اما و اگرهای انتقال آب از خلیج فارس

با وجود مخالفت فعالان محیط‌زیست، پروژه انتقال آب از خلیج فارس همچنان ادامه دارد

خط دوم انتقال آب از خلیج فارس به استان‌های مرکزی کلید خورده است. این ابر پروژه در حالی قرار است با اعتباری حدود ۲ هزار میلیارد تومان به بهره‌برداری رسد که بسیاری از فعالان محیط زیست معتقدند به دلیل مشکلات زیستی این طرح نباید اجرایی شود.

طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای از جمله پروژه‌هایی هستند که دست در طبیعت برده و نظام معمولی طبیعت را به هم می‌ریزند. فعالان محیط زیست مدت‌هاست که تبعات زیست محیطی این طرح‌ها را بیان کرده و معتقدند ضررهایی که از کنار اجرای این طرح‌ها به طبیعت خواهد رسید به مراتب بیشتر از منافع اجرای آنهاست. اما باز هم دیده می‌شود نظرات یکسان و جامعی در بین مسوولین سازمان محیط زیست در این زمینه وجود ندارد و همین نظرات متناقض سبب می‌شود محیط زیست همیشه مغلوب شده و در موضع ضعف باشد.

طرح  انتقال آب از خلیج فارس باهدف تامین آب موردنیاز برای صنایع آب بر و آب شرب از سال ۹۲ کلید خورد. محمد درویش فعال محیط زیست با مخالفت شدید از انتقال آب خلیج فارس به پیام ما می‌گوید: اگر هیچ راه دیگری برای تامین آب شرب کشور نباشد، شیرین کردن آب دریای عمان به وسیله انرژی خورشیدی به مراتب شرف دارد به انتقال آب از خلیج فارس و دریای خزر.

درویش دلایل مخالفت خود را  اینگونه بیان می‌کند: آب خلیج فارس محدود و جریان آب کم است. همچنین به دلایل مختلف از جمله نصب آب شیرین کن از سوی کشورهای قطر و بحرین آلودگی این آب 40 برابر حد معمول است. اما آب عمان به اقیانوس هند متصل و تمام نشدنی است. همچنین ضریب آلودگی آن بسیار پایین بوده و آسیب کمتری می‌زند. 

ابتکار رییس پیشین سازمان محیط زیست هم دو سال گذشته انتقال آب از خلیج فارس را چندان مطلوب ندانسته و گفته بود: پیشنهاد ما انتقال از عمان به جای خلیج فارس بود.

سخنان متناقض

در حالی نظر غالب محیط زیست در خصوص طرح‌های انتقال آب منفی است اما باز هم بعضی مسوولین سازمان نظر متفاوتی را بیان می‌کنند.

آنطور که ایلنا می‌نویسد اسفندماه سال گذشته، تجریشی معاون محیط زیست انسانی سازمان محیط زیست در پاسخ به این سوال که آیا طرح‌های انتقال آب دارای مشکلات زیست‌محیطی است، گفته بود: ما طرح انتقال آب از خلیج فارس را یک پروژه بسیار خوب می‌دانیم پروژه‌ای که وضعیت محیط‌زیست را بهبود می‌دهد.

تجریشی تاکید کرده بود: کشورهای حوزه خلیج فارس با استفاده از آب‌شیرین‌کن‌های متعدد از این نعمت استفاده می‌کنند. این دریا یک نعمت خدادادی است، چرا نباید از آن استفاده کنیم و از این آب برای توسعه منطقه بهره نبریم.

او همچنین گفته بود: در این طرح آب در مبدا توسط آب‌شیرین‌کن‌ها نمک‌زدایی و به مقصد منتقل می‌شود. 

در همین رابطه نجفی یکی از کارشناسان محیط زیست با انتقاد از اینگونه برخوردهای راحت سازمان محیط زیست با چنین پروژه‌هایی، به پیام ما می‌گوید: به نظر نمی‌رسد سازمان مطالعات کافی برای طرح انتقال آب از خلیج‌فارس انجام داده باشد.

او می‌گوید: باید مسایلی از جمله نمک زدایی آب دریا بررسی شود. آیا اینکار قرار است در منشا صورت می‌گیرد یا مبدا؟. اگر در ساحل نمک‌زدایی انجام شود بسته به روش انجام می‌تواند مخاطراتی برای ساحل‌نشینان آن منطقه داشته باشد. این بار اگر طرحی را اجرا کردیم نباید به‌گونه‌ای باشد که شبیه به سد گتوند اولیا شود. (میلیون‌ها تن نمک زیر دریاچه این سد وجود داشته و پس از ساخت این سد آب پشت سد به اندازه ای شور شد و در نتیجه نمی‌توان از آب این سد برای کشاورزی و مصارف دیگر استفاده کرد.)

او اضافه می‌کند: موضوع دیگری که باید به آن توجه کرد این است که آبی با ترکیبات جدید نسبت به آب مقصد وارد صنعت شده و تبدیل به پساب صنعتی می‌شود و نهایتا با این آب چه می‌خواهند بکنند؟ دوباره به دریا برگردانند؟ موضوع دیگر این است، کانال‌های انتقال آب آیا در این صدها کیلومتر تزریق آب به بستر دارند یا خیر؟ تاثیر آبی هم که به مقصد آورده می‌شود را نمی‌توان بر قنات‌ها و آب‌های زیرزمینی را هم نادیده گرفت.

آیا طرح مجوز زیستی دارد؟

با وجود تبعات محیط زیستی که برای این طرح بیان می‌شود و با توجه به طرح دو فوریتی مجلس در سال گذشته برای توقف طرح‌های انتقال آب، سوال اینجاست که آیا اکنون این طرح با مجوز محیط زیست در حال اجراست یا خیر. این موضوع را از سوی سازمان محیط زیست دنبال کردیم اما موفق به دریافت پاسخ نشدیم. اما ابتکار رییس پیشین سازمان دو سال پیش و در زمان آغاز طرح در پاسخ به این سوال که چرا سازمان محیط زیست برای این طرح مجوز صادر کرده است، گفته بود: « حتما ارزیابی‌های زیست محیطی لازم در این مسیر توسط سازمان حفاظت محیط زیست به تایید رسیده است.»