احتمال اسیدی شدن دریای خزر

معاون سازمان حفاظت محیط زیست: سریع‌تر شدن فرآیند اسیدی شدن دریای خزر نسبت به سایر مناطق دنیا محتمل است

به گفته احمد لاهیجان زاده -معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست- مطالعات و تحقیقات بسیاری در رابطه با اسیدی شدن دریا‌ها در سطح جهان انجام شده و بر همین اساس در ایران نیز تحقیقاتی درباره خلیج فارس و دریای خزر صورت گرفته است. این مقام مسوول می‌گوید: دریای خزر یک محیط بسته است که نسبت به آب‌های آزاد باید به صورت ویژه حفاظت شود، از این‌رو باید پنج کشور واقع در حاشیه دریای خزر موضوع حفاظت از محیط دریایی را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهند.آن‌طور که لاهیجان‌زاده به خبرگزاری تسنیم گفته، احتمال فرآیند اسیدی شدن دریای خزر نسبت به سایر مناطق دنیا سریع‌تر است، چراکه این دریا محیطی بسته دارد و منطقه‌ای نفتی است. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه به واسطه افزایش میزان گاز‌های گلخانه‌ای و گرمایش زمین تغییرات اقلیم در جهان صورت گرفته است، می‌افزاید: افزایش چشمگیر گاز CO2(دی اکسید کربن) طی چهار دهه یکی از مهم‌ترین عوامل تولید گاز‌های گلخانه‌ای است. ه گفته وی براساس پیش‌بینی‌ها میزان گاز CO2 تا سال 2100، دو برابر میزان وضع موجود خواهد شد. لاهیجان زاده تصریح می‌کند: گاز دی اکسید کربن موجود در گردش طبیعت جذب دریا‌ها و اقیانوس‌ها می‌شود، اما به دلیل فعالیت‌های انسان میزان جذب این گاز در دریا‌ها افزایش یافته که این افزایش گاز و ورود آن به دریا‌ها باعث ورود اسیدکربنیک به محیط آبی شده است و با اینکه این اسید ضعیف تلقی می‌شود، اما قادر است  PHمحیط دریایی را تغییر دهد. وی بیان می‌کند: براساس مطالعات انجام شده حداقل یک دهم میزان PH محیط دریایی در 40 سال گذشته کاهش یافته است، یعنی محیط دریا به میزان یک دهم اسیدی‌تر شده است. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست می‌افزاید: اسیدی شدن دریا‌ها بر موجودات دریایی به خصوص فیتوپلانگتن‌ها که مهم‌ترین زنجیره غذایی در دریا‌ها هستند نیز اثر می‌گذارد، چرا که در سال‌های اخیر اثر اسیدی شدن بر روی آبسنگ‌های مرجایی مشاهده شده است. به گفته بر اساس تحقیقات انجام شده روند اسیدی شدن دریاها بر حیات موجودات دریایی اثرات نگران‌کننده‌ای به همراه دارد و این زنجیره را دچار خلل می‌کند. وی در ادامه می‌گوید: در کنار تغییرات اقلیمی و اسیدی شدن حوزه خلیج فارس، فعالیت‌های نفتی به همراه گاز‌های آلاینده نسبت به دریای مجاور (دریای عمان) سریع‌تر اتفاق می‌افتد. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تصریح می‌کند: حوزه خلیج فارس در حال حاضر با پدیده سفید شدن آب سنگ‌های مرجانی مواجه است و علت اصلی آن نیز مربوط به افزایش دما می‌شود. همچنین اسیدی شدن نیز می‌تواند اثرات مخرب تری مانند مرگ مرجان‌ها را در پی داشته باشد.

لاهیجان‌زاده اضافه می‌کند: اسیدی شدن دریاها موضوعی جدید است که باید پژوهش‌ها و تحقیقات بسیاری درباره این موضوع صورت گیرد تا قطعیت این روند اعلام شود. وی با بیان اینکه خلیج فارس و دریای خزر تابع کنوانسیون‌های بین المللی هستند، می‌گوید: دریای خزر کنوانسیون تهران را دارد که در حال حاضر توافقاتی بین 5 کشور حاشیه این دریا صورت گرفته است. در حال حاضر پروتکل حفاظت از تنوع زیستی در مجلس نیز در حال بررسی است تا با تصویب آن، موضوع حفاظت از دریاها به صورت بین المللی راحت‌تر دنبال شود. به گفته وی کشور‌های حوزه خلیج فارس و دریای عمان کنوانسیون راپمی را دنبال می‌کنند، اما باید در این حوزه خیلی جدی‌تر به موضوع اسیدی شدن توجه شود.

