تی بی ام مشغول به حفاری دو تونل مجزا برای این خط می‌باشد.
تهران؛ خدا کند باران نبارد
سابقه بحث درباره احداث قطار شهری در تهران به زمان ناصرالدین شاه قاجار باز می‌گردد. تأسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامه‌ای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آورد. اولین طرح شبیه به متروی امروزی که برای تهران طراحی و اجرا شد، طرح واگن اسبی بود که از دروازه شهری ری تا باغشاه (میدان حُر امروزی) کشیده شده و تا سال ۱۳۱۰ نیز دایر بود اما در نهایت سال 77 نخستین خط متروی تهران افتتاح شد. از حواشی متروی تهران می توان به آب گرفتگی آن اشاره کرد. در ۲۷ فرودین سال ۱۳۹۱ به علت شدت بارش باران در تهران، دیوار موجود در کنار اتوبان تهران-کرج در محل احداث ایستگاه خط ۴ مترو ارم (اکباتان)، فرو ریخت و باعث ورود حجم زیادی از آب به داخل خط ۴ مترو شد. این حادثه تلفات جانی در بر نداشت ولی باعث تعطیلی جند روزه خط ۴ تا بین ایستگاه‌های میدان انقلاب تا میدان آزادی شد. بر اساس گزارش تحقیق و تفحص شورای شهر تهران خسارت وارده به مترو برابر ۲۲ میلیارد تومان بوده‌است. بر اساس این گزارش علت حادثه، شکسته شدن دیوار شمالی کانال بوده‌است که از سال ۱۳۴۸ تعمیر نشده بود.