الگوی اشتباه مصرف آب در 429 شهر 

کرونا سرانه مصرف آب جهان را بیشتر کرده است

 پیام ما- آمارهای جهانی نشان می‌دهد که با شدت‌گیری شیوع کرونا میزان مصرف آب بیش از پیش افزایش یافته است و در ایران نیز میانگین سرانه آب مصرفی شهری 150 لیتر برای هر نفر در سال است. با این حال در 492 شهر مصرف سرانه آب به بیش از 150 لیتر برای هر نفر رسیده است. مسئله‌ای که اصلاح الگوی مصرف آب را بیش از هر زمانی پررنگ می‌کند.

کمبود منابع آبی همواره به عنوان یک عامل محدود کننده فعالیت‌ها در اقلیم ایران مطرح بوده است. متوسط بارندگی در جهان در حدود ۸۶۰ میلی‌متر است و این در حالی است که میانگین درازمدت این رقم در ایران ۲۵۰ میلیمتر است. میزان بارندگی در سال آبی گذشته در کشور  ۳۲۴ میلیمتر بوده است.

از سوی دیگر توزیع بارندگی در ایران نیز ناهمگون است به نحوی که یک درصد از مساحت ایران بارشی بیش از هزار میلیمتر دارد اما میزان بارندگی در مناطقی همچون حوضه آبریز شرق کشور در حدود ۱۴۸ میلیمتر است. به‌طور کلی آب در سه بخش کشاورزی، شرب و صنعت مصرف می‌شود.

در کشور ایران سهم مصرف آب در بخش کشاورزی در حدود ۹۰ درصد، شرب ۸ درصد و صنعت و معدن ۲ درصد است، در صورتی‌که در کشورهای توسعه یافته سهم بخش کشاورزی ۳۰ درصد، شرب و بهداشت ۱۱ درصد و سهم بخش صنعت و معدن ۵۹ درصد است. در بخش شرب و بهداشت، مصارف به دو بخش کلی خانگی و غیرخانگی تقسیم می‌شود. مصارف غیر‌خانگی شامل مصارف تجاری، صنعتی، عمومی و اداری، آموزشی و اماکن مذهبی، بنایی و آزاد و … است.

در بخش شهری میزان مصرف آب یعنی آب فروش رفته به اضافه هدررفت ظاهری، به علاوه مصارف بدون درآمد در سال در حدود پنج و چهار دهم  میلیارد متر مکعب است.

از این میزان مصرف مقدار چهار و سه دهم میلیارد مترمکعب مربوط به مصارف بخش خانگی است، لذا با توجه به جمعیت تحت پوشش در مناطق شهری میزان سرانه مصرف آب یا همان میانگین مصرف آب به ازای هر نفر در روز برای کل مصارف ۲۲۴ لیتر به ازای هر نفر در روز است.

سرانه مصرف آب به عوامل متعددی از جمله شرایط اقلیمی و وضعیت آب و هوایی، نوع فرهنگ هر منطقه، تعرفه و قوانین بازدارنده، تجهیزات کاهنده مصرف، وضعیت بهداشتی و غیره بستگی دارد و در کشورهای مختلف دارای ارقام متفاوتی است.

به طور کلی در اکثر کشورهای توسعه یافته به دلیل وجود زیرساخت‌های مناسب و قوانین بازدارنده و تعرفه‌های بالای آب میزان سرانه مصرف آب از ایران کمتر است. به عنوان مثال سرانه مصرف آب در کشور دانمارک (۱۵۹ لیتر در روز)، سوئد ( ۱۶۴ لیتر در روز)، پرتغال (۱۹۴لیتر در روز)، اسپانیا (۲۰۰ لیتر در روز)، انگلستان (۱۵۳ لیتر در روز)، اتریش (۱۵۳ لیتر در روز)، ایرلند (۱۴۲ لیتر در روز)، فرانسه (۱۳۹ لیتر در روز)، آلمان (۱۲۹ لیتر در روز)، هلند (۱۲۹ لیتر در روز)، بلژیک (۱۱۲ لیتر در روز)، لهستان (۹۸ لیتر در روز)، فنلاند (۲۱۳) و ایتالیا (۲۱۳) است. در تعدادی از کشورها نیز سرانه مصرف آب بالاتر از ایران است، از جمله سوئیس (۲۵۲ لیتر در روز)، استرالیا (۲۶۸ لیتر در روز)، آمریکا (۲۹۵ لیتر در روز) و کانادا (۳۲۶ لیتر در روز) به ازای هر نفر.

همانگونه که آمار  نشان می‌دهد در بسیاری از کشورها که دارای منابع آبی بیشتری از ایران هستند و شرایط آب و هوایی مناسبی نیز دارند. با این حال  سرانه مصرف آبی آن‌ها از کشور ما پایین‌تر است.

 در کشور ایران ضروری است برای  دستیابی به وضع مطلوب در آینده و جلوگیری از بحران‌های احتمالی به دلیل کمبود منابع ارزشمند آبی، افزایش بهره‌وری آب از طریق اقداماتی همچون مدیریت تقاضا و مصرف آب و افزایش آگاهی‌های اجتماعی در اولویت مدیریت صنعت بزرگ آب و فاضلاب قرار گیرد.

