پیچیدن صدای نی‌انبان در خیابان‌ها، دره‌های قدیمی باران‌زده و انعکاس آسمان بی‌کران بر آب‌های تیره دریاچه‌ها؛ به اسکاتلند، سرزمین افسانه‌ها، خوش آمدید. اسکاتلند برای چشم‌اندازهای منحصربه‌فردش شناخته می‌شود؛ جایی که زمان با ریتم جزر و مد اقیانوس اطلس جریان دارد، بیش از ۷۹۰ جزیره در آب‌های شمالی پراکنده‌اند و زبان گالی (Gaelic) همچون ترانه‌ای کهن هنوز در گوشه‌هایی از این سرزمین طنین‌انداز است.

اسکاتلند همچون موزاییکی زمین‌شناختی در شمال بریتانیا گسترده شده و چهره‌ای متنوع دارد. در شمال و غرب، سرزمین‌های مرتفع (Highlands) قرار دارند؛ منطقه‌ای کوهستانی و کم‌جمعیت که با دره‌های ژرف، دریاچه‌های اسرارآمیز و قله‌های مه‌آلود شناخته می‌شود. سرزمین‌های مرتفع شمالی (Northern Highlands) نگهبان چشم‌اندازهای میلیون‌ها ساله‌ای هستند که گویی از نخستین روزهای شکل‌گیری سیاره به یادگار مانده‌اند. بسیاری از نمادهای فرهنگ سنتی اسکاتلند، از زبان گالی گرفته تا روایت‌های تاریخی و افسانه‌ای، در همین ناحیه ریشه دارند.

در مقابل، بخش‌های جنوبی و مرکزی در محدوده سرزمین‌های پست یا Lowlands قرار می‌گیرند؛ جایی که زمین‌ها هموارتر، شهرها پرجمعیت‌تر و فعالیت‌های اقتصادی متمرکزتر هستند. کمربند مرکزی (Central Belt) که میان دو شهر ادینبورگ و گلاسگو امتداد یافته، قلب تپنده اسکاتلند امروزی به شمار می‌رود و بیشتر جمعیت ۵.۵ میلیون‌نفری کشور در همین ناحیه زندگی می‌کنند. در جنوب نیز ارتفاعات جنوبی (Southern Uplands) با تپه‌های نرم و سرسبز خود، گذرگاهی میان این دو جهان متفاوت می‌سازند.

ادینبورگ، پایتخت اسکاتلند، بر هفت تپه آتشفشانی بنا شده و هر گوشه آن روایتی از قرن‌ها تاریخ را در خود نهفته دارد. این شهر به دو بخش متمایز تقسیم می‌شود؛ شهر قدیمیِ قرون وسطایی، با قلعه‌ای که بر فراز صخره‌ای آتشفشانی ایستاده است، و شهر جدید قرن هجدهمی، با خیابان‌هایی منظم و باشکوه که گویی با خط‌کش طراحی شده‌اند.

اسکاتلند مجموعه‌ای بی‌نظیر از دریاچه‌ها، جزیره‌ها، چشم‌اندازهای فرازمینی، قلعه‌ها و مکان‌های باستانی رازآلود است. در این شماره «گوشه دنیا» به سراغ یکی از این مکان‌های رازآلود می‌رویم.

سنگ‌های کالانیش

سنگ‌های «کالانیش» (Callanish Stones) در جزیره «لوئیس» اسکاتلند، از شناخته‌شده‌ترین محوطه‌های سنگ‌افراشته پیشاتاریخی اروپا به شمار می‌روند. جزیره لوئیس، جزیره‌ای دورافتاده در شمال‌غرب اسکاتلند است که چشم‌اندازهایی باز، خاکی سنگی و آسمانی اغلب مه‌آلود و بارانی دارد. قدمت مجموعه سنگ‌های کالانیش به حدود پنج هزار سال پیش بازمی‌گردد و از این نظر، از استون‌هنج نیز قدیمی‌تر است.

این محوطه از یک دایره متشکل از سیزده تخته‌سنگ، یک سنگ بلند در مرکز و چند ردیف سنگ تشکیل شده که از دایره مرکزی در جهات مختلف امتداد یافته‌اند و در مجموع آرایشی چلیپایی به مجموعه بخشیده‌اند. در مرکز این محوطه نیز بقایای یک آرامگاه نوسنگی قرار دارد.

با وجود دهه‌ها پژوهش، هدف دقیق سازندگان کالانیش همچنان محل بحث است. برخی پژوهشگران آن را با آیین‌های مذهبی مرتبط می‌دانند، برخی به کارکردهای نجومی آن اشاره می‌کنند و گروهی دیگر احتمال می‌دهند این مکان نقشی اجتماعی یا نمادین در زندگی ساکنان منطقه داشته است.

آنچه بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده، ارتباط احتمالی کالانیش با پدیده‌های آسمانی است. هر هجده سال و نیم، ماه کامل در جنوبی‌ترین موقعیت خود بر فراز افق ظاهر می‌شود؛ رخدادی که به نظر می‌رسد در جانمایی و جهت‌گیری سنگ‌ها مورد توجه سازندگان قرار گرفته باشد.

کالانیش در منطقه‌ای رو به اقیانوس اطلس قرار دارد؛ جایی که باد و مه از عناصر همیشگی چشم‌انداز آن هستند. مهی که گاه سنگ‌ها را در بر می‌گیرد، بر ابهام و جذابیت این محوطه باستانی می‌افزاید؛ محوطه‌ای که با گذشت هزاران سال، همچنان پرسش‌های بیشتری پیش روی پژوهشگران می‌گذارد تا پاسخ.
در شماره‌های بعدی، شما را به گوشه‌های جذاب دیگری از دنیا خواهیم برد.