| پیام ما | روز چهارشنبه، پیر ماسلو پیامکی از مهدکودک دخترش دریافت کرد؛ مهدی که کمتر از ۸۰ کیلومتر با ایستگاه هواشناسی‌ای فاصله دارد که نخستین رکورد دمای ماه ژوئن بریتانیا را در این هفته شکست. در این پیام از والدین خواسته شده بود کودکان را زودتر از معمول به خانه ببرند، زیرا ساختمان مهد به‌زودی بیش از حد گرم می‌شد. چنین صحنه‌هایی این هفته در سراسر اروپا تکرار شد؛ قاره‌ای که شدیدترین و گسترده‌ترین موج گرمای ثبت‌شده در تاریخ خود را تجربه می‌کند. موجی که به‌دلیل انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت انسان داغ‌تر شده و به‌علت سال‌ها ناتوانی در آماده‌سازی شهرها، تحمل آن دشوارتر شده است. فرانسه گرم‌ترین روز و گرم‌ترین شب تاریخ خود را ثبت کرد و بریتانیا و سوئیس نیز رکورد دمای ماه ژوئن را شکستند. برای ماسلو، اپیدمیولوژیست محیط‌زیست در دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن که به یکی از برجسته‌ترین پژوهشگران اروپایی در زمینه برآورد تلفات پنهان موج‌های گرما تبدیل شده است، اتفاقات چند روز گذشته یادآور تابستان هولناک سال ۲۰۰۳ است. آن زمان، اگرچه سنش آن‌قدر نبود که نگران سلامت خود باشد، اما به اندازه‌ای بزرگ شده بود که ابعاد فاجعه را درک کند. او که آن زمان نوجوانی در جنوب فرانسه بود، در اردوگاه تابستانی زیر آفتاب بسکتبال بازی می‌کرد؛ در حالی که گرمای طاقت‌فرسای ماه اوت، شهرهای اروپا را به کوره‌هایی سوزان تبدیل کرده بود.

روزهای داغ بدن‌ها را فرسوده می‌کرد و شب‌های گرم فرصت استراحت را از مردم می‌گرفت. بیش از ۷۰ هزار نفری که در آن تابستان جان خود را از دست دادند، سالمندان، به‌ویژه زنان و افرادی بودند که تنها زندگی می‌کردند. امروز آنچه زمانی استثنا محسوب می‌شد، به وضعیت عادی تبدیل شده است و آنچه امروز استثناست، به‌زودی به وضعیت عادی آینده بدل خواهد شد.

تا زمانی که دختر خردسال ماسلو به ۱۴ سالگی برسد( همان سنی که او در تابستان ۲۰۰۳ داشت) گرمایش زمین از هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد که رهبران جهان وعده داده بودند فراتر نرود، عبور می‌کند و پدیده‌های حدی آب‌وهوایی به سطحی بی‌سابقه می‌رسند. ماسلو که اکنون ۳۷ سال دارد، می‌گوید: «دانشمندان اقلیم سال‌هاست هشدار می‌دهند که تابستان‌هایی شبیه ۲۰۰۳ بسیار بیشتر خواهند شد. حالا دیگر به شکلی دردناک روشن شده که دقیقاً همین اتفاق در حال رخ دادن است.»

با وجود هشدارهای مکرر و افزایش آگاهی عمومی، موج‌های گرما همچنان بخش‌های بزرگی از اروپا را فلج می‌کنند. در انگلستان، چندین بیمارستان به‌دلیل گرمای شدید وضعیت اضطراری اعلام کرده‌اند؛ سامانه‌های سرمایشی از کار افتاده و اختلال در سامانه‌های رایانه‌ای خدمات درمانی ایجاد شده است. مدارس، محیط‌های کاری و شبکه راه‌آهن با آشفتگی روبه‌رو شده‌اند و آتش‌سوزی‌های گسترده جنگلی نیز رخ داده است. در فرانسه، جایی که نیمی از خانه‌ها در برابر گرمای شدید عایق مناسبی ندارند، بیش از ۵۵ نفر هنگام تلاش برای خنک شدن در آب غرق شده‌اند، چهار کودک خردسال داخل خودروهای داغ جان باخته‌اند و دو راکتور هسته‌ای نیز به‌دلیل کمبود آب برای خنک‌سازی از مدار خارج شده‌اند.

