«کوچری» به زیر آب رفت

در طول کمتر از دو هفته  به دلیل باران‌های سیلابی، بخشِ زیادی از سنگ‌نگاره‌های این محوطه تاریخی زیر آب رفته‌اند

در حالی سطح آب در محوطه‌ی تاریخی کوچری گلپایگان به مرور بالا می‌رود که تا کنون بخش زیادی از سنگ‌نگاره‌های چند هزار ساله‌ی این محوطه‌ی باستانی، با بالا آمدن آبِ سد به زیر آب رفته‌اند و تا یک هفته‌ی دیگر کل محوطه به زیر آب می‌رود.

 نخست بحث تخلیه اهالی روستای کوچری در توابع شهرستان گلپایگان در استان اصفهان و جابجا کردن این روستا مطرح شد و با اجرایی کردن آن، سد «کوچری» را در یکی از محوطه‌های باستانی گلپایگان در استان اصفهان ساختند، تا امروز که سه سال از زیر آب رفتن و بیرون آمدن هرازگاهی دوهزار بوم سنگ‌نگاره تاریخی می‌گذرد.

حالا علاوه بر همان اتفاقات گذشته، در طول کمتر از یکی دو هفته قبل تا کنون نیز به واسطه‌ی باران‌های سیلابی در سراسر کشور، بخشِ زیادی از این سنگ‌نگاره‌ها زیر آب رفته‌اند و این هشدار داده شده که تا یک هفته‌ی آینده، کل این محوطه به زیرآب می‌رود و این یعنی تهدید جدی تخریب برای این محوطه‌ی چند هزار ساله.

شاید هم مسؤولان میراث‌فرهنگی و آب منطقه‌ای، معتقدند سیل آن‌قدر منتظر می‌ماند تا هر قدمی که مدیریت شهری و فرهنگی می‌خواهند برای این محوطه‌ی تاریخی ۱۷ هزار ساله بردارند و آن را اجرایی کنند و بعد از آن سنگ‌نگاره‌ها را با خود در آب غرق کند! محسن جمالی – پژوهشگر سنگ‌نگاره‌ها و نویسنده کتاب «سنگ‌نگاره‌های گلپایگان، گذرگاه تاریخ» – که یک‌شنبه ۲۵ فروردین این محوطه‌ی تاریخی و وضعیت سنگ‌نگاره‌ها را از نزدیک دیده، به خبرنگار ایسنا می‌گوید: تا کنون تعداد زیادی از سنگ‌نگاره‌ها زیرآب رفته‌اند و با توجه به وضعیت سد و زیر آب رفتن جاده قدیم، قطعاً تا ۲۰ روز دیگر همه‌ی محوطه هم زیر آب می‌رود.

او با اشاره به صحبت‌های منتشر شده از زیر آب رفتن کامل محوطه تا یک ماه دیگر، ادامه می‌دهد: میراث فرهنگی موفق شد در یکی دو سال گذشته و با حکم دادستانی آبگیری بیش از تراز آب روی سنگ‌نگاره‌ها را متوقف کند، اما در وضعیت کنونی بارندگی‌ها آن‌قدر شدید شده‌اند که سد به سرعت در حال آبگیری است، حتی جاده دسترسی قدیم که تنها امید ما برای حفاظت از سنگ‌نگاره‌ها بود نیز بسته شده است.

به گفته‌ی وی، حدود دو هزار سنگ‌نگاره‌ی تاریخی در این منطقه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌اند که اکنون همه‌ی آن‌ها در معرض خطر جدی هستند.

این فعال میراث فرهنگی با اشاره به ایجاد جاده‌ی جدید برای تردد در این محوطه و بستن جاده‌ی قدیم، اظهار می‌کند: از یک سو تعدادی از سنگ نگاره‌ها در مسیر ساخت جاده جدید از بین رفتند و از سوی دیگر جاده جدید از نظر موقعیت جغرافیایی در تراز سطح قرار گرفته و به گونه‌ای ساخته شده که سد هم به طور کامل آبگیری شود، هیچ آسیبی به جاده وارد نشود.

وی همچنین با اشاره به صحبت‌های انجام شده در طول یکی دو سال گذشته برای ایجاد یک پایگاه پژوهشی یا حتی انتقال مهمترین سنگ‌نگاره‌ها به منطقه‌ای دیگر، بیان می‌کند: فقط در این زمینه صحبت‌هایی مطرح شد، اما هیچ اقدام عملی انجام نشد. مثلاً پژوهشگاه میراث فرهنگی با انجام بررسی‌های میدانی با شرکت آب و منطقه‌ای تهران، طرح جابجایی سنگ‌نگاره‌ها را مطرح کردند که در نهایت شنیده شد به دلیل پرداخت نشدن هزینه‌های انتقالِ سنگ‌نگاره‌ها این طرح نیز اجرایی نشد.

جمالی با اشاره به اعتراض‌های دوستداران میراث فرهنگی به فرمانداری، نماینده مجلس و مسؤولان میراث فرهنگی نسبت به این اتفاق، اظهار می‌کند: تا کنون حتی سنگ‌نگاره نفیس «صورت فلکی خرچنگ» که در حالت عادی ۵۰ متر بالاتر از تراز آب بود، نیز زیرآب رفته است.

افزایش شدت سیل در نادیده گرفتن «لایروبی»

 یکی از دلایل سیل اخیر مسدود شدن مسیل رودخانه‌ها است

در سیل اخیر، جدی گرفتن لایروبی به‌عنوان یکی از راهکارهای کنترل سیلاب اعلام شد اما برخی صاحب‌نظران معتقدند علاوه بر این روش‌های دیگری ازجمله انحراف جریان آب، احداث خاک‌ریز و پخش سیلاب در مدیریت سیل و مقابله با آن تأثیرگذار است و شاید تأثیر آن‌ها از لایروبی نیز بیشتر باشد.

ایران برای بیش از یک دهه، درگیر خشک‌سالی است و این مسئله موجب شده تا رفتار انسان‌ها نسبت به منابع آبی تغییر کند، این روند رژیم آبی کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده که وقوع سیل‌های اخیر نمونه بارز این تغییر و تأثیر است.

در سیل اخیر که استان‌های خوزستان، لرستان، گلستان و فارس را درگیر کرد عوامل مختلفی از سوی کارشناسان امر مطرح‌ شده اما تمام آن‌ها متفق‌القول هستند که عملکرد ما انسان‌ها نسبت به طبیعت اصلی‌ترین علت وقوع سیل‌های اخیر بوده که موجب بی‌خانمان شدن هزاران هم‌وطن و کشته شدن ده‌ها ایرانی شده است.

رسوب‌گذاری و مسدود شدن مسیل رودخانه‌ها و تجاوز به حریم آن‌ها یکی از دلایل وقوع سیل مطرح‌شده که برخی صاحب‌نظران معتقدند لایروبی رودخانه‌ها می‌توانست مانع وقوع چنین سیل ویرانگری شود اما «حمیدرضا لشگری» معاون حفاظت و بهره‌برداری منابع آب سازمان آب و برق خوزستان معتقد است علاوه بر لایروبی راه‌های دیگری مانند انحراف جریان آب و یا احداث خاک‌ریز نیز می‌تواند در حد لایروبی و گل‌ها بیشتر مانع وقوع سیل شود.

وی افزود: لایروبی رودخانه‌ها یکی از روش‌های کنترل سیلاب است به‌ویژه برای رودخانه‌های کوچک اما لایروبی به‌تنهایی کافی نیست و برای جلوگیری از سیل و کنترل سیلاب به اقدامات دیگری مانند انحراف جریان آب، احداث خاک‌ریز و پخش سیلاب نیاز داریم.

وی درباره نقش لایروبی در کنترل سیلاب و جلوگیری از سیلاب توضیح داد: بر اساس مطالعات انجام‌شده در رودخانه کارون، مشخص شد درصورتی‌که لایروبی رود کارون از بالادست اهواز تا پایین‌دست خرمشهر با حجمی حدود 22 میلیون مترمکعب انجام می‌شد، در زمان سیلاب حدود 30 سانتیمتر باعث کاهش سطح آب می‌شد یعنی 30 سانتیمتر در ارتفاع آب رودخانه تأثیر داشت.

وی افزود: این در حالی است که هزینه اجرای این حجم لایروبی حدود 600 میلیارد تومان برآورد شده بود، یعنی اینکه لایروبی هزینه بسیار بالایی دارد اما می‌شود با هزینه‌های کمتر با استفاده از روش‌های دیگر مانند احداث خاک‌ریز یا انحراف جریان آب میزان سیلاب‌ها را کنترل کرد.

 لایروبی برای رودخانه‌های بزرگ مانند کارون و کرخه به نتیجه مطلوب نمی‌رسد

لشگری ادامه داد: اگر خاک‌ریز و انحراف جریان داشته باشیم تأثیر آن از لایروبی بیشتر است بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که لایروبی رودخانه‌های بزرگ مانند کارون و کرخه با توجه به هزینه‌بر بودن به نتیجه مطلوب نمی‌رسند درصورتی‌که می‌توان با انجام خاک‌ریز و انحراف جریان به‌عنوان راهکار و با هزینه کمتر با سیلاب مقابله کرد.

وی گفت: اما مشکلی که در سیل اخیر برای کرخه اتفاق افتاد بیشتر بحث انسداد است یعنی انهار فرعی که به‌صورت شریانی آب را پخش می‌کردند و آن‌ها به هور می‌بردند بسته شدند و همین مسئله باعث شد که هنگام وقوع سیل بر رودخانه فشار زیادی وارد شود.

