کوتاه کردن شمشادها دستمایه کارتون شد | زنان کارتونیست شهر امن را تصویر کردند

فیروزه مظفری، دبیر دورهمی مجازی زنان کارتونیست : هدفمان فرهنگسازی یا تغییر رویه مدیران نبود 

کودکان شهری را دوست دارند که بتوانند در آن به راحتی بازی کنند. توان یابان به شهری علاقه‌مندند که میان آن‌ها با افرادی که ظاهری متفاوت با آن‌ها دارند، تبعیضی قائل نشود. شهری ایده‌آل سالمندان است که دست کم در خیابان‌هایش پستی و بلندی وجود نداشته باشد. زنان اما از شهر امنیت می‌خواهند. می‌خواهند هنگام عبور از معابر تاریک ترس را قورت دهند اما چه قدر این رویاها محقق می‌شود؟ شهر امن و شهر دوستدار کودک و سالمند و توان یاب چه قدر قابل محقق شدن است؟ اگر هم به همین زودی‌ها اتفاق مطلوب رخ ندهد، دست کم می‌توان از این‌ رویاها کارتونی کشید.

شهر امن زنان

بسیاری از شهرها مناسب زنان نیستند. این گزاره شاید در روزمره از زبان بسیاری از زنان جامعه شنیده شود. زنان بسیاری شاید هنگام پیاده روی، دوچرخه سواری حس آرامش از شهر نگیرند. 

ایسنا چندی پیش در گزارشی که بر اساس پژوهش‌های شهری منتشر شده بود، اعلام کرد که بسیاری دختران بعد از سن ۹ سالگی تمایل ندارند در فضاهای باز شهری و پارک‌ها حضور پیدا کنند چرا که احساس راحتی نمی‌کنند. نمونه‌هایی که می‌تواند این به این گزارش عینیت ببخشد، دست کم در تهران بسیار است، پل‌های عابر پیاده که عموما با بنرهای تبلیغاتی محصور شده‌اند و اغلب اوقات محل جمع شدن بزهکارانند یا کمبود روشنایی در معابری که عموما به خیابان‌های فرعی محدود می‌شوند از جمله مواردی است که امنیت زنان در شهرها را می‌گیرد. برای دستیابی به این امنیت تئوری‌های مختلفی وجود دارد، سولماز حسینیون، پژوهشگر مستقل شهری و دکترای تخصصی طراحی شهری چندی پیش در همین رابطه ایسنا گفته بود که فضاهای شهری باید در مقیاس خرد طراحی شوند تا زنان در آن‌ها احساس آرامش و راحتی کنند. 

البته گاهی متولیان امر شهر این خرد کردن را برابر با جداسازی زنان از مردان در شهرها می‌دانند، درحالیکه این پژوهشگر شهری معتقد است که این اتفاق به نوعی پاک کرده صورت مساله است: « منظور از خرد کردن فضاها، محصوریت یا اختصاصی کردن یک فضا برای یک جنسیت خاص نیست زیرا همین جداسازی و محصوریت و تخصیص فضایی خاص در ساعاتی مشخص از شبانه روز می‌تواند به این موضوع دامن بزند که نیازی به امن کردن شهر نیست و اگر جنسیتی خاصی نیاز به امنیت دارد بایستی به فضاهای خاص مشخص شده پناه ببرد. در حقیقت این موضوع به نوعی پاک کردن صورت مسئله یا همان دستیابی به شهری امن برای همه است. در حالی که اگر شهری برای همه مناسب باشد برای زنان نیز مناسب است.»

اما شهرداری‌ها باید برای امن کردن بستر شهرها برای زنان چه کنند؟ این پرسشی است که همواره تئوری‌های مختلفی را به دنبال خود می‌کشاند. تئوری‌هایی که هرکدام جای نقد بسیاری برای متولیان امر شهری به جا می‌گذارد.

نقد به زبان شوخ و شنگ

برای ایجاد و برقراری امنیت زنان در سطح شهر اقدامات مختلفی صورت گرفته که جای نقد و تامل دارد. یکی از این اقدامات طرحی بود که شهرداری تهران چندی پیش برای ارتقای حس امنیت زنان اجرا کرده بود، یعنی کوتاه کردن شمشادها. طرحی که گفته می‌شد به صورت پایلوت در چند منطقه اجرا می‌شود و بسیاری از زنان در گروه‌های متمرکز خودشان خواستار اجرایی شدن آن بودند. واکنش‌ها در فضای مجازی اما خلاف آن را نشان می‌داد. 