فاجعه تابستان ۲۰۰۳ دولت‌های اروپایی را واداشت برای نخستین بار برنامه‌های جدی مقابله با گرمای شدید را تدوین کنند. از آن زمان، سامانه‌های هشدار زودهنگام با اقداماتی مانند محدود کردن سفرها، تعطیلی مدارس، لغو خدمات درمانی غیرضروری و اطلاع‌رسانی عمومی پیوند داده شدند. مطالعات نشان می‌دهد این اقدامات مؤثر بوده‌اند و مرگ‌ومیر ناشی از گرما نسبت به گذشته حساسیت کمتری به افزایش دما دارد. پژوهشی که در نوامبر گذشته منتشر شد نشان داد اگر موج گرمای سال ۲۰۰۳ امروز با همان شدت رخ دهد، شمار قربانیان آن حدود ۷۵ درصد کمتر خواهد بود. در همان حال که اروپا برای سازگاری تلاش کرده، موج‌های گرما نیز داغ‌تر شده‌اند، مدت بیشتری دوام می‌آورند و با فراوانی بیشتری رخ می‌دهند. مشخص نیست که اقدامات سازگاری بتوانند همگام با سرعت افزایش گازهای گلخانه‌ای پیش بروند. امسال سامانه‌های هشدار گرما حتی پیش از آغاز رسمی تابستان فعال شدند؛ زیرا موج گرمای غیرمنتظره ماه مه، شمال‌غرب اروپا را درنوردید و رکورد تاریخی دمای ماه مه در بریتانیا را با اختلاف دو درجه سانتی‌گراد شکست.
ادامه مطلب را در سایت پیام ما بخوانید.

دو هفته بعد، هانس کلوگه، مدیر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت در اروپا، نسخه به‌روزشده دستورالعمل‌های این سازمان برای برنامه‌های مقابله با گرما را، ۱۸ سال پس از انتشار نخستین نسخه، معرفی کرد. تنها دو هفته بعد، برلین با دمای ۴۰ درجه سانتی‌گراد روبه‌رو شد. کلوگه درباره برآورد سازمان جهانی بهداشت مبنی بر مرگ ۲۰۰ هزار نفر در اروپا طی چهار سال گذشته بر اثر گرما گفت: «این تراژدی دو بُعد دارد؛ نخست اینکه بیشتر این مرگ‌ها کاملاً قابل پیشگیری بودند و دوم اینکه این فقط نوک کوه یخ است و میلیون‌ها نفر دیگر نیز از نظر جسمی و روانی تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.»

اروپا سریع‌تر از هر قاره دیگری در حال گرم شدن است؛ نتیجه الگوهای جوی منطقه‌ای و نزدیکی آن به قطب شمال که با سرعت در حال ذوب شدن است. مطالعه‌ای که روز جمعه توسط گروه World Weather Attribution منتشر شد نشان داد وقوع چنین موج گرمایی در این زمان از سال، تنها ۵۰ سال پیش «تقریباً غیرممکن» بود. به‌ویژه دمای بسیار بالای شب‌ها نگران‌کننده است. بر اساس این مطالعه، شب‌های بسیار گرم نسبت به سال ۲۰۰۳ حدود ۱۰۰ برابر محتمل‌تر شده‌اند. اوج دمای روزها نیز حدود ۱۰ برابر محتمل‌تر شده است.

پژوهشگران همچنین تأکید کردند که ال‌نینو نقشی در این موج گرما نداشته است. این پدیده اقلیمی تازه شکل گرفته و انتظار می‌رود در پایان سال به اوج برسد و احتمالاً سال ۲۰۲۷ را به گرم‌ترین سال ثبت‌شده جهان تبدیل کند.

