خشونت خانگی؛ شایع ترین شکل خشونت علیه زنان

سیمین سلطانی نژاد

کارشناس ارشد روانشناسی

خشونت علیه زنان در خانواده متداول‌ترین شکل خشونت است که غالبا توسط نزدیک‌ترین افراد خانواده مخصوصا شوهر به وقوع می‌پیوندد که ویژگی‌های آن در جوامع مختلف متفاوت است. همچنین این معضل یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین مسائل سلامت عمومی زنان در هر جامعه‌ای است که به طور فزاینده ای رو به افزایش است. با وجود تمام پیشرفت‌های بشر کماکان خشونت علیه زنان یک معضل اجتماعی در همه‌ی کشور‌ها است. در این میان خشونت خانگی شایع‌ترین شکل خشونت علیه زنان است. بر طبق تحقیقات ۴۰ تا ۵۰ درصد زنان در مرحله‌ای از زندگی خود مورد خشونت خانگی قرار می‌گیرند که سلامت روحی و جسمی آنان را هم تهدید می‌کند. طبق آمارسازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۰۶ شیوع همسر آزاری در طول زندگی در کشور‌های مختلف از ۱۵ تا ۷۵ درصد متغیر بوده است. خشونت خانگی یا خشونت توسط شریک نزدیک در واقع خشونت اعمال شده توسط شریک زندگی است که علیه زنان صورت می‌گیرد. طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی هرگونه عمل خشونت‌آمیز شوهر علیه زن که منجر به صدمه عاطفی، روانی، جسمی یا جنسی در وی شده یا احتمال تاثیر بر سلامت او به صورت آشکار یا پنهان را داشته باشد همسر آزاری نامیده می‌شود. اعمال خشونت می‌تواند در برگیرنده‌ی انواع مختلف آزار‌های کلامی، روانی، عاطفی، اقتصادی، جسمی، جنسی و حتی مرگ باشد. بر اساس نتایج مطالعات خشونت خانگی یکی از علل مرگ و ابتلا در کشور‌های مختلف است و شیوع آن در دنیا متفاوت است. مثلا در آمریکا ۸ تا ۱۲ میلیون زن سالانه در معرض خشونت قرار می‌گیرند و ۸/۱ میلیون زن توسط شوهران خود مضروب می‌شوند. در ایران آمار دقیقی از خشونت خانگی گزارش نشده و در مطالعات مختلف نتایج به چشم نمی‌خورد. این موضوع علاوه بر جنبه‌های مهمی که در حقوق زنان دارد تاثیر مهمی برخانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی دارد که هویت انسانی و جامعه پذیری فرد در آن شکل می‌گیرد. بدون شک تمام آسیب‌های اجتماعی به نحوی با خانواده ارتباط دارد. کودکانی که مادر آ‌نها توسط پدرشان مورد آزار قرار می‌گیرد در معرض خطر بالاتری برای انتقال رفتار خشونت آمیز به نسل‌های بعدی هستند و این موضوع سبب می‌شود که نسل‌ آزاری در طول نسل منتقل شود. در ایران خشونت نسبت به زنان در سال‌های نخست ازدواج آغاز می‌شود به طوری که در بررسی متون تحقیقی در سال ۱۳۷۵  از هر ۱۰۰ زن آزار دیده که به پزشک قانونی مراجعه کرده بودند ۸۱ مورد پیش از پایان اولین سال ازدواج بوده است. خشونت علیه زنان در همه‌ی مناطق جغرافیایی و همه‌ی سطوح اقتصادی و رفاهی دیده می‌شود ولی به نظر می‌رسد که شیوع و شدت آن با موقعیت‌های پایین اجتماعی ـ اقتصادی مرتبط باشد. نداشتن توافق اخلاقی، بی علاقگی، خودخواهی، اعتیاد، اختلاف سنی و ناتوانی جنسی از دیگر عوامل بروز خشونت علیه زنان در مطالعات مختلف است. نکته‌ی دیگر این است خشونت علیه زنان غالبا پنهان از انظار عمومی است. در واقع زنان ایرانی تمایلی به بحث و گفت و گو درباره‌ی خشونت خانگی و گزارش آن ندارند. البته دلایلی چون خجالت، ترس و مقصر دانستن خود، صدمه ناشی از خشونت و کتک خوردن از شوهر نیز سبب می‌شود که زنان این موضوع را مطرح نکنند. پیشگیری از خشونت خانگی برای تداوم و سلامت خانواده بسیار مهم تلقی می‌شود. مهم‌ترین راه پیشگیری نیز آموزش مهارت زندگی به خصوص تاکید بر ارتباط و آموزش است. خشونت خانگی باید نظر مسؤلان بهداشتی را به خود معطوف سازد ولی متاسفانه بسیاری از پزشکان و پرستاران به این موضوع علاقه چندانی ندارند.