مسئله‌ای که بنفشه‌ زهرایی، استاد دانشگاه تهران و مدیر گروه مدیریت منابع آب و هیدرولوژی پنج‌شنبه در کارگاه بین‌المللی کووید-19‌ الگوی مصرف آب بر آن تاکید کرد. به گزارش ایسنا، زهرایی در این کارگاه، از این گفت که شیوع این بیماری اثرات زیادی را بر مصرف آب داشته است.« این بیماری علاوه بر تحت تاثیر قرار دادن منابع آبی، منابع غذایی و انرژی را متاثر کرده است، ضمن آنکه طبق آمارها مصرف انرژی در بخش حمل‌و‌نقل عمومی کاهش و در بخش خودروهای شخصی افزایش یافته است». او بر این تاکید کرد در زمان‌های قرنطینه میزان مصرف آب دو برابر شده است.« بر اساس مطالعاتی که در ایتالیا انجام شده حتی این بیماری بر روی رژیم غذایی خانوارها نیز تغییر ایجاد کرده است».

زهرایی، با اشاره به رسیدن جمعیت کره‌زمین به ۹ میلیارد و ۶۰۰ نفر تا سال ۲۰۵۰، گفت: پیش بینی‌ها نشان می‌دهد تا سال ۲۰۵۰ مصرف غذا دو برابر‌خواهد شد و مصرف سرانه آب به بیش از ۵ هزار میلیارد متر مکعب خواهد رسید و با روند کنونی کووید-۱۹ این میزان مصرف روند افزایشی خواهد داشت.

او از این گفت که میزان مصرف انرژی تا سال ۲۰۵۰ افزایش ۲۷ برابری را تجربه خواهد کرد.«تولید محصولات غذایی که یکی از منابع مصرف کننده آب به شمار می‌رود، روند افزایشی خواهد داشت و این در حالی است که جهان با پدیده تغییر اقلیم مواجه است و در این پدیده انتظار می‌رود که بهره‌وری بخش کشاورزی تغییرات قابل توجهی داشته باشد، به گونه‌ای که خاورمیانه ۲۵ درصد کاهش بهره‌وری در حوزه کشاورزی به دلیل تغییر اقلیم را تا سال ۲۰۸۰ داریم.

به گفته این استاد دانشگاه ۱۲ کشور از ۱۷ کشور خاورمیانه تحت استرس شدید آبی هستند. این در حالی است که تامین آب در این کشورها حتی در شرایط عادی با دشواری همراه است.

مدیر کل دفتر مدیریت مصرف و ارتقای بهره‌وری آب و آبفا، یادآور شد:  بر اساس پیش‌بینی بانک جهانی، بیشترین میزان خسارت اقتصادی ناشی از محدودیت منابع آبی متوجه کشورهای خاورمیانه است، به گونه‎ای که این کشورها ۶ تا ۱۴ درصد از GDP را تا سال ۲۰۵۰ به عنوان خسارت ناشی از تغییر اقلیم از دست می‌دهند که خسارت قابل توجهی است.

در این میان ایران نیز در معرض جدی خطر کم‌آبی و تنش‌های بیش از پیش مربوط به حوزه آب است.« بر اساس نقشه‌های توزیع جمعیت، ۵۰‌درصد مردم در کنار آبریز فلات مرکزی و ۲۵‌درصد در حوضه خلیج فارس که ۵۰ درصد آب تجدیدپذیر را در خود دارد، ساکن هستند. این ناسازگاری توزیع جمعیت موجب کاهش تاب‌آوری خواهد‌شد».

این استاد دانشگاه تهران خبر از این نکته داد که تا سال 2015 حدود 50‌میلیون نفر از جمعیت ایران تحت استرس آبی بوده‌اند.« با افزایش بارش‌ها و تلاش‌های انجام شده این میزان به ۲۸ میلیون تا ۳۰ میلیون نفر رسید ولی در کمترین حالت ۲۸ میلیون نفر از جمعیت ایران همواره تحت استرس آبی قرار دارند».

زهرایی، با بیان اینکه این عدد نشان‌دهنده آسیب‌پذیر بودن سیستم تامین آب شرب است، گفت: تغییرات آب و هوایی و محدودیت منابع آبی دلایلی است که باید سرمایه‌گذاری برای افزایش تاب آوری را ارتقا دهیم.

او برداشت آب‌ از منابع زیر زمینی را قابل توجه دانست و خاطر نشان کرد: میزان برداشت آب‌های زیر زمینی به ۱۴۰ میلیارد متر مکعب رسیده است، ضمن آنکه ۸۳ درصد از تامین آب روستایی، ۶۳ درصد از آب صنعتی و ۵۷ درصد آب شهری وابسته به منابع زیر زمینی بسیار ناپایدار است که حتی در شرایط عادی دچار مشکل هستند.

این عضو هیات علمی دانشگاه تهران متوسط سرانه آب مصرفی شهری را ۱۵۰ لیتر برای هر نفر در سال ذکر کرد و ادامه داد: آمارها نشان می‌دهد که ۴۹۲ شهر مصرف سرانه بیش از ۱۵۰ لیتر برای هر نفر در سال را داشتند که این امر نشان می‌دهد کشور نیازمند اصلاح الگوی مصرف آب است.