فریدریکه اوتو، دانشمند اقلیم در کالج امپریال لندن و از نویسندگان این مطالعه، می‌گوید: «غم‌انگیز است که دانشمندانی مثل من سال به سال مجبورند همان جملات را تکرار کنند: بله، این تغییر اقلیم است؛ بله، عامل آن ما انسان‌ها هستیم؛ نه، این موج گرما ناشی از ال‌نینو نیست.» او می‌افزاید: «به بیان ساده، ما در مسیری یک‌طرفه به سوی آینده‌ای خطرناک‌تر حرکت می‌کنیم و وقت آن رسیده که ترمز کنیم.»

کارشناسان سلامت و گرما راهکارهایی از جمله افزایش سایه در شهرها برای جلوگیری از گرم شدن ساختمان‌ها، بهبود تهویه طبیعی ساختمان‌ها، توسعه فضای سبز برای کاهش اثر «جزیره گرمایی شهری»، تقویت ظرفیت بیمارستان‌ها و سر زدن به سالمندان و افراد آسیب‌پذیر در روزهای بسیار گرم را پیشنهاد می‌کنند.

برخی متخصصان نسبت به استفاده گسترده از کولرهای گازی هشدار می‌دهند، زیرا مصرف بالای برق می‌تواند خطر خاموشی را افزایش دهد و گرمای شهرها را تشدید کند. با این حال، معتقدند وجود سامانه‌های سرمایشی در خانه‌های سالمندان، بیمارستان‌ها، مدارس و ناوگان حمل‌ونقل عمومی ضروری است. دستورالعمل جدید سازمان جهانی بهداشت نیز رویکردی متعادل اتخاذ کرده و می‌گوید استفاده گسترده از کولر «راه‌حل پایدار اجتماعی نیست»، اما برای افراد در معرض خطر، «همچنان حیاتی» است.

موضع سازمان جهانی بهداشت با مخالفت جریان راست افراطی آمریکا روبه‌رو شده است. این جریان، بی‌میلی اروپا به استفاده گسترده از کولر را به سوژه‌ای برای تمسخر تبدیل کرده است. در یکی از پربازدیدترین مطالب منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس، که توسط ایلان ماسک نیز بازنشر شد، مدیرعامل یک شرکت فناوری تصویری از پاسخ یک چت‌بات را منتشر کرد که نوشته بود: «اروپایی‌ها فقط باید کولر نصب کنند» و «رویکرد آمریکایی‌ها به تابستان از همان ابتدا درست بوده است.» این پست بیش از ۱۹.۵ میلیون بار دیده شده است.

احزاب راست افراطی اروپا نیز دیدگاه مشابهی دارند. آن‌ها در حالی خواستار برنامه‌های گسترده نصب کولر هستند که هم‌زمان با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌ها مخالفت می‌کنند. برای مثال، مارین لوپن، رهبر راست افراطی فرانسه، سال گذشته خواستار اجرای «طرحی بزرگ برای نصب کولر» شد؛ همان هفته‌ای که حزبش تلاش می‌کرد پروژه‌های جدید انرژی بادی و خورشیدی را متوقف کند.

در همین حال، درخواست‌ها برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان نادیده گرفته می‌شود و دولت‌های میانه‌رو اروپایی نیز به بهانه رقابت‌پذیری اقتصادی، بخشی از سیاست‌های اقلیمی و مقررات زیست‌محیطی را تضعیف کرده‌اند.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، که اوایل هفته گفته بود «لندن در حال پخته شدن است»، بار دیگر خواستار پایان دادن به استفاده از سوخت‌های فسیلی شد.

پیر ماسلو اما معتقد است دست‌کم آگاهی عمومی نسبت به گذشته بیشتر شده است. او می‌گوید: «مردم درس‌هایی گرفته‌اند و حالا می‌دانیم گرمای شدید چه پیامدهایی دارد. اما گاهی احساس می‌کنم به محض اینکه تابستان تمام می‌شود، همه چیز را فراموش می‌کنیم.»/ گاردین