شبنم شکوریان
روزنامهنگار
شبنم شکوریان
۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
«۵ جی» وارد مزرعــــه شد
این روزها کشاورزان استان «چوروم» در شمال ترکیه، با یک نگاه ساده به صفحه تلفن همراهشان، مزرعه را مدیریت میکنند؛ جایی که پهپادها فقط روی بخشهای آلوده سمپاشی میکنند، حسگرهای هوشمند وضعیت خاک را لحظهبهلحظه گزارش میدهند و تراکتورهای خودران با دقتی میلیمتری کود را در زمین پخش میکنند. تصویری که تا چند سال پیش شبیه فیلمهای علمیتخیلی بود، حالا به بخشی از واقعیت کشاورزی در همسایه شمال غربی ایران تبدیل شده است. ترکیه بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی منطقه، سالهاست با مشکلاتی مانند کمآبی، تغییر اقلیم، افزایش هزینه تولید و کاهش نیروی کار روستایی روبهرو است. رشد جمعیت و افزایش نیاز به غذا نیز فشار مضاعفی بر این بخش وارد کرده است. حالا دولت این کشور همراه با شرکتهای فناوری و اپراتورهای ارتباطی، سرمایهگذاری گستردهای روی «کشاورزی هوشمند» انجام داده؛ مدلی که در آن داده، اینترنت پرسرعت و هوش مصنوعی بهاندازه بذر و آب اهمیت پیدا کردهاند.
شبنم شکوریان
۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵
پایان عصر بنزین در «استانبول»
صبح روی پل «بسفر» که حالا «شهدای ۱۵ ژوئیه» نام دارد، ترافیک مثل همیشه سنگین است. استانبول تازه بیدار شده و صف خودروها، دو سوی بسفر را بههمدوخته است. اما در میان صدای بوق و شلوغی شهر، چیزی بیش از همه جلبتوجه میکند؛ خودروهای برقی که بیصدا از کنار ماشینهای قدیمی عبور میکنند. چیزی که تا چند سال پیش در استانبول عجیب و حتی لوکس به نظر میرسید، حالا آرامآرام به بخشی از منظره روزمره شهر تبدیل شده است.
شبنم شکوریان
۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
تجدیدپـذیرها در مسیـر گـذار از حمایت دولتی به رقابت
سالها توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران بر یک فرمول ساده استوار بود: نیروگاه بساز، برق را با قرارداد «خرید تضمینی» به دولت بفروش و منتظر دریافت مطالبات بمان. این مدل در سالهای نخست برای توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی جذاب بود، چون ریسک فروش برق را کاهش میداد و سرمایهگذار از ابتدا مشتری خود را میشناخت. اما بهتدریج شرایط اقتصادی این مدل را فرسوده کرد. جهش نرخ ارز، افزایش هزینه تجهیزات، تحریمها و محدودیت منابع مالی دولت باعث شد مطالبات نیروگاهها با تأخیر پرداخت شود. از سوی دیگر، نرخهای خرید تضمینی نیز متناسب با تورم و هزینههای جدید اصلاح نشد. نتیجه، کندشدن توسعه تجدیدپذیرها و افزایش بیاعتمادی در میان سرمایهگذاران و حتی بانکها بود. همزمان، ناترازی برق به یکی از چالشهای مهم اقتصاد ایران تبدیل شد و سیاستگذاران را به سمت مسیرهای تازه برای توسعه برق پاک سوق داد. یکی از مهمترین این مسیرها «تابلوی سبز» در بورس انرژی است؛ بازاری که برق تجدیدپذیر را میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بزرگ قابلمعامله میکند. بااینحال این پرسش همچنان مطرح است: آیا تابلوی سبز میتواند به رونق سرمایهگذاری در برق تجدیدپذیر و کاهش فشار بر شبکه کمک کند، یا صرفاً تجربهای تازه در اقتصاد همچنان دستوری برق ایران خواهد بود؟
شبنم شکوریان
۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵
زمین در تب، ویروسها در حرکت
کارشناسان سالها هشدار دادهاند که گرمایش زمین، جنگلزدایی و تغییرات چشمگیر در زیستگاههای طبیعی مسیرهای تازهای برای عبور ویروسهای حیاتوحش بهسوی انسان باز میکند. حالا شیوع «ویروس آند» - گونهای از هانتاویروس - روی یک کشتی گردشگری در قطب جنوب، نمونهای تکاندهنده از همین روند است؛ حادثهای که نشان میدهد چگونه تغییر اقلیم میتواند بیماریهای نادر را به انسانها در دورافتادهترین نقاط جهان برساند.