واکنش‌ها اما اینبار در قلم نقادانه و شوخ و شنگ زنان کارتونیست نمایان شده است. زنانی که شهرداری تهران آن‌ها را گردهم جمع آوری کرده و از آن‌ها خواسته تا از رویای شهر امن برای زنان بگویند. فیروزه مظفری، دبیری این دورهمی مجازی را که «ارتقای احساس امنیت حضور زنان وخانواده در شهر از طریق شناسایی و بهسازی فضاهای بی دفاع شهری» نام دارد، بر عهده دارد. 

او درباره جزییات این دورهمی مجازی به «پیام ما» می‌گوید که سه هفته پیش شهرداری تهران پیشنهاد داد تا دورهمی مجازی با سوژه شهر امن زنان برگزار شود و هر زن کارتونیستی در هر شهری طرحی بکشد و ارسال کند: «می‌دانیم که بیشترین خطر و آسیب در جامعه متوجه زنان است اینکه زنان کارتونیست از این منظر به معضلات شهری نگاه کنند، ایده خوبی بود.»

سوژه زنان کارتونیست همان اقداماتی بود که شهرداری برای ارتقای امنیت زنان در شهر لحاظ کرده بود. مظفری می‌گوید در این دورهمی مجازی سعی نشد که قلم زنان زبان ستایشگری داشته باشد و اتفاقا به زبان طنز بسیاری از رویکردها نقد شد. اما اینکه این نقدهای کارتونی چه قدر بتواند برای متولیان امر شهری یا حتی در میان مردم عادی فرهنگسازی کند، بحثی است که مظفری درباره آن نظر جالبی دارد، او می‌گوید هدف اصلی فرهنگسازی یا تغییر رویه مدیران نبود: «بیشتر از اینکه بخواهیم روی متولیان امر شهری یا شهروندان تاثیر بگذاریم و هدفمان فرهنگسازی باشد، این تریبون دادن به کارتونیست‌ها برایمان جالب بود.»

مظفری می‌گوید قرار است که از تمام آثار جمع آوری شده، نمایشگاهی برگزار شود. شاید مانند پروژه‌های قبلی این نمایشگاه هم اکران عمومی داشته باشد: «از پروژه‌های قبلی یادم است که نمایشگاهی با موضوع کودکان زباله گرد در ایستگاه میدان ولیعصر برگزار شد که جایگاه خوبی هم برای نمایش داشت و افراد هم به صورت عبوری به آن‌ها توجه می‌کردند.»

نام‌های آشنایی در میان کارتونیست‌های شرکت کننده در این دورهمی مجازی به چشم می‌خورند؛ «الهام دزفولیان»،  «پانته‌آ واعظ نیا»، «پریسا نوراللهی»، «ثنا حسین پور»، «دخشید قدرتی پور»،  «راضیه درزی»، «رعنا قاسمی»، «ریحانه کریمیان»، «زینب نیکچه»، «سارا والانیا»، «سحر فتاح»، «سمانه روح اللهی»، «سمانه صابری»، «سمانه محمودی»،  «سمیرا یوسفی»، «سمیه شوقی»، «شیدا سردشتی»،  «شیرین قلی پور»،  «طراوت نیکی»، «عالیه مظاهری»، «فیروزه مظفری»،  «لاله ضیایی»،  «مجاهده پورشمسیان»، «محبوبه پاکدل»، «مستانه فاطمی»، «مطهره ناسخیان»، «منصوره دهقانی»،  «مهناز یزدانی»،  «نازنین جمشیدی»،  «ناهید زمانی»، «ندا تنهایی مقدم»، «نگین نقیه»،  «هانیه اخوت»،  «هدیه صدیقی کسمایی» و «یلدا هاشمی نژاد» از جمله هنرمندان شرکت کننده بودند. این دورهمی نهم تا یازدهم آبان ماه همزمان با روز جهانی شهرها به صورت مجازی برگزار شده بود.