لشگری درباره علت بسته شدن انهار فرعی به کرخه اظهار داشت: در سال‌های کم‌آبی برای اینکه تراز آب پایین بوده کشاورزان انتهای رودخانه را با هدف بالا آب می‌بستند تا مزارع خود را آبیاری کنند، همچنین جاده‌هایی که در زمان جنگ احداث ‌شده بود، دایک‌های مرزی و فعالیت شرکت نفت در هورالعظیم همه باعث شد تا توزیع مناسب آب اتفاق نیفتند.

وی ادامه داد: می‌توان نتیجه گرفت که یک سری اتفاقات و اقداماتی که توسط انسان‌ها انجام شد باعث شد تا در رژیم آبی تغییر ایجاد شود که باید این روند را اصلاح کنیم.

معاون حفاظت و بهره‌برداری منابع آب سازمان آب و برق خوزستان تأکید کرد: تمام این راهکارها، الزامات و ضروریات را به دستگاه‌های ذی‌ربط اعلام کردیم اما متأسفانه انجام ندادند، به‌عنوان‌مثال برای شهر اهواز دِبی ایمن شهری را در نظر گرفتیم و ارقام موردنظر را تعیین و به دستگاه‌های ذی‌ربط ارائه کردیم اما انجام نشد ازاین‌رو شرایط به گونه‌ای رقم خورد که شهر اهواز مورد تهدید سیل قرار گیرد.

وی تأکید کرد: اینکه بحث حقوقی انجام این کارها بر عهده چه کسی یا چه نهادی است وارد آن نمی‌شوم اما به اعتقاد من می‌شد این کارها را انجام داد و از خسارت جلوگیری کرد، البته باید در نظر داشت که در برخی نقاط ، انحراف جریان آب انجام شد اما کشاورزان در پشت این انحراف‌ها کشت کردند که اکنون به معضل تبدیل ‌شده‌اند که باید آن‌ها را باز کنیم.

لشگری اظهار داشت: خلاصه مطلب اینکه در راستای کنترل سیلاب، به‌جز لایروبی بحث ساماندهی، انحراف جریان، خاک‌ریزها، دخل و تصرف بستر و حریم رودخانه‌ها، احداث اعیانی در مسیر رودخانه‌ها یا همان تجاوز به حریم برای ما بسیار مهم است.

آنطور که ایرنا می نویسد وی گفت: در سیلاب اخیر هم دیدیم بسیاری از خانه‌هایی که تخریب شد در بستر و حریم رودخانه بودند درحالی‌که آن محیط متعلق به رودخانه است و نباید ساخت‌وساز و کشاورزی صورت گیرد چون در صورت بروز سیلاب، همه از آن متأثر می‌شوند بنابراین باید به طبیعت و جریان طبیعی رودخانه احترام بگذاریم و وارد حریم بستر نشویم تا شاهد بروز چنین مشکلاتی نباشیم.

هزینه‌هایی که می‌شد به بخش لایروبی اختصاص یابد

سارا اردو فعال محیط زیست پیش از این به پیام ما گفته بود: «من همیشه با سد سازی افراطی مخالف بودم، این همه هزینه برای ساخت سدها کردیم که خیلی از آنها اضافه بر توان حقابه منابع آبی ما بود، در حالی که میشد هزینه تعداد زیادی از این سدها را صرف اموری همچون لایروبی رودخانه ها، کانال کشی کنار رودخانه ها برای زمان سیل خیزی کرد، کانالها را میتوانستیم با فاصله به مخازنی مجهز کنیم که هم سرعت جریان سیل را کنترل کنیم و هم در زمان سیل، فرصت نفوذ آب به زمین را بدهیم و منابع زیر زمینیمان را پر کنیم و خیلی کارهای دیگر انجام دهیم.»

افزایش شدت سیل در نادیده گرفتن «لایروبی»

 یکی از دلایل سیل اخیر مسدود شدن مسیل رودخانه‌ها است

در سیل اخیر، جدی گرفتن لایروبی به‌عنوان یکی از راهکارهای کنترل سیلاب اعلام شد اما برخی صاحب‌نظران معتقدند علاوه بر این روش‌های دیگری ازجمله انحراف جریان آب، احداث خاک‌ریز و پخش سیلاب در مدیریت سیل و مقابله با آن تأثیرگذار است و شاید تأثیر آن‌ها از لایروبی نیز بیشتر باشد.

ایران برای بیش از یک دهه، درگیر خشک‌سالی است و این مسئله موجب شده تا رفتار انسان‌ها نسبت به منابع آبی تغییر کند، این روند رژیم آبی کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده که وقوع سیل‌های اخیر نمونه بارز این تغییر و تأثیر است.

در سیل اخیر که استان‌های خوزستان، لرستان، گلستان و فارس را درگیر کرد عوامل مختلفی از سوی کارشناسان امر مطرح‌ شده اما تمام آن‌ها متفق‌القول هستند که عملکرد ما انسان‌ها نسبت به طبیعت اصلی‌ترین علت وقوع سیل‌های اخیر بوده که موجب بی‌خانمان شدن هزاران هم‌وطن و کشته شدن ده‌ها ایرانی شده است.

رسوب‌گذاری و مسدود شدن مسیل رودخانه‌ها و تجاوز به حریم آن‌ها یکی از دلایل وقوع سیل مطرح‌شده که برخی صاحب‌نظران معتقدند لایروبی رودخانه‌ها می‌توانست مانع وقوع چنین سیل ویرانگری شود اما «حمیدرضا لشگری» معاون حفاظت و بهره‌برداری منابع آب سازمان آب و برق خوزستان معتقد است علاوه بر لایروبی راه‌های دیگری مانند انحراف جریان آب و یا احداث خاک‌ریز نیز می‌تواند در حد لایروبی و گل‌ها بیشتر مانع وقوع سیل شود.

وی افزود: لایروبی رودخانه‌ها یکی از روش‌های کنترل سیلاب است به‌ویژه برای رودخانه‌های کوچک اما لایروبی به‌تنهایی کافی نیست و برای جلوگیری از سیل و کنترل سیلاب به اقدامات دیگری مانند انحراف جریان آب، احداث خاک‌ریز و پخش سیلاب نیاز داریم.

وی درباره نقش لایروبی در کنترل سیلاب و جلوگیری از سیلاب توضیح داد: بر اساس مطالعات انجام‌شده در رودخانه کارون، مشخص شد درصورتی‌که لایروبی رود کارون از بالادست اهواز تا پایین‌دست خرمشهر با حجمی حدود 22 میلیون مترمکعب انجام می‌شد، در زمان سیلاب حدود 30 سانتیمتر باعث کاهش سطح آب می‌شد یعنی 30 سانتیمتر در ارتفاع آب رودخانه تأثیر داشت.

وی افزود: این در حالی است که هزینه اجرای این حجم لایروبی حدود 600 میلیارد تومان برآورد شده بود، یعنی اینکه لایروبی هزینه بسیار بالایی دارد اما می‌شود با هزینه‌های کمتر با استفاده از روش‌های دیگر مانند احداث خاک‌ریز یا انحراف جریان آب میزان سیلاب‌ها را کنترل کرد.

 لایروبی برای رودخانه‌های بزرگ مانند کارون و کرخه به نتیجه مطلوب نمی‌رسد

لشگری ادامه داد: اگر خاک‌ریز و انحراف جریان داشته باشیم تأثیر آن از لایروبی بیشتر است بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که لایروبی رودخانه‌های بزرگ مانند کارون و کرخه با توجه به هزینه‌بر بودن به نتیجه مطلوب نمی‌رسند درصورتی‌که می‌توان با انجام خاک‌ریز و انحراف جریان به‌عنوان راهکار و با هزینه کمتر با سیلاب مقابله کرد.

وی گفت: اما مشکلی که در سیل اخیر برای کرخه اتفاق افتاد بیشتر بحث انسداد است یعنی انهار فرعی که به‌صورت شریانی آب را پخش می‌کردند و آن‌ها به هور می‌بردند بسته شدند و همین مسئله باعث شد که هنگام وقوع سیل بر رودخانه فشار زیادی وارد شود.

لشگری درباره علت بسته شدن انهار فرعی به کرخه اظهار داشت: در سال‌های کم‌آبی برای اینکه تراز آب پایین بوده کشاورزان انتهای رودخانه را با هدف بالا آب می‌بستند تا مزارع خود را آبیاری کنند، همچنین جاده‌هایی که در زمان جنگ احداث ‌شده بود، دایک‌های مرزی و فعالیت شرکت نفت در هورالعظیم همه باعث شد تا توزیع مناسب آب اتفاق نیفتند.

وی ادامه داد: می‌توان نتیجه گرفت که یک سری اتفاقات و اقداماتی که توسط انسان‌ها انجام شد باعث شد تا در رژیم آبی تغییر ایجاد شود که باید این روند را اصلاح کنیم.

معاون حفاظت و بهره‌برداری منابع آب سازمان آب و برق خوزستان تأکید کرد: تمام این راهکارها، الزامات و ضروریات را به دستگاه‌های ذی‌ربط اعلام کردیم اما متأسفانه انجام ندادند، به‌عنوان‌مثال برای شهر اهواز دِبی ایمن شهری را در نظر گرفتیم و ارقام موردنظر را تعیین و به دستگاه‌های ذی‌ربط ارائه کردیم اما انجام نشد ازاین‌رو شرایط به گونه‌ای رقم خورد که شهر اهواز مورد تهدید سیل قرار گیرد.

وی تأکید کرد: اینکه بحث حقوقی انجام این کارها بر عهده چه کسی یا چه نهادی است وارد آن نمی‌شوم اما به اعتقاد من می‌شد این کارها را انجام داد و از خسارت جلوگیری کرد، البته باید در نظر داشت که در برخی نقاط ، انحراف جریان آب انجام شد اما کشاورزان در پشت این انحراف‌ها کشت کردند که اکنون به معضل تبدیل ‌شده‌اند که باید آن‌ها را باز کنیم.

