قنات، نسخه احتمالی عبور از کم‌آبی

ایرانی‌ها در گذشته با استفاده از قنات، خشکسالی را پشت سر گذاشتند

مدیریت نادرست، به بحران آبی در کشور دامن زده است، این موضوعی است که بسیاری از کارشناسان به آن اذعان دارند و معتقدند یکی از راه‌‌کارهای حل این مشکل، حفظ قنات‌های موجود و بازسازی قنات‌های چندین ساله است.

طبق گفته پرهیزگار رییس سازمان هواشناسی کشور، خشکسالی و کم آبی در کشور ما پدیده جدید و نوظهوری نیست بلکه سابقه‌ای دو یا سه هزار ساله دارد اما اکنون سوال اینجاست که در مردم در زمان‌های گذشته چگونه با کمی آب در سرزمین خشک خود سر می‌کردند که هیچگاه دچار بحران‌های این‌چنینی نمی‌شدند. پرهیزگار این مساله را به نبود شیوه مدیریت صحیح در زمان کنونی مربوط می‌داند و می‌گوید: « گذشتگان ما به شرایط جغرافیایی و موقعیت اقلیمی کشور واقف بودند و به همین علت در مناطق کویری از قنات استفاده می‌کردند تا تبخیر و تعرق آب را به حداقل ممکن برسانند این درحالیست که ما امروزه از کانال که میزان تبخیر و تعرق آب را بالا می‌برد، استفاده می‌کنیم. این نشانه‌ها حاکی از آن است که در گذشته قدر آب را بهتر از ما می‌دانستند و در مصرف آن مدیریت خوبی داشتند.» . محمد برشان نیز به عنوان کارشناس حوزه حوزه آب و متخصص در امور قنات به پیام ما می‌گوید: «کشور ما در قرن‌های متمادی با خشکسالی مواجه بوده است و این موضوع جدیدی نیست اما اکنون موضوع تغییر اقلیم مطرح است که با مسایلی همچون سو مدیریت، حفر چاه‌های عمیق و مدیریت نامنظم ترکیب شده و خشکسالی را تشدید کرده است.» به گفته برشان باید قنات‌های موجود را حفظ کرد و از آنها بهره برداری نمود اما متاسفانه در شرایط موجود و با مدیریت غلط، قنات‌ها لایرونی نشده و به حال خود رها شده‌اند.»

به قنات به عنوان بخشی از سیستم آبیاری توجه شود

در حالی پرهیزگار به توجه به سیستم قنات به عنوان راه کاری برای حل بحران آبی تاکید می کند که بسیاری از کارشناسان نیز بر این موضوع تاکید دارند. آنطور که ایرنا در گزارشی می‌نویسد  احسان آخانی به عنوان فردی که حدود 20 سال است در زمینه قنات فعالیت می کند؛ معتقد است حال که کشور در دوره خشکسالی و کم آبی قرار گرفته، قنات حکمرانی صحیح آب است و می تواند کشور را از کمند کم آبی نجات دهد. برشان هم می‌گوید: بنیانگذاران قنات‌ها ایرانیان بوده‌اند و با همین قنات آب کشاورزی خود را تامین کرده و گذران زندگی می‌کرده‌اند اما اکنون با توجه به جمعیت زیاد، تنوع کشت و شرایط کشاورزی، قنات‌ها جوابگوی انبوه کار نیستند و در حال حاضر فقط می‌توانند به عنوان بخشی از سیستم آبیاری مورد بهره برداری قرار گیرند. 

مزایای توجه به قنوات به جای حفر چاه

در سالهای اخیر به دنبال کم ‌آبی در کشور، بسیاری به حفر چاه‌های مختلف روی آوردند و همین موضوع یعنی برداشت بی رویه از سفره های زیرزمینی وضعیت منابع آبی را وخیم‌تر و مشکلات دیگری همچون فرونشست زمین را نیز به دنبال اورد. در همین رابطه بسیاری کارشناسان معتقدند، یکی از علل پایین‌آمدن سطح آب‌های زیرزمینی، حفر غیرمجاز و متعدد چاه و برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی است. به گفته برشان، در گذشته با حفر قنات، آب را از مرکز زمین بیرون می‌آوردند و این آب هم از آب‌های تجدید پذیر بود اما اکنون با ایجاد چاه، شیره زمین را کشیده و آب را از اعماق زمین بیرون می‌کشند و همین موضوع به مرور سبب فرونشست زمین و وقوع فجایع بشری می شود. در همین رابطه آخانی هم معتقد است: در زمان‌های گذشته چون اعتقاد داشتند آب قنات آب غیر مفت است در واقع آبی است که با زحمت استحصال می شده و برای حفظ آن هم تلاش می کردند. به گفته برشان، در صورت احیای قنات‌های موجود، بسیاری از مشکلات آبی رفع خواهد شد. او می گوید: « به طور مثال قنات‌های بم، می توانند آب این شهر تامین کنند و در این صورت نیازی به آبرسانی از سد نسا نیست. همچنین در جایی همچون شهر کرمان که قنات‌ها اکثرا نابود شده اند، می توان با احیای  قنات سراسیاب آب شرب شهر را تامین کرد.»