پیام ما | ابتدای مهرماه سال ۱۳۹۵ بود که طرح LEZ  یا «کاهش محدوده انتشار» که ثبت دوربینی جریمه خودروهای بدونِ معاینه‌فنی در تهران بود، آغاز به کار کرد. طرحی که بر اساس آن تمامی خودروهایی که معاینه فنی نداشتند، در صورت ورود به محدوده ترافیکی زوج و فرد 50 هزار تومان جریمه می‌شدند. سازمان حفاظت از محیط‌ زیست و مرکز ملی هوا و تغییرات اقلیمی از همان ابتدا تلاش کردند تا این طرح که ابتدا شهرداری آن را پیشنهاد و سپس در شورای عالی ترافیک پایتخت تصویب شده و وزارت کشور هم آن را لازم‌الاجرا دانسته بود به اجرا نزدیک شود. با این همه برای اجرای تمام و کمال برنامه‌های این طرح، سازمان حفاظت محیط زیست نیازمند همکاری بیشتر شهرداری‌ها و پلیس است.

 طرح LEZ  در سه فاز شروع به کار کرد. فاز نخست دریافت معاینه‌فنی توسط همه خودروهای حاضر در طرح ترافیک پایتخت بود و هر خودرویی بدون معاینه‌فنی وارد محدوده طرح می‌شد، مشمول جریمه بود. فاز دوم تسری این امر به کل شهر و اجباری‌شدن دریافت معاینه‌فنی برای همه خودروها بود و فاز سوم هم جلوگیری از تردد خودروهای فرسوده و کاربراتوری در محدوده طرح ترافیک بود.

دو فاز نخست طرح در سال‌های گذشته توانست به صورت گسترده عملیاتی شود و معاینه‌فنی خودروها با جدیت بسیاری هم از طرف دستگاه‌های نظارتی و هم مردم مورد توجه قرار گیرد. فاز سوم این طرح اما بنا به گفته محمد مهدی میرزایی قمی، مدیر مرکز ملی تغییر اقلیم سازمان محیط‌‌زیست هنوز به صورت کامل عملیاتی نشده و نیازمند هماهنگی و همکاری بیشتر شهرداری‌ها و پلیس در این حوزه است: « طرح کاهش آلایندگی LEZ از جمله برنامه‌های مثبتی بوده که بخش بزرگی از آن به خوبی و درستی عملیاتی شده است و بخش دیگر از آن همچنان نیازمند همراهی ارگان‌های دیگر است و امیدواریم با همراهی پلیس و شهرداری‌ها از ورود خودروهای کاربراتوری و فرسوده به مناطق طرح ترافیک جلوگیری به عمل آید.» او همچنین می‌گوید پیشرفت این طرح در بسیاری از کلان‌شهرهای کشور محسوس است و تنها چند کلان‌شهر مانند شیراز و اهواز هنوز به این سیستم متصل نشده‌اند اما در بیشتر کلان‌شهرها، به ایجاد زیرساخت‌های نظارتی توجه ویژه‌ای شده، هرچند جریمه‌ها هنوز جدی گرفته نمی‌شود: «اجرای این طرح مصوبه قانونی دارد و ما هم بنا بر وظیفه‌ای که داشتیم با کلان‌شهرهای مختلف و همچنین وزارت کشور مکاتباتی داشتیم تا طرح به صورت کامل و در فازهای مختلف عملیاتی شود. نکته دیگر این است که شهرداری‌ها در شهرهای مختلف باید زیرساخت‌های استفاده از این طرح را به وجود بیاورند و از طرفی پلیس هم ماشین‌های متخلف را که معاینه‌فنی ندارند و در محدوده طرح‌های ترافیک هم حاضر می‌شوند، جریمه کنند. علاوه بر این در حال حاضر شاهد این امر هستیم که جریمه‌ها در این خصوص هم با جدیت عملی نمی‌شود.»

کاهش خودروهای مردودی با اجرایی شدن LEZ

سه سال قبل بود که محمدصادق پورمهدی، معاون عمرانی استاندار آذربایجان شرقی، طرح LEZ را طرحی دانست که در صورت اجرایی‌شدن می‌تواند تاثیرات بسیار مثبتی در کاهش آلودگی هوا بر جا بگذارد. به غیر از چنین اظهاراتی از سوی مسئولان، تحقیقات دیگری هم از کاهش آلودگی هوا در صورت عملیاتی‌شدن این طرح خبر می‌دادند.