لشگری اظهار داشت: خلاصه مطلب اینکه در راستای کنترل سیلاب، به‌جز لایروبی بحث ساماندهی، انحراف جریان، خاک‌ریزها، دخل و تصرف بستر و حریم رودخانه‌ها، احداث اعیانی در مسیر رودخانه‌ها یا همان تجاوز به حریم برای ما بسیار مهم است.

آنطور که ایرنا می نویسد وی گفت: در سیلاب اخیر هم دیدیم بسیاری از خانه‌هایی که تخریب شد در بستر و حریم رودخانه بودند درحالی‌که آن محیط متعلق به رودخانه است و نباید ساخت‌وساز و کشاورزی صورت گیرد چون در صورت بروز سیلاب، همه از آن متأثر می‌شوند بنابراین باید به طبیعت و جریان طبیعی رودخانه احترام بگذاریم و وارد حریم بستر نشویم تا شاهد بروز چنین مشکلاتی نباشیم.

هزینه‌هایی که می‌شد به بخش لایروبی اختصاص یابد

سارا اردو فعال محیط زیست پیش از این به پیام ما گفته بود: «من همیشه با سد سازی افراطی مخالف بودم، این همه هزینه برای ساخت سدها کردیم که خیلی از آنها اضافه بر توان حقابه منابع آبی ما بود، در حالی که میشد هزینه تعداد زیادی از این سدها را صرف اموری همچون لایروبی رودخانه ها، کانال کشی کنار رودخانه ها برای زمان سیل خیزی کرد، کانالها را میتوانستیم با فاصله به مخازنی مجهز کنیم که هم سرعت جریان سیل را کنترل کنیم و هم در زمان سیل، فرصت نفوذ آب به زمین را بدهیم و منابع زیر زمینیمان را پر کنیم و خیلی کارهای دیگر انجام دهیم.»

بارش باران با خسارت‌هایی بی‌سابقه

کارشناس هواشناسی: بارش‌های اخیر بی‌سابقه نبود بلکه این خسارت‌های وارد شده بود که تازگی داشت

اولین بار نیست که در ایران بارشهایی با چنین شدت رخ می‌دهد. ما در جای جای کشور و در سال‌های مختلف شاهد ایجاد سیل و به دنبال آن خرابی‌هایی بودیم. ولی هیچ‌گاه شاهد چنین وضعیتی نبودیم که در شمال و جنوب و غرب در چندین  استان مختلف  سیل، خرابی‌هایی را با چنین ابعاد گسترده ایجاد کند. آن‌طور که احد وظیفه کارشناس هواشناسی به پیام ما می‌گوید،  بارش‌هایی در چنین ابعاد در کشورمان بی سابقه نیست اما خسارت‌هایی که به وجود آورده به عوامل دیگری همچون مدیریت نادرست بر می‌گردد.کارشناسان و متخصصان در پی بررسی دلایل این  بارش‌های گسترده بعد از دوره طولانی خشکسالی و کم آبی هستند.

مطابق آمار تهیه شده توسط سازمان ملل متحد در میان بلایای طبیعی، سیل و طوفان بیشترین تلفات و خسارات ر ا به جوامع بشری وارد کرده اند. متأسفانه موضوع سیل و مدیریت و کاهش خسارات آن در کشور مورد توجه جدی قرار نگرفته و فقط زمانی که سیلاب مخربی جاری می شود و فاجعه‌ای به وجود آید، توجه مسئولین و متخصصین به آن جلب می شود. 

دسته بندی سیل‌ها 

به طبیعی و انسانی

گفته می شود که سیل‌های اخیر در کشور به دو دسته با منشا طبیعی و انسانی تقسیم می شود.  به طور مثال منشا سیل شیراز کاملا انسانی است و حاصل ساخت و سازهای  کارشناسی نشده است. سیل شیراز، سیل طبیعی نبود، حجم بارش آنقدر زیاد نبود که به چنین حادثه‌ای منجر شود، به علاوه سیل مدتی پس از پایان باران اتفاق افتاد.

در شیراز، پر کردن مسیری که برای سیلاب استفاده می‌شده یکی از دلایل سیل اخیر این استان عنوان شده است. 

سیل آق‌قلا هم ماحصل ساخت و سازهای کارشناسی نشده در طبیعت گلستان است. اما سیل کرخه و کارون طبیعی است و منشا انسانی ندارد.

رودخانه‌هایی که لایروبی نشدند

یکی از عللی که برای ایجاد خسارت‌های گسترده به دنبال بارش‌های اخیر عنوان می‌شود، لایروبی نشدن رودخانه‌ها است. این سخن را اسماعیل نجار رییس سازمان مدیریت بحران کشور می‌گوید. او معتقد است مهمترین علت سیل‌های اخیر لایروبی نشدن رودخانه‌ها به بهانه خشکسالی است. 

نجار متولی این کار را وزارت نیرو دانسته  و می‌‌گوید: «لایروبی کار گسترده‌ای است. در برخی رودخانه‌های کشور شاهد دخل و تصرف در حریم رودخانه‌ها هستیم که منجر به ساخت و ساز و ایجاد باغ و زراعت شده است این مساله هم در بروز سیلاب‌ها تأثیرگذار بوده است.»

مسدود کردن آبراهه‌ها، عامل مهم دیگر

عامل اصلی دیگری که در جریان سیل اخیر خصوصا سیل شیراز بر آن تاکید می2شود، تعرض به حریم رودخانه‌ و ساخت و ساز در محدوده آن است. 

محمد جواد خانجانی دکترای منابع آب در این خصوص می گوید: «شهرها از دیدگاه هیدرولوژی به صورت دیمی ساخته شده اند.

 علت اصلی وقوع سیلاب ها، بارش نیست، زیرا باران همیشه می بارد، اما مسئول ما هستیم که آبراهه‌ها را مسدود و یا آبراهه‌ها را به ظاهر حذف می کنیم. وقتی آبراهه را حذف کنیم، متاسفانه آب برای ادامه مسیر خود، چاره ای جزء تخریب و ایجاد تلفات جانی و مالی ندارد.

محمدرضا رضایی کوچی رئیس کمیسیون عمران مجلس هم در جریان سیل لرستان به این موضوع  اشاره کرده است. او در خصوص می‌گوید:  « یکی از عوامل اصلی بروز بحران سیل در استان لرستان موضوع عدم توجه به بستر و حریم رودخانه ها بوده، همچنین عدم اجرای پروژه های سدسازی در تشدید شدن سیلاب اثرگذار بوده است.

کوچی با بیان اینکه آزادسازی حریم رودخانه ها و مقابله با ساخت و سازهای غیرمجاز در این مناطق براساس قانون برعهده وزارت نیرو است، می‌گوید: «به طور حتم اگر مسیر رودخانه های استان لرستان باز بود و تصرفات در این مناطق صورت نمی گرفت، خسارت های ناشی از سیل کاهش می یافت. از این رو در سال های آتی وزارت نیرو با همکاری دستگاه قضا باید با متخلفان و سازندگان در بستر و حریم رودخانه ها برخورد کند.»

بارورسازی ابرها، دخیل یا نه؟

در این میان البته شایعات و حدس و گمان‌هایی از سوی مردم در فضای مجازی شکل گرفته است.  یکی از این حدسیات نقش بارورسازی ابرها در  جریان بارش‌های سیل آسای اخیر بوده است. 

سحر تاجبخش معاون وزیر و رئیس سازمان هواشناسی درباره نقش بارورسازی ابرها در سیلاب اخیر می‌گوید:« بارورسازی‌ها اقدام درستی است اما مهم این است که با چه هدف انجام شود. ضمن اینکه سیلابهای اخیر به هیچ وجه ربطی به بارورسازی ابرها نداشته است.» همچنین  محمدتقی زمانیان، استاد برجسته هواشناسی کشور تأکید کرده است که تاثیر بارورسازی ابرهای نقطه‌ای و محلی است و ادعای اجرای بارورسازی ابرها برای بارش‌های اخیر به هیچ وجه درست نیست.زمانیان با بیان اینکه بارورسازی ابرها هیچ تأثیری در افزایش بارش‌های اخیر ندارد به پانا می‌گوید بارورسازی ابرها می‌تواند از دو تا 12 درصد در بارش‌ها تأثیرگذار باشد.

بارورسازی ابرها می‌تواند در بارش‌ها تأثیراتی داشته باشد اما می‌توان گفت بارندگی‌های اخیر به هیچ وجه با موضوع بارورسازی ابرها مرتبط نیست و درست نیست بگوییم به دنبال بارورسازی ابرها، بارش‌ها افزایش داشته و موجب سیل شده است. اینگونه نیست که بارورسازی ابرها یک مقدار زیادی به ما آب دهد یا بتواند خشکسالی را برطرف کند. از طرفی وقتی بارش‌ها خوب است و ابرهای بارش‌زا به طور طبیعی زیاد است نیازی به بارورسازی نیست.بارورسازی ابرها ممکن است بارش را در یک منطقه افزایش یا کاهش دهد، چون میزان رطوبتی که در ابر وجود دارد میزان معینی است و اگر فرضا بخواهیم ابر را در منطقه‌ اول بارور کنیم به طور طبیعی در منطقه دوم به میزان منطقه اول نخواهد بود و کمتر خواهد بود. بارورسازی ابرها به نوع ابر بستگی دارد.»

و در آخر آنطور که وظیفه تشریح می کند، زیر ساخت‌های ما به اندازه کافی اصولی نیستند و برخی شهر و روستاها در مسیر دشت ساخته شده اند که همین موضوع سبب می شود در زمان ریزش بارش‌ها، قدرت تخریب آن‌ها بالاتر رود.

