فرونشست زمین آخرین اخطار طبیعت

فرونشست زمین در خراسان‌ رضوی به دلیل تداوم پدیده خشکسالی، برداشت بی‌رویه ازسفره‌های آب زیرزمینی با دشت‌های بحرانی این استان عجین شده ‌است که در کنار آن در شهر مشهد نیز به دلیل وجود قنات‌های قدیمی و برخی زیرساخت‌های غیرفنی هر از چندگاهی شاهد فرونشست زمین هستیم.

فرونشست زمین یا پایین رفتن قسمتی از سطح زمین اغلب به‌ صورت تغییرات ارتفاعی عمودی سطح زمین قابل مشاهده می‌باشد که با جابه‌جایی ‌های اندک افقی نیز همراه است.

طبق اعلام وزارت راه و شهرسازی، براساس آخرین مطالعات انجام شده از ۳۱ استان کشور خطر فرونشست زمین در محدوده ۱۸ استان گسترش یافته و استان‌های دربردارنده پهنه‌های دارای خطر فرونشست زمین به ترتیب گسترش شامل اصفهان، تهران، کرمان، خراسان رضوی، البرز، فارس، یزد، همدان، مرکزی، چهارمحال و بختیاری، آذربایجان شرقی، زنجان، قم، اردبیل، کردستان، آذربایجان غربی، خراسان شمالی، و کرمانشاه هستند.

همچنین طبق این مطالعه، از نظر تعداد جمعیت شهری نیز استان‌های تهران، خراسان ‌رضوی، اصفهان، البرز، کرمان و قم هرکدام با جمعیت بیش از یک میلیون نفر در ردیف استان‌های با ریسک جمعیتی زیاد در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارند.

براساس مطالعات اداره کل ژئودزی و نقشه‌برداری زمینی سازمان نقشه برداری کشور، دشت مشهد دچار فرونشست شده است و محدوده تحت تاثیر فرونشست این دشت حدود هزار و ۲۰۰ کیلومتر مربع و دارای بیشترین نرخ فرونشست تا ۲۲ سانتی متر در سال است که شامل ۱۸۶ روستا و مرکز جمعیتی از جمله روستاهای با بیشترین جمعیت به ترتیب شامل روستاهای گرجی سفلی، دهرود، کشف و دوست آباد است. به گفته معاون اجرایی اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی شمال شرق کشور، پدیده فرونشست زمین در پنج دشت بحرانی خراسان رضوی همچنان ادامه دارد.

جعفر رکنی به خبرنگار ایرنا گفت: در اسفند ماه سال ۹۶، از محل منابع در اختیار سازمانی، اعتباری برای پایش فرونشست در پنج دشت بحرانی خراسان رضوی اختصاص یافت که این مطالعات به عنوان جامع‌ ترین مطالعات مرتبط با پدیده فرونشست در این استان به شمار می‌رود.

وی افزود: طبق مطالعات انجام شده از ۲ هزار و ۷۱۸ کیلومتر مربع مساحت دشت مشهد حدود ۱۰۰ کیلومتر مربع در محدوده فرونشست قرار دارد و دشت بردسکن از نظر وجود عوارض سطحی شامل درز و شکاف های ایجاد شده در مناطق مسکونی و دشت نیشابور از نظر نرخ بالای فرونشست زمین در بین پنج دشت بحرانی استان در بحرانی ترین حالت قرار دارند.

معاون اداره کل زمین شناسی و اکتشافات معدنی شمال شرق کشور ادامه داد: پس از دشت‌های یاد شده دشت مشهد از وضعیت بحرانی برخوردار است و دشت‌های جوین و خواف در رده‌های بعدی میزان فرونشست در این استان هستند. 

وی با بیان اینکه پدیده فرونشست، اثرات مخرب بسیار بر شرایط اقلیمی و محیطی منطقه دارد گفت: خشک شدن زمین حاصلخیز، ایجاد شکست در ساختمان‌ها، پل‌ها، راه‌های ارتباطی و سایر سازه‌ها، ایجاد فروچاله‌ها و مشکلاتی از این قبیل از عواقب فرونشست دشتهاست. مدیر کل بحران استانداری خراسان‌رضوی نیز در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: بخش اعظم فرونشست‌ها به دلیل برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی رخ می‌دهد.

حجت علی شایانفر افزود: بیش از ۸۰ درصد منابع تامین آب در خراسان رضوی، آّب‌های زیرزمینی است و برداشت بی‌رویه از این منابع فرونشست زمین را به همراه دارد.

وی ادامه داد: این فرونشست‌ها در تاسیسات گوناگونان خسارت بسیار به جا می‌گذارد لذا باید برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی مدیریت شود.