وزیر کشور خطاب به فرمانداران:

آمارسازی ممنوع

رئیسی، سخن‌گوی ستادملی مبارزه با کرونا: از اول آذر، اگر فردی در شهری با وضعیت قرمز قصد سفر به شهری با وضعیت نارنجی داشته باشد مبلغ یک میلیون تومان جریمه خواهد شد.

در چند هفته اخیر تعداد مبتلایان به بیماری کووید۱۹ و قربانیان آن در ایران با نوسان زیاد روندی رو به افزایش دارد. موضوعی که باعث ایجاد سیاست‌های جدید برای مقابله با کرونا شده است.  در همین حال مساله اعلام آمارهای متناقض درباره مبتلایان به کرونا هم یکی از چالش‌های نظام سلامت بوده است. عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور و فرمانده قرارگاه عملیاتی مبارزه با کرونا دیروز در جلسه با فرمانداران سراسر کشور خواستار ارائه امارهای واقعی در این‌باره شد. ‌

صرف نظر از تاثیر انکارناپذیر مدیریت بحران کرونا و نقش شهروندان در کنترل و مهار شیوع این بیماری، از همان ابتدای شیوع ویروس،  حرف و حدیث‌های‌زیادی در خصوص واقعی بودن یا نبودن آمارهای مرگ‌ومیر مطرح بود.

از جمله برخی از عواملی که باعث پدید آمدن این تردیدها در نقاط مختلف دنیا شده است، می‌توان به این موارد اشاره کرد: “تنها مرگ‌ومیرهایی در آمار لحاظ می‌شوند که قبل از مرگ آزمایش داده‌اند و جواب آن مثبت بوده، تعداد بالای مواردی که آزمایش‌های تشخیصی به‌ غلط، ابتلای فرد به کرونا را منفی نشان می‌دهند، هم‌خوانی نداشتن نمودار مرگ و میر با تغییرات نمودار مبتلایان، عدم ثبت موارد فوت در آمارهای رسمی در تاریخ دقیق به دلایل مختلف مانند روند اداری تشکیل پرونده و همچنین عدم ثبت جان باختگان خارج بیمارستانی.

رحمانی فضلی، فرمانده قرارگاه عملیاتی مبارزه با کرونا در جلسه قرارگاه عملیاتی ستاد ملی مبارزه با کرونا گفت: به فرمانداران می‌گویم موضوع سلامت، اولویت اول است، لذا از تمام ظرفیت‌ها برای مبارزه با کرونا استفاده کنید. 

از قوه‌قضاییه هم به دلیل همکاری دادستان‌ها برای حمایت از اعمال محدودیت‌ها تشکر می‌کنم.او ادامه داد: فرمانداران باید هر روز، جلسه خاص این موضوع را داشته باشند و هماهنگی‌ها را انجام دهند. یک سیستم ارتباطی آماده می‌شود که فرمانداران باید در آن شرایط و تصمیمات را اطلاع دهند. همچنین باید فرمانداران چک لیست داشته باشند و کارها را با دقت دنبال کنند.

تصریح می‌کنم، تجمعی نباید باشد، هیچ رودربایستی با هیچ دستگاه یا فردی نداشته باشید و اگر موردی بود که توان ممانعت ندارید، بگویید وزیر کشور دستور داده است.

وزیر کشور با تاکید براینکه هیچ وجه آمارسازی نباید داشته باشید، گفت: دکتر نمکی و وزارت بهداشت بر اساس آمارهای شما فرمانداران، تصمیم می‌گیرند.

او با تاکید براینکه مصوبه‌ها ستاد ملی مقابله با کرونا در حکم مصوبه‌ها شورای عالی امنیت ملی است و عین قانون برای ماست، گفت: گفته شده است، دستگاه‌های اجرایی پروتکل‌ها را رعایت نمی‌کنند. من هم در همین چند شب گذشته در تلویزیون دیدم که سه پروژه افتتاح شده است که همین همکاران ما در آن حضور داشتند اما در هر سه مورد پروتکل‌ها رعایت نشده بود.

 مردم نباید این صحنه‌ها را ببیند وقتی این صحنه‌ها را می‌بییند فکر می‌کنند موضوع جدی نیست. فرمانداران اختیار دارند در شهرستان تصمیم‌گیری کنند و برای خودشان دستورالعمل اجرایی بنویسند.

فوتی‌های کرونایی بیشتر از آمار رسمی است

معاون کل وزارت بهداشت گفت که شمار فوتی‌های ناشی از ویروس کرونا در این کشور بسیار بیشتر از آمار رسمی اعلامی است.

 حریرچی دراین باره تصریح کرد: ما خیلی از افراد را به عنوان کرونا درمان می‌کنیم اما چون جواب تست‌شان منفی بوده است، آنها را جز مرگ کرونایی حساب نمی‌کنیم.

معاون کل وزارت بهداشت ایران همچنین اظهار داشت: طبق پروتکل‌های سازمان جهانی بهداشت در ایران نیز آمار فوتی‌ها مانند سایر کشورها برای کسانی که تستشان مثبت است اعلام می‌شوند.