بارش باران با خسارت‌هایی بی‌سابقه

کارشناس هواشناسی: بارش‌های اخیر بی‌سابقه نبود بلکه این خسارت‌های وارد شده بود که تازگی داشت

اولین بار نیست که در ایران بارشهایی با چنین شدت رخ می‌دهد. ما در جای جای کشور و در سال‌های مختلف شاهد ایجاد سیل و به دنبال آن خرابی‌هایی بودیم. ولی هیچ‌گاه شاهد چنین وضعیتی نبودیم که در شمال و جنوب و غرب در چندین  استان مختلف  سیل، خرابی‌هایی را با چنین ابعاد گسترده ایجاد کند. آن‌طور که احد وظیفه کارشناس هواشناسی به پیام ما می‌گوید،  بارش‌هایی در چنین ابعاد در کشورمان بی سابقه نیست اما خسارت‌هایی که به وجود آورده به عوامل دیگری همچون مدیریت نادرست بر می‌گردد.کارشناسان و متخصصان در پی بررسی دلایل این  بارش‌های گسترده بعد از دوره طولانی خشکسالی و کم آبی هستند.

مطابق آمار تهیه شده توسط سازمان ملل متحد در میان بلایای طبیعی، سیل و طوفان بیشترین تلفات و خسارات ر ا به جوامع بشری وارد کرده اند. متأسفانه موضوع سیل و مدیریت و کاهش خسارات آن در کشور مورد توجه جدی قرار نگرفته و فقط زمانی که سیلاب مخربی جاری می شود و فاجعه‌ای به وجود آید، توجه مسئولین و متخصصین به آن جلب می شود. 

دسته بندی سیل‌ها 

به طبیعی و انسانی

گفته می شود که سیل‌های اخیر در کشور به دو دسته با منشا طبیعی و انسانی تقسیم می شود.  به طور مثال منشا سیل شیراز کاملا انسانی است و حاصل ساخت و سازهای  کارشناسی نشده است. سیل شیراز، سیل طبیعی نبود، حجم بارش آنقدر زیاد نبود که به چنین حادثه‌ای منجر شود، به علاوه سیل مدتی پس از پایان باران اتفاق افتاد.

در شیراز، پر کردن مسیری که برای سیلاب استفاده می‌شده یکی از دلایل سیل اخیر این استان عنوان شده است. 

سیل آق‌قلا هم ماحصل ساخت و سازهای کارشناسی نشده در طبیعت گلستان است. اما سیل کرخه و کارون طبیعی است و منشا انسانی ندارد.

رودخانه‌هایی که لایروبی نشدند

یکی از عللی که برای ایجاد خسارت‌های گسترده به دنبال بارش‌های اخیر عنوان می‌شود، لایروبی نشدن رودخانه‌ها است. این سخن را اسماعیل نجار رییس سازمان مدیریت بحران کشور می‌گوید. او معتقد است مهمترین علت سیل‌های اخیر لایروبی نشدن رودخانه‌ها به بهانه خشکسالی است. 

نجار متولی این کار را وزارت نیرو دانسته  و می‌‌گوید: «لایروبی کار گسترده‌ای است. در برخی رودخانه‌های کشور شاهد دخل و تصرف در حریم رودخانه‌ها هستیم که منجر به ساخت و ساز و ایجاد باغ و زراعت شده است این مساله هم در بروز سیلاب‌ها تأثیرگذار بوده است.»

مسدود کردن آبراهه‌ها، عامل مهم دیگر

عامل اصلی دیگری که در جریان سیل اخیر خصوصا سیل شیراز بر آن تاکید می2شود، تعرض به حریم رودخانه‌ و ساخت و ساز در محدوده آن است. 

محمد جواد خانجانی دکترای منابع آب در این خصوص می گوید: «شهرها از دیدگاه هیدرولوژی به صورت دیمی ساخته شده اند.

 علت اصلی وقوع سیلاب ها، بارش نیست، زیرا باران همیشه می بارد، اما مسئول ما هستیم که آبراهه‌ها را مسدود و یا آبراهه‌ها را به ظاهر حذف می کنیم. وقتی آبراهه را حذف کنیم، متاسفانه آب برای ادامه مسیر خود، چاره ای جزء تخریب و ایجاد تلفات جانی و مالی ندارد.

محمدرضا رضایی کوچی رئیس کمیسیون عمران مجلس هم در جریان سیل لرستان به این موضوع  اشاره کرده است. او در خصوص می‌گوید:  « یکی از عوامل اصلی بروز بحران سیل در استان لرستان موضوع عدم توجه به بستر و حریم رودخانه ها بوده، همچنین عدم اجرای پروژه های سدسازی در تشدید شدن سیلاب اثرگذار بوده است.

کوچی با بیان اینکه آزادسازی حریم رودخانه ها و مقابله با ساخت و سازهای غیرمجاز در این مناطق براساس قانون برعهده وزارت نیرو است، می‌گوید: «به طور حتم اگر مسیر رودخانه های استان لرستان باز بود و تصرفات در این مناطق صورت نمی گرفت، خسارت های ناشی از سیل کاهش می یافت. از این رو در سال های آتی وزارت نیرو با همکاری دستگاه قضا باید با متخلفان و سازندگان در بستر و حریم رودخانه ها برخورد کند.»

بارورسازی ابرها، دخیل یا نه؟

در این میان البته شایعات و حدس و گمان‌هایی از سوی مردم در فضای مجازی شکل گرفته است.  یکی از این حدسیات نقش بارورسازی ابرها در  جریان بارش‌های سیل آسای اخیر بوده است. 

سحر تاجبخش معاون وزیر و رئیس سازمان هواشناسی درباره نقش بارورسازی ابرها در سیلاب اخیر می‌گوید:« بارورسازی‌ها اقدام درستی است اما مهم این است که با چه هدف انجام شود. ضمن اینکه سیلابهای اخیر به هیچ وجه ربطی به بارورسازی ابرها نداشته است.» همچنین  محمدتقی زمانیان، استاد برجسته هواشناسی کشور تأکید کرده است که تاثیر بارورسازی ابرهای نقطه‌ای و محلی است و ادعای اجرای بارورسازی ابرها برای بارش‌های اخیر به هیچ وجه درست نیست.زمانیان با بیان اینکه بارورسازی ابرها هیچ تأثیری در افزایش بارش‌های اخیر ندارد به پانا می‌گوید بارورسازی ابرها می‌تواند از دو تا 12 درصد در بارش‌ها تأثیرگذار باشد.

بارورسازی ابرها می‌تواند در بارش‌ها تأثیراتی داشته باشد اما می‌توان گفت بارندگی‌های اخیر به هیچ وجه با موضوع بارورسازی ابرها مرتبط نیست و درست نیست بگوییم به دنبال بارورسازی ابرها، بارش‌ها افزایش داشته و موجب سیل شده است. اینگونه نیست که بارورسازی ابرها یک مقدار زیادی به ما آب دهد یا بتواند خشکسالی را برطرف کند. از طرفی وقتی بارش‌ها خوب است و ابرهای بارش‌زا به طور طبیعی زیاد است نیازی به بارورسازی نیست.بارورسازی ابرها ممکن است بارش را در یک منطقه افزایش یا کاهش دهد، چون میزان رطوبتی که در ابر وجود دارد میزان معینی است و اگر فرضا بخواهیم ابر را در منطقه‌ اول بارور کنیم به طور طبیعی در منطقه دوم به میزان منطقه اول نخواهد بود و کمتر خواهد بود. بارورسازی ابرها به نوع ابر بستگی دارد.»

و در آخر آنطور که وظیفه تشریح می کند، زیر ساخت‌های ما به اندازه کافی اصولی نیستند و برخی شهر و روستاها در مسیر دشت ساخته شده اند که همین موضوع سبب می شود در زمان ریزش بارش‌ها، قدرت تخریب آن‌ها بالاتر رود.

حال خوب سدها در پی بارش‌های اخیر

یکی از نتایج خوب بارش‌های اخیر، پر شدن سدهایی بود که چندین سال با بی‌آبی مواجه بودند

بارش‌های اخیر در کنار خسارت‌ها و مشکلاتی که برای مردم مناطق مختلف ایجاد کرد، ارمغان‌هایی نیز به همراه داشت. یکی از ثمره ‌های خوب این بارش‌ها پرشدن سدهای کشور بود که به دلیل خشکسالی چند سال گذشته  دچار کم آبی و بحران شده بودند.

ظرفیت سد«گاوازنگ»

زنجان تکمیل شد

یکی از این سدها، سد گاوازنگ زنجان است. فرماندار زنجان با بیان اینکه ظرفیت سد گاوازنگ در شمال شهر زنجان ۳۰۰ هزار مترمکعب است، از تکمیل ظرفیت این سد بر اثر بارش‌های اخیر خبر داد.

رضا عسگری، با بیان اینکه بارش‌های خوبی طی فروردین ماه در زنجان داشته ایم، افزود: ظرفیت سد گاوازنگ ۳۰۰ هزار مترمکعب است که بعد از بارندگی‌های اخیر، ظرفیت سد تکمیل شده است.

وی با بیان اینکه در برخی از مسیل‌ها شاهد افزایش آب ورودی به سد گاوازنگ هستیم، ادامه داد: خروجی‌های سد گاوازنگ باز شده است و نگرانی خاصی در زمینه سرریز شدن آب وجود ندارد.

فرماندار زنجان با بیان اینکه اخطارهای لازم به اهالی منطقه و مغازه‌های تجاری پایین دست سد داده شده است، تاکید کرد: خطری برای ساختمان‌های اداری و بیمارستان آیت الله موسوی شهر زنجان که در پایین‌دست منطقه گاوازنگ واقع شده اند، وجود ندارد.

فرماندار زنجان با بیان اینکه خروجی‌های سد گاوازنگ را افزایش دادیم تا نگرانی از بابت ذخیره سازی بارش‌های آینده در پشت سد نداشته باشیم، گفت: تنها نگرانی تصرفاتی است که توسط اهالی در مسیر رودخانه صورت گرفته که این مسیر آزادسازی می‌شود و در پایین دست هم کانال‌های احتیاطی حفر شده است.