شبنم شکوریان
۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵
وقتی پشتبامها به خط دفاعی انرژی تبدیل میشوند
در روزهای جنگ چهلروزۀ اخیر، میلیونها ایرانی شبها را با دغدغهای مشترک به صبح رساندند: «اگر فردا نوبت زیرساختهای برق باشد چه؟» در آن مقطع حساس، تهدیدهای علنی به نابودی زیرساختهای حیاتی و هشدارهای پیاپی دربارۀ حمله به تأسیسات برق، نفت و گاز، یک حقیقت غیرقابلانکار را عیان کرد: در میدان جنگ مدرن امروز، انرژی نخستین و اصلیترین قربانی است. برقی که در زندگی روزمره صرفاً بهعنوان «روشنایی خانهها» میشناسیم، درواقع ستون فقرات بیمارستانها، شریانهای ارتباطی، سامانههای آبرسانی، شبکه حملونقل و بخش عظیمی از صنعت کشورمان محسوب میشود. در ایران اما این نگرانی حیاتی با یک چالش قدیمیتر گره خورده است: ناترازی مزمن برق و خاموشیهایی که هر تابستان و زمستان، سایهشان بر سر کشور میافتد. ترکیب این دو عامل، یک پرسش را پیش روی ما میگذارد: اگر در اوج بحران و تنش، شبکه برق ایران هدف قرار بگیرد، چه میزان تابآوری خواهد داشت؟ پاسخ به این سؤال، مستقیماً به آینده امنیت ملی کشورمان پیوند خورده است. کارشناسان حوزۀ انرژی بر این باورند که در چنین شرایطی، نیروگاههای تجدیدپذیر کوچکمقیاس، از یک «سیاست انرژی» صرف فراتر رفته و نقشی حیاتی در «پدافند غیرعامل» ایفا خواهند کرد.
شبنم شکوریان
۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
نغمههایی که از دریا میآینــــــد
صدای «نیانبان» از ساحل بندرعباس بلند میشود و ریتم «یزله» در کوچههای بوشهر جان میگیرد. در جزیره قشم، آواهای آیین زار، حکایت مراودات تاریخی این سرزمین را بازگو میکنند. اینجا در ساحل خلیجفارس، جایی که موجها با آفتاب داغ همصدا میشود، موسیقی جریان دارد که روایتگر زندگیست؛ حکایتهایی از سفرهای ملوانان، آوازهایی برای شفا و آرامش و ردپایی از فرهنگهای دوردست که به دل این خاک راه یافتهاند. این موسیقی فقط نغمه نیست؛ حافظهٔ یک سرزمین است. گذشته را به آینده پیوند میزند و در دل هر ضربآهنگش، ردپای هویت و استقامت مردمانی دیده میشود که حتی در طوفانِ زمان، صدایشان خاموش نشده است. سید فؤاد توحیدی، پژوهشگر و نوازنده موسیقی نواحی در گفتوگو با «پیام ما» از چگونگی شکلگیری این نغمهها گفته است؛ اینکه چطور اقلیم و فرهنگ بر شکلگیری موسیقی نواحی جنوب ایران تأثیر گذاشته. به اعتقاد او، در روزگار تسلط موسیقی پاپ و نفوذ فضای مجازی باید مراقب بود که این گنجینه بومی در خطر فراموشی قرار نگیرد.
شبنم شکوریان
۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
سرمایه از بــــــــاد فــرار میکند
در سالهای اخیر، بحث تنوعبخشی به منابع انرژی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران، از یک انتخاب به یک ضرورت جدی تبدیل شده است؛ ضرورتی که در یک سال گذشته و در سایه دو جنگ و پیامدهای آن، بیش از همیشه خود را نشان داده است. بااینحال، سبد انرژی کشور هنوز از توازن فاصله دارد و در این میان، انرژی بادی با وجود ظرفیتهای قابلتوجه، سهمی بسیار محدودی را به خود اختصاص داده است. «کامبیز شجاعی»، مدیرعامل شرکت «صبانیروطوس»، معتقد است نبود نگاه توسعهمحور و تداوم چالشهای مالی و مدیریتی، از مهمترین دلایل این عقبماندگی است.
شبنم شکوریان
۳۱ فروردین ۱۴۰۵
نسخه جهان برای پرورش کودکان خلاق چیست؟
نه سال از آن روز میگذرد که سازمان ملل متحد، ۲۱ آوریل (یکم اردیبهشت) را بهعنوان روز جهانی خلاقیت نامگذاری کرد؛ روزی برای یادآوری نقش حیاتی خلاقیت در توسعه پایدار و حل مشکلات جهانی. بااینحال، در این میان، نقش حیاتی آموزش در پرورش این خلاقیت، اغلب نادیده گرفته میشود. در گذشته، حفظ اطلاعات، سنگ بنای آموزش بود؛ اما امروزه، نظامهای آموزشی در کشورهای پیشرو، رویکردی متفاوت در پیش گرفتهاند و پرورش «خلاقیت» را بهعنوان مهارت کلیدی در اولویت قرار میدهند. برنامهریزان آموزشی معتقدند خلاقیت علاوه بر آنکه محرکی برای نوآوری و پیشرفت اقتصادی است، با رشد فردی، سلامت روان و توانایی حل مسئله نیز ارتباط مستقیم دارد. این باور، منجر به تحولی چشمگیر در بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا شده است. خلاقیت دیگر یک مهارت جانبی نیست، بلکه بهعنوان یکی از پایههای اصلی آموزش شناخته میشود. این تغییر، نشاندهنده درک عمیقتری از اهمیت خلاقیت در شکلدهی آینده است.