۱- از زمانی که نخبگان جهان در هفدهم ژوئن ۱۹۹۴ میلادی توانستند این روز را در تقویم سازمان ملل وارد کنند، ۳۲ سال می‌گذرد؛ آن روزها یک محقق جوان در بخش تحقیقات بیابان بودم و پیوسته از اینکه چرا نگاه غالب جامعه به بیابان‌ها از جنس دشنام پست آفرینش است، حرص می‌خوردم!

۲- حتی در تعریف بیابان‌زایی آمده است: فرآیند تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه‌خشک و نیمه‌مرطوب خشک را بیابان‌زایی می‌گویند. یعنی اگر کشوری در آمازون باشد یا در صحرای عربستان، با مفهومی به نام بیابان‌زایی نمی‌تواند درگیر باشد!

۳- درحالی‌که امروزه مشخص شده، بیابان‌زایی از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است؛ چه ساکن بورکینافاسو باشی یا سیبری و یا صحرای کالاهاری! بیابان‌زایی می‌تواند در ایران رخ دهد حتی بدون آنکه یک هکتار به وسعت رسمی بیابان‌هایش افزوده شود؛ وقتی می‌شنویم شمار آنهایی که ایران را ترک کرده‌اند از مرز هشت میلیون نفر هم گذشته است! آیا ترک نخبه‌ها به معنی افت کارایی سرزمین نیست؟

۴- حتی تا چند سال پیش نگارنده مدام هشدار می‌داد: یادمان باشد که وقتی از بیابان‌زایی سخن می‌گوییم، فقط منظورمان گسترش فیزیکی ابعاد بیابان‌های طبیعی یا هجوم ناهمواری‌های ماسه‌ای و تپه‌های شنی به شهرها و تأسیسات انسان‌ساز نیست، بلکه خطر بزرگ‌تر فرآیندهای مخربی چون شوری خاک، اُفت حاصلخیزی، افزایش ضریب هرزآب، بی‌عملی در مواجهه با آتش‌سوزی عرصه‌های طبیعی، فرونشست زمین، تهدید زیگونگی و متروکه‌شدن سکونتگاه‌های انسانی است. اما حالا از این مفاهیم هم عبور کرده‌ایم… چگونه؟

۵- در عین حال همه خبرها هم بد نیست! یک زمان فکر می‌کردیم که خطرناک‌ترین و غیرقابل‌برگشت‌ترین شکل بیابان‌زایی، ناترازی آبی و فرونشست زمین است. فکر می‌کردیم که در پایاب شور حوضه‌های آبخیز مرکزی که کفه‌های مشهور نمکی با اشکال گوناگون هندسی‌اش شکل گرفته، هیچ نشانه‌ای از ثروت و کارآفرینی یافت نمی‌شود! اما حالا همه چیز تغییر کرده است؛ حتی در مناطقی که دچار فرونشست زمین شده، می‌توان مزارع خورشیدی منعطف احداث کرد و با تولید انرژی پاک از شدت ناترازی… بخوان بیابان‌زایی کاست. می‌توان اشکال منحصربه‌فرد و اهورایی بیابانی از جمله ذوزنقه‌ها، بارخوان‌ها، ناهمواری‌های عینکی و فرزندان زیبارو و درخشان ریگ یلان را در مکتب گردشگری پایدار فروخت و چون یک صندوق ارزی پایدار گرامی داشت و حرمت نهاد و…

۶- می‌بینید! دنیا در این ۳۲ سال خیلی تغییر کرده و شتاب این تغییر به مدد هوش مصنوعی، بی‌شک افزایش هم خواهد یافت؛ آن‌گونه که هفدهم ژوئن ۲۰۲۶ یا ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ حالا کمترین نسبت را با همتایش در ۱۹۹۴ دارد!
کلام آخر آنکه هیچ‌چیز در این دنیا بدتر و خطرناک‌تر از قطعیت نیست! خطر بیابان‌زایی هم می‌تواند در جایی یک فرصت باشد، به‌ویژه اگر بدانیم اگر بیابان‌های آفریقا نبودند، جنگل‌های آمازون شکل نمی‌گرفتند و اگر ایران در قلب سرزمین‌های بیابانی شکل نمی‌گرفت، شاید دنیا از یکی از دیرینه‌ترین تمدن‌های زاینده جهان با بیش از پنج‌هزار سال دوام ممتد، محروم می‌شد.