عسگری با بیان اینکه سرریز سد گاوازنگ و شیرهای اضطراری این سد به صورت دقیق رصد می‌شود، افزود: حجم آب ۳۰۰ هزار مترمکعبی سد گاوازنگ هیچ گونه تهدیدی برای زنجان ندارد و باید آب در مسیر طبیعی خود حرکت کند و تصرفات در مسیر این رودخانه از بین برود.

 سد «حوضیان» الیگودرز سرریز کرد

سد دیگری که در اثر این بارش‌ها جان گرفت حوضیان بود. فرماندار الیگودرز از سرریز سد «حوضیان» در این شهرستان خبر داد. سد حوضیان ۴۰ میلیون مترمکعب ظرفیت دارد. البته سرریز این سد به طور کامل در کنترل است و هیچ خطری ساکنان پایین دست سد و نیز مردم شهر الیگودرز را تهدید نمیکند.

نیمی از ظرفیت سدهای 

آذربایجان شرقی پر شد

سدهای آذربایجان شرقی هم از این بارش‌ها سیراب شدند. 

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی از پر شدن بیش از ۵۰ درصد ظرفیت مخازن سدهای این استان براثر بارندگی‌های اخیر خبر داد.

یوسف غفارزاده ، گفت: بر اساس آخرین آمار، از ابتدای مهر سال گذشته تا ۱۵ فروردین امسال بیش از ۵۰ درصد از ظرفیت مخازن سدهای آذربایجان شرقی پر شده است.

وی با بیان اینکه ۷۰ سد آبگیری شده در استان وجود دارد، تصریح کرد: تا ۱۵ فروردین امسال، ورودی آب این سدها حدود ۶ درصد و حجم کل مخازن سدهای استان ۴ درصد نسبت به پارسال افزایش یافته است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان آذربایجان شرقی افزود: سد قلعه چای عجب شیر با ۲۷ درصد و سد ارسباران با ۲۵ درصد افزایش و سدهای سهند و آی دوغموش با ۱۴ درصد کاهش، در سال آبی ۹۸-۹۷، بیشترین و کم‌ترین مقادیر ورودی آب را به خود اختصاص داده‌اند.

غفارزاده همچنین از رهاسازی برخی سدها به دریاچه ارومیه خبر داد و گفت: ۱۰ میلیون مترمکعب آب ورودی سد قلعه چای عجب شیر از ۵ فروردین امسال، متناسب با حجم آب ورودی به مخزن سد، به دریاچه ارومیه رها سازی شده، ضمن اینکه رهاسازی آب سدهای آیدوغموش و سهند برای مدیریت و پیشگیری از سیلاب هم آغاز شده است.وی یادآور شد: با وجود بارندگی‌های مناسب، سدهای ستارخان اهر و نهند در شمال شرق استان، آب گیری مناسبی نداشتند به طوری که طبق آمار، ورودی سد نهند نسبت به پارسال، ۳ درصد هم کاهش یافته است.مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان با اشاره به اینکه از ابتدای مهر پارسال تا ۱۵ فروردین امسال، فقط ۲۷ درصد سد ستارخان اهر و ۳۷.۵ درصد سد نهند پر از آب شده است، ابراز امیدواری کرد: با ذوب شدن برف‌ها، شاهد بهبود وضع مخازن آبی سدهای علویان، نهند و ستارخان که تأمین کننده آب آشامیدنی شهرهای تبریز، مراغه و اهر است، باشیم.غفارزاده در ادامه با اشاره به بارندگی‌های جدید از اواخر فروردین و اردیبهشت در استان گفت: با هماهنگی فرمانداران و مسئولان دستگاه‌های اجرایی، بیش از ۳۴ نقطه حادثه خیز هنگام وقوع سیل در استان شناسایی شده که این نقاط از هم اکنون بی خطر می‌شوند.

افزایش ۲.۵ برابری 

حجم آب سد زاینده رود

زاینده رود، سدی که خالی بودن آن بسیار به چشم می‌آمد نیز پر آب شد. هم اکنون میزان ذخیره سد زاینده رود با افزایش حدود دو و نیم برابری به ۴۴۲ میلیون متر مکعب افزایش یافته است.

حسن ساسانی معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه‌ای اصفهان، میزان حجم ورودی سد زاینده رود را بیش از ۱۹۷ متر مکعب بر ثانیه بیان کرد و افزود: آمار تجمعی بارش‌ها از پاییز پارسال تا کنون در چلگرد، ایستگاه شاخص زاینده رود با افزایش چشمگیر به دو هزار و ۳۷ میلی متر رسیده است.

وی به افزایش میزان خروجی آب سد تا ۲۰ خرداد برای ادامه کشت پاییزه نیز اشاره کرد و گفت: گنجایش ظرفیت سد زاینده رود بیش از یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب است.

ذخیره بیش از یک میلیارد مترمکعب آب پشت سدهای کرمانشاه

از کرمانشاه هم خبرهای خوبی در این مورد می‌آید. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان کرمانشاه گفت: آب ذخیره شده پشت سدهای مخزنی استان به بیش از یک میلیارد متر مکعب رسیده است.

بهرام درویشی اظهار داشت: در حال حاضر ۹ سد مخزنی در سطح استان در دست بهره برداری بوده که ظرفیت آنها یک میلیارد و ۱۷۶ میلیون مترمکعب است.با توجه به بارش های امسال آب ذخیره شده پشت سدهای مخزنی استان کرمانشاه به بیش از یک میلیارد متر مکعب رسیده است.آنطور که مهر می‌نویسد مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان کرمانشاه همچنین میزان آورد  بارندگی امسال استان از ابتدای سال جاری را بیش از ۷۰۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و بیان داشت: امسال نسبت به ۱۰ سال گذشته شاهد وقوع ترسالی بودیم در حالی که در گذشته کرمانشاه در زمره استان های با شرایط بد آبی و خشکسالی به سر می برده است.

مشابه این وضعیت در استان‌های دیگر هم مشاهده می‌شود.

حال خوب سدها در پی بارش‌های اخیر

یکی از نتایج خوب بارش‌های اخیر، پر شدن سدهایی بود که چندین سال با بی‌آبی مواجه بودند

بارش‌های اخیر در کنار خسارت‌ها و مشکلاتی که برای مردم مناطق مختلف ایجاد کرد، ارمغان‌هایی نیز به همراه داشت. یکی از ثمره ‌های خوب این بارش‌ها پرشدن سدهای کشور بود که به دلیل خشکسالی چند سال گذشته  دچار کم آبی و بحران شده بودند.

ظرفیت سد«گاوازنگ»

زنجان تکمیل شد

یکی از این سدها، سد گاوازنگ زنجان است. فرماندار زنجان با بیان اینکه ظرفیت سد گاوازنگ در شمال شهر زنجان ۳۰۰ هزار مترمکعب است، از تکمیل ظرفیت این سد بر اثر بارش‌های اخیر خبر داد.

رضا عسگری، با بیان اینکه بارش‌های خوبی طی فروردین ماه در زنجان داشته ایم، افزود: ظرفیت سد گاوازنگ ۳۰۰ هزار مترمکعب است که بعد از بارندگی‌های اخیر، ظرفیت سد تکمیل شده است.

وی با بیان اینکه در برخی از مسیل‌ها شاهد افزایش آب ورودی به سد گاوازنگ هستیم، ادامه داد: خروجی‌های سد گاوازنگ باز شده است و نگرانی خاصی در زمینه سرریز شدن آب وجود ندارد.

فرماندار زنجان با بیان اینکه اخطارهای لازم به اهالی منطقه و مغازه‌های تجاری پایین دست سد داده شده است، تاکید کرد: خطری برای ساختمان‌های اداری و بیمارستان آیت الله موسوی شهر زنجان که در پایین‌دست منطقه گاوازنگ واقع شده اند، وجود ندارد.

فرماندار زنجان با بیان اینکه خروجی‌های سد گاوازنگ را افزایش دادیم تا نگرانی از بابت ذخیره سازی بارش‌های آینده در پشت سد نداشته باشیم، گفت: تنها نگرانی تصرفاتی است که توسط اهالی در مسیر رودخانه صورت گرفته که این مسیر آزادسازی می‌شود و در پایین دست هم کانال‌های احتیاطی حفر شده است.

عسگری با بیان اینکه سرریز سد گاوازنگ و شیرهای اضطراری این سد به صورت دقیق رصد می‌شود، افزود: حجم آب ۳۰۰ هزار مترمکعبی سد گاوازنگ هیچ گونه تهدیدی برای زنجان ندارد و باید آب در مسیر طبیعی خود حرکت کند و تصرفات در مسیر این رودخانه از بین برود.

 سد «حوضیان» الیگودرز سرریز کرد

سد دیگری که در اثر این بارش‌ها جان گرفت حوضیان بود. فرماندار الیگودرز از سرریز سد «حوضیان» در این شهرستان خبر داد. سد حوضیان ۴۰ میلیون مترمکعب ظرفیت دارد. البته سرریز این سد به طور کامل در کنترل است و هیچ خطری ساکنان پایین دست سد و نیز مردم شهر الیگودرز را تهدید نمیکند.

نیمی از ظرفیت سدهای 

آذربایجان شرقی پر شد

سدهای آذربایجان شرقی هم از این بارش‌ها سیراب شدند. 

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی از پر شدن بیش از ۵۰ درصد ظرفیت مخازن سدهای این استان براثر بارندگی‌های اخیر خبر داد.

یوسف غفارزاده ، گفت: بر اساس آخرین آمار، از ابتدای مهر سال گذشته تا ۱۵ فروردین امسال بیش از ۵۰ درصد از ظرفیت مخازن سدهای آذربایجان شرقی پر شده است.

