تحلیل گفتمان انتقادی ابزار‌های مناسبی را در اختیار پژوهش‌گر قرار می‌دهد. این روش رابطه‌ میان مناسبات قدرت، مؤلفه‌های زبان‌شناختی متن و به‌طورکلی نحوه‌ برساخت جهان را بررسی می‌کند. در این معنا، تحلیل گفتمان انتقادی به ما می‌آموزد جهان از مجرای روایت‌ها معنادار می‌شود، اما هیچ روایتی بدون پیامد نیست. کار تحلیل گفتمان انتقادی بررسی پیامد‌های داستان‌هایی‌ است که برای یکدیگر تعریف می‌کنیم؛ داستان‌هایی که پس از مدتی به بخشی از فهم متعارف انسان‌ها تبدیل می‌شوند.

داستان‌ها به‌راحتی در اذهان ما یخ می‌زنند و پس از مدتی به بخشی از وجودمان پیوند می‌خورند؛ به‌طوری‌که دیگر نمی‌توانیم جور دیگری جهان را ببینیم. تحلیل گفتمان انتقادی می‌‌خواهد تاریخیت همین داستان‌ها را نشان دهد.

تحلیل گفتمان انتقادی متون سیاسی یکی از مباحث جذاب این حوزه است. متن را نباید صرفاً به کلمات روی کاغذ تقلیل داد. سخنرانی یک سیاستمدار هم از این قاعده مستثنا نیست و از وجوه مختلفی می‌توان یک سخنرانی را تحلیل کرد. برخی از تحلیلگران به بررسی استعاره‌ها می‌پردازند؛ برخی دیگر تأکید را روی ساخت نحوی متن می‌گذارند و عده‌ای دیگر، واژگان را تحلیل می‌کنند. در این یادداشت کوتاه تلاش می‌کنم یکی از وجوه سخنرانی اخیر ممدانی را بررسی کنم. تمرکز من روی ساخت واژگانی سخنان او، خواهد بود.

 نظریه‌ هالیدی در زبانشناسی به ما می‌آموزد زبان مجموعه‌ای از امکان‌ها را در اختیار گویشوران قرار می‌دهد. بنابراین، هر ترکیب واژگانی به‌شکل خاصی جهان را بازنمایی می‌کند. به این اعتبار، زبان امری خنثی نیست. اگر به سخنان ممدانی توجه کنیم، می‌بینیم که او از ضمیر «ما» بارها استفاده می‌کند. همان‌طورکه می‌دانیم ضمیر «ما» در برابر ضمیر «آنها» تعریف می‌شود. 

به سخن دیگر، توأمان که «مایی» برساخته می‌شود، «آنهایی» هم هستند که بیرون گذاشته شوند؛ اما تمامی ضمایر «ما» کارکرد مشابهی ندارند. برخی از ضمایر «ما» دربردارنده‌تر هستند و درنتیجه آدم‌های بیشتری را شامل می‌شوند. به‌نظر من، سخنان ممدانی نیز نماینده‌ چنین ضمیر دربردارنده‌ای است، گرچه این دربردارندگی خودش را در مقابل ضمیر «آنها» (ترامپ، بیلیونر‌ها، و…) تعریف می‌کند.

ساخت دوگانه‌ جدید/قدیم در سخنان ممدانی به چشم می‌خورد. او معتقد است «ما وارد دوران جدیدی شده‌ایم.» این دوران جدید (که او یکی از نماینده‌گانش است) قرار است تمام «آنهایی» را که در دوران قدیم به‌سر می‌برند، پشت سر بگذارد تا «آینده‌ای» روشن‌تر رقم خورد. در این معنا، امر «جدید» با واژگانی چون «امید»، «روشنایی»، «زیبایی» و… بازنمایی می‌شود و امر «قدیمی» با واژگانی منفی. این دوگانه با نقد سیاست‌های فعلی (مثلاً فرار مالیاتی ثروتمندان) می‌خواهد روایت جدیدی بسازد؛ روایتی که به قول خود ممدانی «خرد مرسوم» را نقد می‌کند.

جدای از اینکه با شهردار جدید نیویورک هم‌سو باشیم یا نه، به‌نظر من بررسی پیامد‌های حرف‌های سیاستمداران اهمیت زیادی دارد؛ چراکه زبان صرفاً وسیله‌ای خنثی برای انتقال اطلاعات نیست؛ زبان، پیوسته جهان را برمی‌سازد.