جنوب کرمان؛ پایتخت معدنی ایران

شاهین شاهی
تاکنون هرگاه نامی از جنوب کرمان شنیده می‌شد همواره محرومیت و ناامنی صفات جداناشدنی جنوب کرمان بوده است. اما از زمان استقلال سازمان صنعت معدن و تجارت روند رو به رشد سرمایه‌گذاری در این مناطق آغازشده است.امروز برخلاف گذشته دیگر اخبار مربوط به جنوب کرمان محدود به ناامنی نیست. اگر درگذشته در بهترین شرایط تنها اشاره‌ای به کشاورزی جنوب و محصولات مرغوب آن می‌شد امروزه باید بیش از این جنوب کرمان به مردم و بخصوص سرمایه‌گذاران آن شناخته شود. جنوب کرمان به لحاظ زمین‌شناسی یکی مناطق بکر ایران‌زمین است.کرمان جنوبی ازنظر زمین‌شناسی سه زون کمربندافیولتی، چاله جازموریان و کمربند ماگمایی کرمان را شامل می‌شوند. ازنظرمعدنی و پتانسیل زمین‌شناسی اقتصادی این مناطق مستعد کانی زایی آهن، مس، طلا، سرب و روی، منگنز، کروم، تیتانیم، مولیبدن و نقره می‌باشند.هرچند که در جنوب استان کرمان هنوز کارهای اکتشافی انجام‌نشده است ، اما تا همین حد نیز معادن بزرگ و صاحب نامی در جنوب کرمان وجود دارد. طلا و مس همان‌گونه که عنوان شد جنوب کرمان بر روی زون ارومیه – دختر قرار دارد.این کمربند آتش‌فشانی به لحاظ کانی سازی بزرگ‌ترین معادن مس پرفیری کشور در این نواحی قرار دارند که از آن جمله می‌توان به مس سرچشمه و … اشاره کرد. همچنین در این مناطق معادن طلا به‌صورت رگه‌ای و جود دارند که در کنار معادن مس وجود دارند که تاکنون دو معدن زرترشت و زهمکان از سازمان صنعت معدن و تجارت جنوب مجوز گرفته‌اند.معدن زرترشت که پروانه بهره‌برداری دریافت کرده است بر اساس اقدامات اکتشافی تاکنون 600 کیلوگرم ذخیره آن مشخص‌شده است و معدن زهمکان نیز پروانه اکتشاف دریافت کرده و در مرحله اخذ گواهی کشف است.
البته جنوب کرمان در زمینه معادن مس شاید یکی از قدیمی‌ترین محدوده‌های باشد که بر روی آن کار اکتشافی مس به انجام رسیده است.بر اساس مطالعاتی که یوگسلاوها در این مناطق به انجام رسانده‌اند مناطق این منطقه یکی از مناطق مستعد مس در استان است.بر اساس اسنادی که در کتابخانه ملی جنوب شرق وجود دارد قریب به 5 دهه قبل یوگسلاوها برنده مناقصه مس بهراسمان بوده‌اند.بر اساس این اسناد این مناطق یکی از قدیمی‌ترین مناطق ایران بوده است که مسگران کرمان برای تهیه ظروف مسی مس خود را از این مناطق تهیه می‌کرده‌اند.کسانی که در این زمینه فعالیتی دارند خوب می‌دانند که یوگسلاوها بامطالعه و محاسبات دقیق در مناطق معدنی و به‌خصوص مس حضور می‌یافته‌اند.انتخاب جنوب کرمان از سوی این مهندسین اتفاقی نبوده است و امروز نیز مشخص گردیده است که این مناطق مستعد وجود بزرگ‌ترین معادن مس هستند. البته در جنوب کرمان معادن مس شناخته‌شده که دارای پروانه باشند نیز وجود دارد.
کرومیت
جنوب کرمان بدون تردید مرکز کرومیت ایران است.تاکنون نیز ابر اساس مجوزهای صادرشده جنوب کرمان بیشترین مجوز را در بین استان‌های کشور دارد.وجود معادن فاریاب )اسمینون( و معادن کرومیت مهروئیه واسفندقه و معادن کوچک دیگر باعث شده است که کرومیت با اسم استان کرمان پیوند بخورد.
تیتانیوم
زون مستعد تیتانیم که در جنوب کرمان از قلعه گنج شروع می‌شود و تا فاریاب ادامه دارد. کانسار تیتان کهنوج در مجموعه گابرویی این حوزه بیانگر اهمیت بالای آن ازنظر فلز زایی است. بر اساس مطالعات انجام‌شده بر روی زون‌های فلزی کشور جنوب استان از موقعیت ویژه‌ای برخوردار است.حوزه فلز زایی کرومیت اسفندقه – فاریاب : این حوزه بخش پایینی زون سنندج – سیرجان است که از شرق به فروافتادگی جازموریان و از جنوب و جنوب غربی به زون‌های مکران و زاگرس و از شمال به سنگ‌های آتش‌فشانی زون ارومیه – دختر محدود می‌شود و یکی از بزرگ‌ترین ذخایر کرومیت کشور محسوب می‌شود. در این حوزه، ذخایر کوچکی از منگنز و مس نیز وجود دارد حوزه فلز زایی کرومیت، منگنز، مس توده‌ای بلوچستان – جازموریان: این حوزه مجموعه افیولیتی واقع در شمال حوضه مکران و جنوب گودال جازموریان را با روندی تقریباً شرقی – غربی شامل می‌شود و در حقیقت بقایای پوسته اقیانوسی بجا مانده از فرورانش صفحه عمان به زیر صفحه ایران مرکزی است که به‌صورت مجموعه‌ای درهم با سنگ‌های دگرگونه قدیمی دیده می‌شود. در این حوزه کانی زایی مس توده‌ای، کرومیت، طلا، منگنز، نیکل و کانه‌های غیرفلزی تالک، منیزیت و … قابل پی‌جویی است.