وی با بیان اینکه ۷۰ سد آبگیری شده در استان وجود دارد، تصریح کرد: تا ۱۵ فروردین امسال، ورودی آب این سدها حدود ۶ درصد و حجم کل مخازن سدهای استان ۴ درصد نسبت به پارسال افزایش یافته است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان آذربایجان شرقی افزود: سد قلعه چای عجب شیر با ۲۷ درصد و سد ارسباران با ۲۵ درصد افزایش و سدهای سهند و آی دوغموش با ۱۴ درصد کاهش، در سال آبی ۹۸-۹۷، بیشترین و کم‌ترین مقادیر ورودی آب را به خود اختصاص داده‌اند.

غفارزاده همچنین از رهاسازی برخی سدها به دریاچه ارومیه خبر داد و گفت: ۱۰ میلیون مترمکعب آب ورودی سد قلعه چای عجب شیر از ۵ فروردین امسال، متناسب با حجم آب ورودی به مخزن سد، به دریاچه ارومیه رها سازی شده، ضمن اینکه رهاسازی آب سدهای آیدوغموش و سهند برای مدیریت و پیشگیری از سیلاب هم آغاز شده است.وی یادآور شد: با وجود بارندگی‌های مناسب، سدهای ستارخان اهر و نهند در شمال شرق استان، آب گیری مناسبی نداشتند به طوری که طبق آمار، ورودی سد نهند نسبت به پارسال، ۳ درصد هم کاهش یافته است.مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان با اشاره به اینکه از ابتدای مهر پارسال تا ۱۵ فروردین امسال، فقط ۲۷ درصد سد ستارخان اهر و ۳۷.۵ درصد سد نهند پر از آب شده است، ابراز امیدواری کرد: با ذوب شدن برف‌ها، شاهد بهبود وضع مخازن آبی سدهای علویان، نهند و ستارخان که تأمین کننده آب آشامیدنی شهرهای تبریز، مراغه و اهر است، باشیم.غفارزاده در ادامه با اشاره به بارندگی‌های جدید از اواخر فروردین و اردیبهشت در استان گفت: با هماهنگی فرمانداران و مسئولان دستگاه‌های اجرایی، بیش از ۳۴ نقطه حادثه خیز هنگام وقوع سیل در استان شناسایی شده که این نقاط از هم اکنون بی خطر می‌شوند.

افزایش ۲.۵ برابری 

حجم آب سد زاینده رود

زاینده رود، سدی که خالی بودن آن بسیار به چشم می‌آمد نیز پر آب شد. هم اکنون میزان ذخیره سد زاینده رود با افزایش حدود دو و نیم برابری به ۴۴۲ میلیون متر مکعب افزایش یافته است.

حسن ساسانی معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه‌ای اصفهان، میزان حجم ورودی سد زاینده رود را بیش از ۱۹۷ متر مکعب بر ثانیه بیان کرد و افزود: آمار تجمعی بارش‌ها از پاییز پارسال تا کنون در چلگرد، ایستگاه شاخص زاینده رود با افزایش چشمگیر به دو هزار و ۳۷ میلی متر رسیده است.

وی به افزایش میزان خروجی آب سد تا ۲۰ خرداد برای ادامه کشت پاییزه نیز اشاره کرد و گفت: گنجایش ظرفیت سد زاینده رود بیش از یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب است.

ذخیره بیش از یک میلیارد مترمکعب آب پشت سدهای کرمانشاه

از کرمانشاه هم خبرهای خوبی در این مورد می‌آید. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان کرمانشاه گفت: آب ذخیره شده پشت سدهای مخزنی استان به بیش از یک میلیارد متر مکعب رسیده است.

بهرام درویشی اظهار داشت: در حال حاضر ۹ سد مخزنی در سطح استان در دست بهره برداری بوده که ظرفیت آنها یک میلیارد و ۱۷۶ میلیون مترمکعب است.با توجه به بارش های امسال آب ذخیره شده پشت سدهای مخزنی استان کرمانشاه به بیش از یک میلیارد متر مکعب رسیده است.آنطور که مهر می‌نویسد مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان کرمانشاه همچنین میزان آورد  بارندگی امسال استان از ابتدای سال جاری را بیش از ۷۰۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و بیان داشت: امسال نسبت به ۱۰ سال گذشته شاهد وقوع ترسالی بودیم در حالی که در گذشته کرمانشاه در زمره استان های با شرایط بد آبی و خشکسالی به سر می برده است.

مشابه این وضعیت در استان‌های دیگر هم مشاهده می‌شود.

مغایرت مدارس طبیعت با عنوان قانونی مدرسه

مرکز پژوهش‌های مجلس: آنچه که امروز با عنوان مدارس طبیعت شناخته شده در قوانین با تعریف مدرسه مغایرت دارد

مرکز پژوهش‌های مجلس در قالب گزارشی پیشنهاد کرده است مدارس طبیعت در قالب مدارس غیر دولتی تاسیس و زیر نظر سازمان محیط زیست اداره شوند.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در طی گزارشی به بررسی  ساز و کارهای حقوقی و قانونی  تاسیس و اداره مدارس طبیعت پرداخته است.

در این گزارش چنین بررسی شده است: 

مدرسه طبیعت فضایی است که کودکان تا 12 سال  می‌توانند اوقات خود را از یک روز تا هر روز هفته در آنجا به تجربه محیط زیست و مشاهده طبیعت ‌بپردازند. این مدارس برنامه آموزش مصوبی ندارد و در آنجا هیچ سرفصل درسی ارائه نمی‌شود. در این مدارس افرادی به عنوان تسهیل‌گر وجود دارند  که تجربه‌های محیط زیستی کودکان را زیر  نظر دارند و به آن‌ها در تجربه طبیعت کمک می‌کنند.

این مدارس که درزمان ریاست پیشین سازمان محیط زیست تاسیس شده‌اند، در اواخر سال 96 کلانتری رییس فعلی سازمان محیط زیست  طی بخشنامه‌ای از صدور مجوز این مدارس جلوگیری به عمل آمد. در این بخشنامه  چنین استدلال شده است  که با وجود اثرگذاری مطلوب  مدارس طبیعت و روکرد تربیتی ، تایید فعالیت چنین مدارسی  در حیطه اختیارات سازمان محیط زیست نیست  و وزارت آموزش و پرورش  مرجع صدور مجوز  این مدارس در کشور است.

نمی‌توان عنوان مدرسه را بر مدارس طبیعت اطلاق کرد  چراکه این  مدارس هیچ ارتباطی  با آموزش و پرورش ندارند. این مدارس می‌توانند با تصویب شواری عالی محیط زیست و نحت نظارت سازمان محیط زیست تاسیس شوند. یا اینکه بر اساس قانون مدارس آموزش و پرورشی غیردولتی  به عنوانمدرسه ضمن اجرای  برنامه درسی رسمی آموزش و پرورش فعالیت کنند.در این پژوهش آمده است که نمی‌توان عنوان مدارس را بر مدارس طبیعت اطلاق  کرد چراکه  در این مدارس آموزش‌های رسمی آموزش و پرورش ارائه نمی‌شود و در اینجا کودکان فقط طبیعت را تجربه می‌کنند.

همچنین فرزندان خانواده‌ها با نقش کودک و نه دانش آموز در روزهای تعطیل یا ساعات غیر مدرسه  در این مدارس طبیعت حضور پیدا می‌کنند.

سوم اینکه این مدارس بر اساس ضوابط آموزش و پرورش تاسیس نشده‌اند  بلکه مرجع صدور مجوز این مدارس تا پیش از این  ادارات کل محیط زیست استان‌ها بوده است.

و چهارم اینکه کودکان به دلیل حضور در این مدارس گواهینامه‌ای دریافت نمی‌کنند.

آنچه در تعیین مرجع صدور مجوز مراکز آموزشی  اصل و مبنا قرار گرفته است نه محدوده سنی  بلکه نوع فعالیت آن موسسه  یا مرکز است. به این نحو که فعالیت آن موسسه  در حیطه وظایف هر دستگاه یا نهادی که باشد  همان دستگاه به عنوان مرجع  صدور مجوز شناخته می‌شود.

نتیجه  این است که آموزش در زمینه حفظ و بهسازی محیط زیست  و هدایت افکار عمومی  بر ساسا قوانین و مقررات  از وظایف و اختیارات سازمان محیط زیست است.

پشنهادات مرکز پژوهش‌ها

این مرکز طی این تحقیق گفته است که این مراکز نیازمند مجوز هستند  و بدون مجوز نمی‌توانند فعالیت کنند. 

آنچه که امروز با عنوان مدارس طبیعت شناخته شده در قوانین با تعریف مدرسه مغایرت دارد به همین دلیل نباید تعریف مدرسه بر آنها اطلاق  شود.

از آنجایی که در این مدارس هیچ برنامه درسی ارائه نمی‌شود  هیچ نسبتی با آموزش و پرورش ندارند.

نوع فعالیت‌هایی که مراکز ارائه می‌دهند معیاری برای تعیین  مرجع صدور مجوز آن‌ها به شمار می‌رود.

پس به همین دلیل پیشنهاد می‌شود که :

این مدارس در قالب آموزشگاه با تصویب شواری عالی حفاظت محیط زیست  تحت نظارت سازمان حفاظت محیط زیست اداره شوند. 

همچنین این مدارس در قالب مدارس غیر دولتی و بر اساس قانون  تاسیس و اداره مدارس آموزش و پرورش غیر دولتی  مصوب سال 1395 تاسیس و اداره شوند  تا ضمن اجرای برنامه‌های مصوب آموزش و پرورش ، آموزش محیط زیستی را به عنوان فوق برنامه ارائه دهند.