از همان ابتدای آغاز به کار طرح LEZ ، قرار بر این بود که ۹ کلان‌شهر کشور از جمله تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز، اهواز، قم، کرمانشاه و کرج به این طرح بپیوندند و کمابیش در اکثر کلان‌شهرها به اجرا درآمد.

سال گذشته کلان‌شهر مشهد از جمله کلان‌شهرهایی بود که به این طرح پیوست و سید هادی عطارزاده طوسی، مدیرعامل سازمان حمل‌و‌نقل و ترافیک شهرداری مشهد با بیان آنکه در کلان‌شهر مشهد حدود ۶۰ درصد خودروها تک‌سرنشین هستند، گفت: «۶۵ درصد آلودگی هوا مربوط به خودروهاست، یک سوم خودروهای مشهد معاینه‌فنی ندارند و ۳۰ تا ۳۵ درصد آلودگی نیز مربوط به صنایع است.» مرتضی هدشی، رئیس اداره راهبری و نظارت بر مراکز معاینه‌فنی و کاهش آلایندگی هوای شهرداری مشهد هم همان زمان اعلام کرد که در سال ، ۴۶ هزار مورد برخورد با خودروهای آلاینده و متخلف توسط خودروهای گشتی  به ثبت رسیده‌ است و در این نظارت‌ها ۵۰ درصد خودروها معاینه‌فنی نداشته‌اند.

این آمار در حالی است که از سال ۹۵ که طرح کاهش آلایندگی LEZ اجرایی شده، تاکنون تاثیرات مثبت آن به وضوح مشاهده شده است. چنان که نواب حسینی‌منش، مدیرعامل پیشین ستاد معاینه‌فنی خودرو‌های تهران مرداد ماه امسال درباره اثرگذاری مثبت این طرح به پانا گفت: «تاثیر طرح کاهش آلایندگی آن‌جا مشخص است که میزان مراجعه خودروها به مراکز معاینه‌فنی را در سال 96 و سپس در سال ۹۷ و ۹۸ بررسی می‌کنیم. در سال اول اجرای این طرح میزان خودروهایی که مردود شدند بسیار زیاد بود و نزدیک به ۵۰ درصد خودروها مردود شدند اما در سال دوم اجرای طرح کاهش، میزان خودروهایی که مردود شدند کاهش پیدا کرد و مراجعه خودروهای بار اولی نیز افزایش یافت. این امر نشان می‌دهد خودروهایی که در سال اول تعمیر شدند، میزان پایایی‌شان افزایش یافته و این مساله در کاهش آلودگی هوا تاثیرگذار است.» به گفته او در سال ۹۷ و ۹۸ میزان خودروهای مردودی افزایش چشمگیری نداشت در صورتی که میزان مراجعات از ۸۰۰ هزار خودرو به یک میلیون و 300 هزار خودرو در سال ۹۸ در خودروهای یونیک رسید و شمار مراجعات مجدد به حدود ۵۰۰ هزار خودرو رسید که نشان می‌دهد معاینه‌فنی این خودروها را به حالت استاندارد نزدیک کرده است.

این تاثیرگذاری اما برای آن‌که بیش از پیش بتواند خود را نشان دهد، نیازمند هماهنگی بیشتر پلیس و شهرداری و تبعیت از اصول محیط‌زیست است. چنان که مرضیه حصاری، مدیرکل دفتر حمل‌و‌نقل سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور هم سال گذشته در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه موفق شده‌اند با همکاری پلیس، LEZ را در تهران به خوبی اجرایی کنند و نتایج خوبی گرفته‌اند، گفت: «از پلیس درخواست داریم که در اجرای LEZ (محدوده طرح کاهش) در شهرهای دیگر نیز همکاری‌ کند زیرا چندین ماه دیگر هوا سرد می‌شود و دوباره در شهرهای بزرگ با آلودگی هوا مواجه می‌شویم. البته رئیس پلیس راهور ناجا قول‌هایی در این زمینه به ما داده‌اند اما تاکنون نتایجی مشاهده نکرده‌ایم.»