خطر نزدیک شدن به شرایط اسیدی‌

در شرایطی که خطر اسیدی‌شدن دریاها و اقیانوس‌ها به دلیل افزایش گازهای گلخانه‌ای تبدیل به نگرانی جهانی شده است، محققان پژوهشگاه اقیانوس‌شناسی تاکید کردند که در حال حاضر «خلیج فارس» از این پدیده تاثیر نپذیرفته است و در صورت ادامه‌دار بودن روند افزایشی گازهای گلخانه‌ای، این محیط دریایی به شرایط اسیدی شدن نزدیک خواهد شد، ضمن آنکه دریای خزرنیز از این امر مستثنی نیست.

خردادماه سال جاری دکتر ابوالفضل صالح، عضو هیأت علمی پژوهشگاه اقیانوس‌شناسی و علوم جوی در گفت‌وگو با ایسنا، پدیده اسیدی‌شدن اقیانوس‌ها را یکی از موضوعات روز دنیا دانست که به دلیل افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی رخ می‌دهد. به گفته وی در دوره صنعتی شدن به دلیل افزایش یافتن میزان دی اکسید کربن در اتمسفر، مقدار زیادی از این گاز گلخانه‌ای هرساله وارد اقیانوس‌ها می‌شود. وی ادامه می‌دهد: بر اثر واکنش‌هایی که دی اکسید کربن با آب اقیانوس‌ها انجام می‌دهد، اسید کربنیک تولید می‌شود و در نهایت آب دریاها و اقیانوس‌ها اسیدی‌تر از گذشته خواهد شد و از آنجایی که روند اسیدی‌تر شدن آب اقیانوس‌ها نسبت به سال‌های قبل تشدید شده، این موضوع نگرانی‌هایی را در جامعه جهانی ایجاد کرده است.

صالح، اسیدی شدن دریاها را باعث بروز تأثیرات منفی به‌ویژه بر روی اکوسیستم دریایی دانست و یادآور می‌شود: پیش‌بینی می‌شود که اگر روند اسیدی شدن ادامه یابد، بسیاری از گونه‌ها به‌ویژه گونه‌های جانوری که از کربنات کلسیم برای ساختن اسکلت و یا پوسته محافظ خود استفاده می‌کنند، در معرض خطر و تهدید قرار می‌گیرند.این محقق حوزه اقیانوس، آب سنگ‌های مرجانی، جلبک‌های آهکی، دو کفه‌ای‌ها، نرم‌تنان دریایی و بسیاری از جانوران کف‌زی و شناور زی مانند پلانکتون‌ها و حتی برخی از گونه‌های ماهیان که مستقیماً از ساختارهای کربنات کلسیم استفاده می‌کنند را از جمله موجوداتی دانست که تحت تأثیر اثرات منفی اسیدی شدن دریاها قرار دارند.

وی می‌افزاید: مطالعاتی که ما در خلیج فارس و دریای عمان انجام دادیم، نشان می‌دهد در شرایط فعلی این دو محیط دریایی از نظر اسیدی بودن فعلاً با مشکلات حادی مواجه نیستند و شرایط از این لحاظ مساعد است. وی تاکید می‌کند: خلیج‌فارس مانند سایر محیط‌های دریایی جهانی در صورتی که روند افزایشی گاز گلخانه‌ای دی اکسید کربن در اتمسفر ادامه یابد، در آینده‌ای نه چندان دور به شرایط بحرانی اسیدی شدن نزدیک خواهد شد. وی در خصوص مرگ مرجان‌های خلیج فارس، تاکید می‌کند: در شرایط فعلی بیشترین تهدید برای مرجان‌های دریایی، تهدید گرمایش است؛ چراکه انتشار گازهای گلخانه‌ای مانند دی‌اکسید کربن در اتمسفر چند اثر منفی را همزمان دارد که از آن جمله می‌توان به «اسیدی شدن دریاها و اقیانوس‌ها» اشاره کرد که این امر موجب تغییر در شیمی دریاها می‌شود.