نیاز کودکان به ارتباط با طبیعت

عبدالحسین وهاب زاده ایده‌پرداز مدرسه طبیعت، معتقد است کودک در سن 5 تا 10 سالگی نیاز دارد تا ارتباط موثری با عوامل طبیعی همچون آب، گل، خاک، چوب و حیوان برقرار کند. این کودک باید سرما و گرما را در طبیعت درک کند، از درخت بالا رود و با حیوان بازی کند، این‌ها برای شکل‌گیری شخصیت کودک لازم است.

به اعتقاد وهاب‌زاده، باید به والدین این آموزش داده شود که بچها نیاز زادی به حضور در طبیعت را دارند. او می‌گوید باید در شهر زمین‌های افتاده‌ای باشد که همچون دیگر مکان‌ها آباد نباشد و بچها بتوانند در آن خود را غرق کرده و با طبیعت یکی شوند. باید درختی برای بالا رفتن و پنهان شدن. چاله‌ای برای خطر کردن بچها وجود داشته باشد. جایی که کودک نداند در آنجا چه خبر است و بتواند خود را در محیط گم کند. باید مزرعه‌ای باشد که کودک در آن چیزی بکارد چیزی برداشت کند، غذا درست کند و بدین طریق شیوه زندگی در طبیعت را تجربه کند. الان کودکان شهری تقریبا هیچ تصوری از طبیعت ندارند. بعضی از بچها حتی گمان می‌کنند تخم‌مرغ همچون دیگر کالاها در کارخانه‌ای ساخته می‌شود. از ارتباط سیب و درخت چیزی نمی‌دانند و به طور کل تصور خاصی از طبیعت ندارند.

به گفته وهاب‌زاده،  نظام آموزشی باید بیدار شود و مدرسه باید برای این کاوش‌ها جایی داشته باشد. آموزش‌و پرورش باید اینگونه سفرها و تفریحات را ساماندهی کند.

چرا اسم مدرسه را برای مدارس طبیعت گذاشتیم

 بهار کیایی از اعضای بنیاد کودک و طبیعت  پیش از این به پیام ما گفته بود: « باین الگوی مدارس طبیعت که هم اکنون در کشور ما وجود دارد کاملا بومی است. در این مدارس عموما بچه‌های رده سنی 3 تا 12 سال حضور دارند. در این مدارس هیچ آموزش رسمی داده نمی‌شود و کتاب و شرح درسی وجود ندارد. 

به این دلیل اسم مدرسه روی این فضا قرار داده شده زیرا طبیعت به خودی‌خود مدرسه‌ای است که فرصت‌های متنوع و عمیقی برای تجربه و یادگیری کودک فراهم می‌کند که در فضای شهری امروزه مغفول مانده است. این مدارس هیچ آموزش مستقیم و رسمی ندارند و مدرکی به بچه‌ها نمی‌دهند و بچه‌های دوره‌ ابتدایی عموما در ساعاتی غیر از مدرسه در این فضا شرکت می‌کنند.»

مغایرت مدارس طبیعت با عنوان قانونی مدرسه

مرکز پژوهش‌های مجلس: آنچه که امروز با عنوان مدارس طبیعت شناخته شده در قوانین با تعریف مدرسه مغایرت دارد

مرکز پژوهش‌های مجلس در قالب گزارشی پیشنهاد کرده است مدارس طبیعت در قالب مدارس غیر دولتی تاسیس و زیر نظر سازمان محیط زیست اداره شوند.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در طی گزارشی به بررسی  ساز و کارهای حقوقی و قانونی  تاسیس و اداره مدارس طبیعت پرداخته است.

در این گزارش چنین بررسی شده است: 

مدرسه طبیعت فضایی است که کودکان تا 12 سال  می‌توانند اوقات خود را از یک روز تا هر روز هفته در آنجا به تجربه محیط زیست و مشاهده طبیعت ‌بپردازند. این مدارس برنامه آموزش مصوبی ندارد و در آنجا هیچ سرفصل درسی ارائه نمی‌شود. در این مدارس افرادی به عنوان تسهیل‌گر وجود دارند  که تجربه‌های محیط زیستی کودکان را زیر  نظر دارند و به آن‌ها در تجربه طبیعت کمک می‌کنند.

این مدارس که درزمان ریاست پیشین سازمان محیط زیست تاسیس شده‌اند، در اواخر سال 96 کلانتری رییس فعلی سازمان محیط زیست  طی بخشنامه‌ای از صدور مجوز این مدارس جلوگیری به عمل آمد. در این بخشنامه  چنین استدلال شده است  که با وجود اثرگذاری مطلوب  مدارس طبیعت و روکرد تربیتی ، تایید فعالیت چنین مدارسی  در حیطه اختیارات سازمان محیط زیست نیست  و وزارت آموزش و پرورش  مرجع صدور مجوز  این مدارس در کشور است.

نمی‌توان عنوان مدرسه را بر مدارس طبیعت اطلاق کرد  چراکه این  مدارس هیچ ارتباطی  با آموزش و پرورش ندارند. این مدارس می‌توانند با تصویب شواری عالی محیط زیست و نحت نظارت سازمان محیط زیست تاسیس شوند. یا اینکه بر اساس قانون مدارس آموزش و پرورشی غیردولتی  به عنوانمدرسه ضمن اجرای  برنامه درسی رسمی آموزش و پرورش فعالیت کنند.در این پژوهش آمده است که نمی‌توان عنوان مدارس را بر مدارس طبیعت اطلاق  کرد چراکه  در این مدارس آموزش‌های رسمی آموزش و پرورش ارائه نمی‌شود و در اینجا کودکان فقط طبیعت را تجربه می‌کنند.

همچنین فرزندان خانواده‌ها با نقش کودک و نه دانش آموز در روزهای تعطیل یا ساعات غیر مدرسه  در این مدارس طبیعت حضور پیدا می‌کنند.

سوم اینکه این مدارس بر اساس ضوابط آموزش و پرورش تاسیس نشده‌اند  بلکه مرجع صدور مجوز این مدارس تا پیش از این  ادارات کل محیط زیست استان‌ها بوده است.

و چهارم اینکه کودکان به دلیل حضور در این مدارس گواهینامه‌ای دریافت نمی‌کنند.

آنچه در تعیین مرجع صدور مجوز مراکز آموزشی  اصل و مبنا قرار گرفته است نه محدوده سنی  بلکه نوع فعالیت آن موسسه  یا مرکز است. به این نحو که فعالیت آن موسسه  در حیطه وظایف هر دستگاه یا نهادی که باشد  همان دستگاه به عنوان مرجع  صدور مجوز شناخته می‌شود.

نتیجه  این است که آموزش در زمینه حفظ و بهسازی محیط زیست  و هدایت افکار عمومی  بر ساسا قوانین و مقررات  از وظایف و اختیارات سازمان محیط زیست است.

پشنهادات مرکز پژوهش‌ها

این مرکز طی این تحقیق گفته است که این مراکز نیازمند مجوز هستند  و بدون مجوز نمی‌توانند فعالیت کنند. 

آنچه که امروز با عنوان مدارس طبیعت شناخته شده در قوانین با تعریف مدرسه مغایرت دارد به همین دلیل نباید تعریف مدرسه بر آنها اطلاق  شود.

از آنجایی که در این مدارس هیچ برنامه درسی ارائه نمی‌شود  هیچ نسبتی با آموزش و پرورش ندارند.

نوع فعالیت‌هایی که مراکز ارائه می‌دهند معیاری برای تعیین  مرجع صدور مجوز آن‌ها به شمار می‌رود.

پس به همین دلیل پیشنهاد می‌شود که :

این مدارس در قالب آموزشگاه با تصویب شواری عالی حفاظت محیط زیست  تحت نظارت سازمان حفاظت محیط زیست اداره شوند. 

همچنین این مدارس در قالب مدارس غیر دولتی و بر اساس قانون  تاسیس و اداره مدارس آموزش و پرورش غیر دولتی  مصوب سال 1395 تاسیس و اداره شوند  تا ضمن اجرای برنامه‌های مصوب آموزش و پرورش ، آموزش محیط زیستی را به عنوان فوق برنامه ارائه دهند.

نیاز کودکان به ارتباط با طبیعت

عبدالحسین وهاب زاده ایده‌پرداز مدرسه طبیعت، معتقد است کودک در سن 5 تا 10 سالگی نیاز دارد تا ارتباط موثری با عوامل طبیعی همچون آب، گل، خاک، چوب و حیوان برقرار کند. این کودک باید سرما و گرما را در طبیعت درک کند، از درخت بالا رود و با حیوان بازی کند، این‌ها برای شکل‌گیری شخصیت کودک لازم است.

به اعتقاد وهاب‌زاده، باید به والدین این آموزش داده شود که بچها نیاز زادی به حضور در طبیعت را دارند. او می‌گوید باید در شهر زمین‌های افتاده‌ای باشد که همچون دیگر مکان‌ها آباد نباشد و بچها بتوانند در آن خود را غرق کرده و با طبیعت یکی شوند. باید درختی برای بالا رفتن و پنهان شدن. چاله‌ای برای خطر کردن بچها وجود داشته باشد. جایی که کودک نداند در آنجا چه خبر است و بتواند خود را در محیط گم کند. باید مزرعه‌ای باشد که کودک در آن چیزی بکارد چیزی برداشت کند، غذا درست کند و بدین طریق شیوه زندگی در طبیعت را تجربه کند. الان کودکان شهری تقریبا هیچ تصوری از طبیعت ندارند. بعضی از بچها حتی گمان می‌کنند تخم‌مرغ همچون دیگر کالاها در کارخانه‌ای ساخته می‌شود. از ارتباط سیب و درخت چیزی نمی‌دانند و به طور کل تصور خاصی از طبیعت ندارند.

به گفته وهاب‌زاده،  نظام آموزشی باید بیدار شود و مدرسه باید برای این کاوش‌ها جایی داشته باشد. آموزش‌و پرورش باید اینگونه سفرها و تفریحات را ساماندهی کند.

