بحران در گاوخونی

فعال محیط زیست: برداشت بی رویه آب از حوزه آبریز زاینده رود گاوخونی را دچار فاجعه کرد

گاوخونی، تالابی در فلات مرکزی ایران در آستانه خشکی کامل است. فعالان محیط زیست معتقدند در صورت خشکی کامل و نابودی آن، عواقب این موضوع دامن همه نواحی اطراف را خواهد گرفت.

تالاب بین‌المللی گاوخونی (که باتلاق گاوخونی نیز خوانده می‌شد) نام تالابی است در فلات مرکزی ایران که بخش بزرگی از آن در استان اصفهان و مابقی در استان یزد قرار دارد و زاینده‌رود به آنجا می‌ریزد. در طول تاریخ نام گاوخونی و زاینده رود به موازات هم مطرح بوده اند.

ابوالفضل آبشت، مدیر طرح حفاظت از تلاب‌های ایران در خصوص تالاب گاوخونی می‌گوید: تالاب گاوخونی واقع در اصفهان است و حوضه آبریز آن زاینده رود است که از چهار محال و بختیاری شروع می‌شود و نقطه انتهایی آن تالاب گاوخونی است.

او معتقد است: این تالاب به دلیل برداشت‌های بی رویه‌ای که از منابع آبی حوضه آبریز زاینده رود شده، طی سال‌های اخیر خشک شده و نهایتا کارکرد‌ها و خدمات اکوسیستمی فراوانی که برای جوامع محلی داشته را از دست داده است.

*چرا گاو خونی کم آب شد؟

آبشت در خصوص علل خشکی زاینده رود و گاوخونی و پیامد‌های آن معتقد است: اذهان عمومی را به این سمت سوق دادند که خشکسالی‌ها و کمبود بارش باعث خشک شدن رودخانه زاینده رود و کم آبی شده است. در حالی که متاسفانه بار گذاری‌هایی که در بالا دست رودخانه انجام می‌شود متناسب با ظرفیت رودخانه نیست و این مشکل تنها یک نمونه از مشکلاتی است که بین اصفهان و چهار محال بختیاری رخ داده است.

 آب ورودی تالاب از رودخانه زاینده رود بوده که از چهارمحال و بختیاری به سمت اصفهان و در نهایت به تالاب گاو خونی ختم می‌شود. در واقع نمی‌توان گفت خشکی تالاب روی کشاورزی اثر گذار بوده، بلکه خشکی رودخانه روی خشک شدن تالاب و کم شدن آب در منطقه و پایین آمدن سطح آب‌های زیرزمینی اثرگذار بوده که کشاورزی منطقه را بسیار تحت تاثیر قرار داده است. علت آن نیز زهاب‌های کشاورزی اراضی بالادست و چاه‌های عمیق آب است که روی ورودی و مصب تالاب تاثیر گذاشته است.

 خشک شدن تالاب علاوه بر اینکه معیشت مردم منطقه را به مخاطره انداخته، باعث افزایش بیکاری و مهاجرت ساکنان بومی شده است. همچنین پوشش گیاهی و زیستگاه‌های جانوری را نیز دچار تغییر کرده و شیوع بیماری هایی مانند سرطان رشد داشته اند.

*پروژه‌های انتقال آب علت خشکی گاوخونی

سارا اردو فعال محیط زیست در گفت‌وگو با پیام ما در خصوص علت خشکی این تالاب اینگونه می‌گوید: «ایران عضو کنوانسیون بین‌المللی رامسر است که بر طبق آن حق ندارد قوانینی تصویب کند که بر اثر آن تالاب ها خشک شوند و یا بحران محیط زیستی در منطقه تالابی ایجاد کند. برداشت بی‌رویه آب از حوزه آبریز زاینده رود در فلات مرکزی و اختصاص آن به صنایع و مناطق دیگر خلاف تعهد ایران در این کنوانسیون است. با تغییر حقابه زایند رود، تالاب گاوخونی دچار بحران خشکسالی شده و با خشک  شدن این تالاب، قنات های یزد هم خشک شدند و در نتیجه پروژه انتقال آبی که از زاینده رود به استان‌ها برای تامین آب انجام پذیرفته بود خصوصا استان یزد با خشک شدن قنات های استان یزد و بحران رودخانه زاینده رود و تالاب بین المللی گاوخونی مواجه شد.

 اومعتقد است: این بحران امروز به یک چالش بزرگ برای استان اصفهان تبدیل شده است اما متاسانه هنوز شکست پروژه انتقال آب درس عبرتی برای دست نبردن در اکوسیستم طبیعی نشده است و به جای توجه به الگو های توسعه پایدار برای حل این چالش بزرگ دست به انتقال آب رودخانه کارون زده شده اند تا از حقابه رودخانه کارون کمبود آب رودخانه زاینده رود را تامین کنند.»