نقش شرایط زنان در توسعه

سیمین سلطانی نژاد

کارشناس ارشد روانشناسی

وجود نابرابری‌های جنسیتی در جهان امری است که دست‌یابی کشور‌ها به توسعه را با مشکل روبرو می‌کند و کشورهای در حال توسعه بیش از کشور‌های پیشرفته از این مسئله رنج می‌برند این نابرابری تحت تاثیر عوامل متعدد شکل می‌گیرد: عوامل اقتصادی از جمله وجود یا فقدان فرصت‌های برابر در دسترسی به بازار کار، مالکیت، کسب درآمد و کنترل بر آن، برابری درآمد، دسترسی به اعتبارات و… عوامل اجتماعی می‌تواند به عنوان زیر ساخت اصلی موجد این نابرابری‌ها عمل کند و سایر انواع نابرابری‌های اقتصادی حقوقی و اجتماعی را در پی داشته باشد. 

مطالعاتی بسیار ارتباط بین جنسیت و توسعه ‌ی اقتصادی را بررسی کرده‌اند. با مروری بر وضعیت زنان در جهان و مقایسه‌ی آن با شرایط مردان روشن می‌شود که زنان از دیدگاه برخورداری از امکانات و مشارکت فعال در توسعه از آسیب‌پذیرترین بخش‌های جمعیت هستند. بر اساس یافته‌های جدید نابرابری‌های جنسیتی عاملی مهم در ایجاد شرایطی هستند که با توجه به الزامات و محدودیت‌های اجتماعی و قوانین و نرم‌های اجتماعی و اخلاقی و آداب و رسوم تبعیض‌هایی را علیه زنان نشان می‌دهند. چون موقعیت زنان در جامعه عمیقا تحت تاثیر شرایط و سطوح توسعه در کشور‌ها است هرچه کشور‌ها توسعه یافته تر باشند شکاف بین توسعه یافتگی زنان و مردان کاهش می‌یابد. از این رو بهبود وضعیت زنان جزو الزامات اصلی در بهبود شاخص‌های توسعه در هر جامعه است. به عبارتی؛ بدون توجه به شرایط زنان دست‌یابی به توسعه برای هیچ کشوری میسر نخواهد بود. با این وجود آمار‌ها نشان می‌دهد که هیچ جامعه‌ای با زنان رفتاری برابر مردان ندارد.

روی‌کرد‌های نوگرایی بر این باور هستند که توسعه نابرابری‌ها را کاهش می‌دهد بدین ترتیب که رشد اقتصادی سبب رشد فرصت‌های شغلی و رقابت می‌‌شود که این امر به تدریج تبعیض در آموزش و دسترسی به منابع مالی و تبعیض در برخورداری از امکانات رفاهی و بالطبع تبعیض علیه زنان را کاهش می‌دهد. در شرایط رشد اقتصادی میزان تقاضا برای کارکنان متخصص بالا می‌رود و اعمال تبعیض برای کارفرمایان آنان را متضرر خواهد کرد. از این رو در شرایطی که دسترسی به آموزش و کسب مهارت صرف نظر از جنسیت برای همه میسر باشد عامل رقابت حداقل در دوره‌ی زمانی متوسط تا طولانی مدت تبعیض را کم می‌کند. علاوه بر این مطالعات نشان داده است که سرمایه گذاری در آموزش زنان موجب افزایش تولید اجتماعی می‌شود و زمینه را برای رشد و توسعه‌ی بیشتر فراهم می‌سازد. 

در ایجاد نابرابری‌ها هنجار‌های اجتماعی اصلی‌ترین نقش را ایفا می‌کنندکه عبارتند از: ساختار‌های خانوادگی مردسالاری و نابرابری‌های جنسیتی نهادینه شده در سطح اجتماع. 

اطلاعات موجود نشان می‌دهد در برابر تمایل جامعه‌ی مردسالار و مردمدار به ازدواج دختران و تربیت آنان برای خانه داری از یک سو و واگذاری فرصت‌های اشتغال به مردان از سوی دیگر دختران جوان با کسب دانش و آمادگی بیشتری وارد بازار کار می‌شوند. با این وجود نحوه‌ی ورود آنان به بازار کار توزیع آنان در بخش‌های مختلف اقتصادی که خود تشدید کننده‌ی نابرابری‌های موجود در فضای بازار کار است و همچنین آسیب‌هایی که در چنین فضایی آنان را تهدید می‌کند بحث دیگری است.