چرا اسم مدرسه را برای مدارس طبیعت گذاشتیم

 بهار کیایی از اعضای بنیاد کودک و طبیعت  پیش از این به پیام ما گفته بود: « باین الگوی مدارس طبیعت که هم اکنون در کشور ما وجود دارد کاملا بومی است. در این مدارس عموما بچه‌های رده سنی 3 تا 12 سال حضور دارند. در این مدارس هیچ آموزش رسمی داده نمی‌شود و کتاب و شرح درسی وجود ندارد. 

به این دلیل اسم مدرسه روی این فضا قرار داده شده زیرا طبیعت به خودی‌خود مدرسه‌ای است که فرصت‌های متنوع و عمیقی برای تجربه و یادگیری کودک فراهم می‌کند که در فضای شهری امروزه مغفول مانده است. این مدارس هیچ آموزش مستقیم و رسمی ندارند و مدرکی به بچه‌ها نمی‌دهند و بچه‌های دوره‌ ابتدایی عموما در ساعاتی غیر از مدرسه در این فضا شرکت می‌کنند.»

کارشناس یونسکو پس از سیلاب به شوشتر رفت

کارشناس فنی سازمان یونسکو به همراه معاون میراث فرهنگی کشور طی سفری سه روزه به استان خوزستان رفته و در حال بررسی وضعیت میراث جهانی شوشتر پس از سیلاب‌های اخیر هستند. در پی سیلاب‌های اخیر در استان، محمدحسن طالبیان معاون میراث فرهنگی کشور، فرهاد عزیزی مدیرکل امور پایگاه‌های میراث جهانی سازمان میراث فرهنگی، سیدحکمت‎اله موسوی مدیرکل میراث فرهنگی خوزستان به همراه محمدحسین ارسطوزاده مدیر پایگاه میراث جهانی سازه‌های آبی تاریخی شوشتر، پنبه‎دانه فرماندار شوشتر و جودانی جیگلی کارشناس اعزامی از سوی سازمان یونسکو برای بررسی وضعیت پایداری سازه‌های آبی تاریخی در این شهرستان حضور یافتند.محمدحسن طالبیان و هیأت همراه در این حضور ضمن بازدید از میراث جهانی شوشتر، از آخرین وضعیت این محوطه پس از سیلاب‌های اخیر مطلع شد و گزارش کامل از اوضاع آثار یادشده نیز توسط کارشناسان و مدیر پایگاه میراث جهانی در اختیار وی قرار گرفت.همچنین در این بازدید کارشناس اعزام‎شده از سوی یونسکو که به صورت ویژه به منظور بررسی و مطالعه استحکام‎بخشی دیوار غربی و جداره‌های محوطه آسیاب‌ها به شوشتر آمده است نیز در حال بررسی و مطالعات میدانی است.

سیل حدود 35 هزار میلیارد تومان خسارت وارد کرد

 وزیر کشور میزان خسارات سیل اخیر را بین 30 تا 35 هزار میلیارد تومان برآورد کرد و گفت: 25 استان و بیش از چهار هزار و 400 روستا در کشور درگیر سیل شدند. سیل اخیر در کشور، میزان خسارات وارده و چگونگی امدادرسانی به سیل زدگان در جلسه علنی روز – یکشنبه – مجلس با حضور وزیران نیرو، جهاد کشاورزی ، راه و شهرسازی، کشور ، رییس سازمان هواشناسی و رییس سازمان امداد و نجات مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

«عبدالرضا رحمانی فضلی» در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی با ارایه گزارشی از میزان خسارات سیل اظهارداشت: این سیل بی نظیر بود و منجر شد که 25 استان درگیر مشکلات بسیار از جمله آب گرفتگی، تخریب منازل، واحد های تولیدی، پل ها و جاده ها و خسارت های بسیاری دیگری شوند.

وی با افزود: با توجه به اقدامات پیشگیرانه کاهش خسارت های جانی را به عنوان نخستین هدف قرار دهیم و با جابجایی جمعیت در بیش از 250 روستا و بخش هایی از شهرها خسارت های جانی را به حداقل رسانیدم.

وزیر کشور با بیان این که سیلی که امسال در کشور رخ داد مربوط به دوره های 200 تا 250 ساله است، گفت: سیلی با این عظمت می توانست خسارت های انسانی بسیاری داشته باشد که با لطف خداوند و تلاش دستگاه ها و کمک مردم توانستیم خسارت های جانی را به حداقل برسانیم.

رحمانی فضلی توضیح داد: بر اثر جاری شدن سیل، حجم عبور رودخانه کرخه از هزار متر مکعب در ثانیه به 20 هزار متر مکعب در ثانیه، گرگان رود از 120 متر مکعب در ثانیه به 800 مترمکعب در ثانیه، معمولان از 800متر مکعب در ثانیه به 2 هزار و 500 متر مکعب در ثانیه و پلدختر از 2 هزار و 500 متر مکعب به پنج هزار متر مکعب در ثانیه رسید. وی ادامه داد: همه اینها خارج از ظرفیت های رودخانه ها بودند که حجم آنها نیز به خاطر رسوب گیری کاهش پیدا کرد و آب به سمت منازل سرازیر شد.

وزیر کشور با تشکر از نیروهای نظامی و انتظامی گفت: این نیروها از دقایق نخست برای امداد رسانی پای کار بودند و ما را یاری دادند

ریل ماشین دودی شهر ری در اغما

اسفند ماه سال گذشته خط ریلی متعلق به دوران قاجار کشف شد

برخلاف پیش‌بینی‌های کسبه منطقه امامزاده عبدالله تهران، حالا خط ریل قاجاری قرار گرفته در پیاده‌روی خیابان فدائیان اسلام نه زباله‌دانی شده و نه معتادها دور آن نشسته‌اند، فقط یک خط ریل زنگ‌زده قاجاری است، بدون هیچ حاشیه و حرف اضافه! اواسط اسفند سال قبل بود که کارگران شهرداری در زمان انجام عملیات عمرانی در خیابان فداییان اسلام و درست مقابل امامزاده عبدالله شهر ری، به حدود ۴۰ متر از ریل ساده‌ی قطار برخورد کردند که ری شناسان و کارشناسان میراث فرهنگی آن را ریل اولین ماشین دودی در تهران یعنی همان «نخستین خط تراموای تهران» می‌دانند که سال ۱۲۶۱ خورشیدی در دوره ناصرالدین شاه ساخته شد و امتیاز آن را یک مهندس فرانسوی به نام «مسیو بواتال» به نمایندگی یک شرکت بلژیکی از ناصرالدین شاه گرفت.

هر چند که پیش‌بینی‌های کسبه این مسیر تاریخی در شهرری درست از آب درآمد؛ «بروید بعد از نوروز بیایید، ببینید به کدام یک از قول‌هایشان عمل کردند، فقط همین خط ریل می‌ماند و خودش».

با کشف این خط ریل حرف‌ها و نقشه‌های زیادی برای حفاظت از آن برنامه‌ریزی و مطرح شد، ۲۲ اسفند محسن شیخ‌الاسلامی – معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران – اعلام کرد: «در نخستین قدم این مسیر و ریل‌های مشخص شده باید مرمت شوند و با کمک دستگاه‌هایی مانند شهرداری، ماشین دودی به صورت نمادین در کنار همان پایه قرار گیرد، چون ریل به دست آمده با آن ماشین هویت پیدا می‌کند.»

معصومه پورنظری – شهردار ناحیه یک شهر ری – هم ۲۴ اسفند به ایسنا توضیح داد: با توجه به این‌که محور فداییان اسلام از محورهای اصلی شهر ری است تصمیم گرفته شد تا نسبت به بازسازی پیاده‌روی خیابان فداییان اسلام اقدام شود، که در همان مراحل ابتدایی کار با کندن کف پیاده‌رو، ریل ماشین دودی مشخص شد و در بازدیدی که شهرداری منطقه ۲۰ نیز از ریل‌ها داشت، تصمیم گرفته شد تا ریل‌ها حفظ شوند و داخل ریل از ماسه پر شود، همچنین ماشین دودی از مترو شهرری به این منطقه منتقل شود.

در این شرایط موقعیت برای ورود گردشگران به این منطقه می‌تواند باز شود. تصمیم شهرداری و میراث‌فرهنگی بر حفظ آثار است، بنابراین باید نسبت به مرمت و بازسازی ریل اقدام شود، اگر میراث فرهنگی طبق قولی که داده است تا پایان سال بتواند بازسازی را به سرانجام برساند، شهرداری نیز بُتن ریزی در پیاده‌رو را با طرح نقاشی ایرانی – اسلامی اجرا می‌کند.»

اکنون بیش از یک ماه از آن کشف و همه‌ی حرف‌ها و قول‌هایی که برای حفاظت از این ریل قاجاری مطرح شده‌اند، می‌گذرد. حالا فقط یک جدول فاصله‌ی بین پیاده‌رو و ریل کشف شده است و دیگر هیچ نشانه‌ای از بُتن‌ریزی‌هایی که قرار بود طرح‌های ایرانی – اسلامی داشته باشند هم نیست. امیر مصیب‌رحیم‌زاده – مدیر اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهر ری – درباره‌ی آخرین اقدامات برای حفاظت از این ریل قاجاری به ایسنا می‌گوید: وضعیت ریل تثبیت شده است، از این به بعد قرار است اقدامات حول قرار گرفتن ماشین دودی از مترو شهرری در این مکان و نصب تابلوی معرفی و مرمت و بازسازی این اثر تاریخی باشد.

وی همچنین درباره‌ی احتمال بررسی مسیرِ ریل در گذشته، برای کشفِ ادامه‌ی خط ریل اظهار می‌کند: هر چند همین مقدار از خط، برای «شاهد» کافی است، اما باید میراث‌فرهنگی نیز در این زمینه نظر دهد.