تاریخچه فرش در شهر کرمان

با استناد به مدارک تاریخی همچون تاریخ عالم آرای عباسی و سفرنامه شاردن می توان گفت قالی بافی در کرمان در دوره صفویه رواج فراوانی داشته است( ژوله، 1381: 163). کرمان یکی از مراکز مهم قالی بافی ایران بوده است و نمونه های چشم نوازی از قالی های کرمان مربوط به آن دوران در موزه های سراسر دنیا پراکنده است.
«کرمان در ادوار گذشته به ویژه دوره صفوی معروفیت زیادی در زمینه تولید پارچه علی الخصوص شال بافی نیز داشته وعده ای بر این باورند که قالی های کرمان در پی این صنعت شکل گرفته باشد. در حالی که طرح ها و ویژگی های بافت قالی های کرمان ( گره یا استفاده از سه پود بین هر دو رج و همچنین دارهای عمودی اولیه) سابقه ای بیش از هزار سال برای آن رقم می زند. وجود طراحان و نقاشان اوایل عهد قاجار در کرمان که سرآمد استادان عصر خود بوده اند، نشان دهنده پیشینه طولانی هنر فرش دراین منطقه است» (ژوله ، 1381 : 163).
«قالیهای راور قدیمی ترین قالی های منسوب به کرمان است و در مجموعه قالی های آستان قدس سه تخته قالی وجود دارد که بدون شک در راور بافته شده است» ( ادواردز، بی تا: 228).
پس از سقوط دولت صفوی و در ادوار جنگ خاندان افشار و زندیه ، رکود شدیدی در صنعت بافت این منطقه ایجاد شد و تولید فرش در این منطقه کاهش چشمگیری یافت. اما دوباره در دوره قاجار مورد توجه قرار گرفت و در اواخر این دوره حتی بیشتر از صنعت شال بافی به آن روی آورده شد. قالی بافی کرمان از این زمان به بعد دوران پر نشیب و فرازی را طی کرده که برخی از نویسندگان از جمله سیسیل ادواردز برای آن نام قائل شده اند. دوره نخست که تحت عنوان شال بافی یا دوره ترمه نام گذاری شده است، از حدود سالهای 1330 تا 1315 ه.ق شروع شده و تا جنگ اول جهانی ادامه می یابد. قالی های این دوره منقش به نگاره بته جقه و سرو است و شمای کلی قالی ها را به شال ترمه های سنتی کرمان نزدیک می سازد. «احتمال دارد اغلب آن قالی ها توسط افرادی طراحی شده باشد که قبلاً در کار طراحی شالهای مذکور بوده اند» (ادواردز،بی تا: 237).
بعد از پایان یافتن جنگ، توسعه صنعت قالی بافی از سرگرفته شد و بازارهای امریکا به عنوان اصلی ترین متقاضیان قالی کرمان، متناسب با شرایط سلیقه ای و نگهداری آن زمان، خواهان ایجاد تغییراتی در زمینه دوام و طرح های قالی کرمان شدند و این امر طراحان قالی‌های کرمان را به سمت طرح های اسلیمی و شاه عباسی دوره صفوی کشاند که آنها را با با زمینه های ذهنی خاص خود تلفیق نمودند. این مقطع از قالی بافی کرمان که به «دوره کلاسیک» معروف شد، حدود ده سال به طول انجامید و دوره ای استثنایی محسوب می شود. از بین شهرهای کوچک این استان که قالی هایشان تحت عنوان کرمان به بازار عرضه می شود، میتوان از ماهان، راور، قهرود و زرند نام برد.
شروع بحرانهای اقتصادی در آمریکا در سال 1306 ه.ش موجب برچیده شدن شرکتهای امریکایی و توقف سفارشات و در نتیجه کاهش چشمگیر تولید قالی های کرمان شد با این شرایط زمینه بازگشت نقوش قبل از جمله نگاره های ریزتر و زمینه های پر نقش و نگار قبل از دوره کلاسیک فراهم شد و نقش سبزیکار بیش از پیش معمول گردید.
از معروفترین استادان طراحی فرش کرمان می توان از خاندان شاهرخی، پاک گوهری ، ارجمندی و مایل یاد کرد که نقش بسیاری در شهرت و رونق فرش کرمان در قرن اخیر دارند.