ضعف در دیپلماسی محیط‌زیستی

کهرم، کارشناس محیط‌زیست: وزارت خارجه در زمینه دیپلماسی محیط‌زیستی منفعلانه عمل کرده است

وضعیت محیط زیست در کشور، نتیجه عملکرد و سیاست دولت در داخل و نتیجه تصمیم و نوع عمل همسایگان است. اکنون وضعیت محیط زیست کشور اعم از شرایط آب‌ و هوا تحت تاثیر اقدامات همسایگان قرار گرفته. همسایگانی که با بی‌تفاوتی خود در زمینه تامین حق آبه تالاب‌ها و سهل انگاری در زمینه خاموش کردن آتش و یا حتی با شائبه ایجاد آتش سوزی عمدی، مشکلات بسیاری را برای شهرهای مرزی به وجود آورده‌اند.

کارشکنی همسایه‌ها

هورالعظیمی که یکماه و نیم از سوختن آن می‌گذرد و علی رغم بدقلقی کشور عراق، ایران با اعزام بالگردها، در خاموش کردن این آتش تمام توان خود را به کار می‌برد، خبرهایی از عمدی بودن این آتش و آتش سوزی مجدد به گوش می‌رسد تا جایی که مدیرکل مدیریت بحران خوزستان با گلایه از کشور عراق می‌گوید: «این کشور پای کار خاموش کردن آتش نمی‌آید و حاضر نیست حق آبه هورالعظیم را طبق تعهدات بین المللی تامین کند.» چراکه اکنون تنها راه‌کار خاموشی این آتش گسترده، رها سازی آب در هور است اما در این بین عراق نسبت به این موضوع بی تفاوت است چراکه، دود این آتش سوزی مشکلی را برای شهرهای عراقی ایجاد نمی‌کند و این دود شهرهای خوزستان را سیاه کرده و نفس ایرانی‌ها را به شماره انداخته است. به همین دلیل با وجود بدقلقی عراق، بازهم ایران مجبور است برای بهبود وضعیت خوزستان و مهار این دود غلیظ، علاوه بر تامین حق آبه قسمت ایرانی تالاب، آب را به سمت قسمت عراقی هم سرازیر کند. باید در نظر داشت رها سازی این آب و به کار بردن یک میلیون لیتر آب برای مهار آتش در شرایطی است که کشاورزی، شرب، تالاب و صنعت ایران با بی آبی روبرو است و با بحران دست و پنجه نرم می‌کند.

دیپلماسی ضعیف

از وضعیت غرب و گلایه از همسایگان غربی و جنوب غربی بگذریم، همسایه شرقی ایران یعنی افغانستان نیز همین وضعیت مشابه و خطرناک را برای ایران ایجاد کرده است. خبرها حاکی از این است که کشور افغانستان به معاهدات بین المللی خود در زمین تامین حق آبه رود هریر پایبند نیست و سبب شده که آینده آب شرب شهر مشهد در وضعیت خطرناکی ترسیم شود. همچنین افغانستان علاوه بر تامین نکردن حقابه هریر، نسبت به تامین حق‌آبه هلیل و هامون نیز بی‌اعتنایی می کند که دود آن در چشم مردم مرز نشین سیستان و خراسان می‌رود در بخش دیگر کشور، همسایه‌ای به اسم ترکیه با ایجاد سدهای بسیا بزرگ بر روی رود دجله و فرات و ندادن حق آبه کشورهای همسایه، مشکلات بسیاری را برای کشورهای منطقه از جمله ایران به وجودآورده است تا جایی که بسیاری از مسوولین معتقدند که بیش از ۸۰ درصد ریزگردها منشاء خارجی دارد. و حسن روحانی رییس جمهور در همایش بین‌المللی مقابله با گرد و غبار ، از پروژه سدسازی ترکیه انتقاد کرده و می‌گوید: «طرح ایجاد ۲۲ سد بزرگ در یکی از کشورهای همسایه می‌تواند تاثیرات بسیار مخربی بر فرات و دجله بگذارد و کشورهای منطقه و سازمان‌های بین‌المللی در این زمینه مسوولیت دارند» اما در این بین به نظر می‌رسد نقش وزارت خارجه کشورمان از همه پررنگ‌تر است، وزارت خانه‌ای که موظف است با دیپلماسی قوی و با برقراری ارتباط موثر با همسایگان، آنها را متقاعد کند که به وظایف و تعهدات خود پایبند بوده و از ایجاد مشکلات و دردسرهای اینچنینی برای کشورمان خودداری کنند. اسماعیل کهرم فعال محیط زیست در این خصوص به پیام ما می‌گوید: «متاسفانه وزارت خارجه کشورمان در این زمینه بسیار ضعیف عمل کرده است  و همین موضوع سبب شده که همچون کشوری مظلوم  و منفعل باشیم و همسایگان شرقی و غربی در قبال کارهای بین المللی خود جواب پس ندهند، به طور مثال عراق زمانی که پای منافعش در میان است، حاضر نیست ذره‌ای به ایران امتیاز دهد اما وقتی که در موضوعی مانند هورالعظیم به مشکل می‌خورد سریع از کشور ما درخواست کمک می‌کند.» در همین رابطه همچنین  علی ساری عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی معتقد است وزارت امور خارجه در بحث دیپلماسی آب ضعیف عمل کرده و تاکنون نتوانسته مذاکرات خوبی با همسایگان داشته باشد.