در حالی‌که تعداد فوتی‌ها را می‌توان از 1.5 برابر تا 2.2 برابر آمار اعلامی حساب کرد.

آمار کرونا در ایران واقعی است؟

در این باره آمار اعلام شده از  سوی وزارت بهداشت فرمانده ستاد مقابله با کرونا در کلانشهر تهران نیز واکنش نشان داده و گفته اگر تست PCR رایگان شود و از افراد بیشتری تست گرفته شود آمارها بیشتر به واقعیت نزدیک می‌شود.

 او معتقد است آماری که در تمام جهان به آن استناد می‌شود در مورد بیمارانی است که آزمایشPCR آن‌ها مثبت اعلام شده این افراد طبق پروتکل ملی و آزمایش PCR مثبت چه علائم داشته باشند و چه نداشته باشند موارد قطعی ابتلاء به کرونا تلقی می‌شوند. 

زالی گفت: البته نقض آماری ما در مواردی است که محتمل به این بیماری هستند البته الان سازمان بهداشت جهانی تعاریف خود را از ابتلای به بیماری کرونا گسترش داده به عنوان مثال شما اگر با فردی در ارتباط باشید که آن فرد تست PCR او مثبت باشد می‌گوییم تا زمانی که تست PCR شما منفی نشده شما هم در گروه محتمل به کرونا هستید.

یک‌میلیون‌تومان جریمه سفر؛ از اول آذر

رئیسی، سخن‌گوی ستادملی مبارزه با کرونا، اعلام کرده از اول آذر، اگر فردی از شهر نارنجی وارد هر شهری که وضعیت آن قرمز باشد مبلغ 500 هزار تومان جریمه می‌شود و اگر فردی در شهری با وضعیت قرمز قصد سفر به شهری با وضعیت نارنجی داشته باشد مبلغ یک میلیون تومان جریمه خواهد شد. بنابر اعلام رییس  «شهرهایی که قرمزند در رفت‌وآمدهای درون و بیرون‌شهری محدود می‌‌شوند.»

رئیسی افزود: «هر شهرمحدودیت‌های خاص را دارد .خروج از شهرها جریمه ندارد اما اگر فردی به شهر دیگر وارد شد جریمه می‌شود.

در جست و جوی راهکار خودپالایی خلیج گرگان

یادداشتی از مسعود باقرزاده کریمی مدیر دفتر اکوسیستم‌های تالابی سازمان حفاظت محیط زیست

بررسی وضعیت خلیج گرگان و تالاب میانکاله نشان می‌دهد که اثر کاهش تراز دریای خزر بسیار معنی‌دارتر از کاهش آب‌های حوضه آبخیز است. هرچند نمی‌توان کاهش آب منابع بالادست را نادیده گرفت اما با اطمینان می‌توان گفت اثر عقب‌نشینی دریا بسیار بیشتر است. خشکی در مجموعه میانکاله و خلیج گرگان رخ داده چون تراز آب دریا مدام درحال کاسته‌شدن است. از سوی دیگر اثرات خشکی در خلیج گرگان مشهود است چون، بخش‌های غربی در مسیر تالاب‌های لپو و زاغمرز، شیب کمتر و ارتفاع بیشتری دارد. این 10 هزار هکتار خشکیدگی اشاره به محدوده غرب دارد. در این وضعیت برای یافتن راهکار تعدیل‌کردن اثر دریا، مطالعات بسیاری انجام شده است که آخرین آن مربوط به مرکز اقبانوس‌شناسی است. اگرچه خیلی نمی‌توان در رفتار دریا تغییر ایجاد کرد اما این مرکز تحقیقاتی به این جمع‌بندی رسیده است که تالاب میانکاله و خلیج گرگان علاوه بر کم شدن تراز آب، مشکل جدی دیگری دارند: کمبود اکسیژن. این مسئله به دنبال نبود شرایط تبادل آب رخ می‌دهد. وقتی جریان آب دریا بالا می‌آید، جریان آب وارد خلیج می‌شود و بعد دوباره ارتفاع آن کم می‌شود یا طوفان‌هایی در خشکی آب را به دریا هدایت می‌کنند. حالا در نبود این جریان اکسیژن به تالاب نمی‌رسد و خفگی و مسمومیت در آب رخ می‌دهد. چه آنکه سال پیش هزاران پرنده در میانکاله و خلیج گرگان تلف شدند و یک علت‌ها همین مسمومیت بود. مرکز اقیانوس‌شناسی ادعا می‌کند که بر اساس این مطالعات، اگر تنگه‌هایی که خلیج و دریا را به هم مرتبط کرده لایروبی کنیم، جریان آب سریع‌تر خواهد شد و خودپالایی و تبادل آب به میزان بیشتری رخ خواهد داد. با این راهکار البته که سطح آب خلیج بالا نخواهد آمد و این مرکز نیز چنین ادعایی ندارد اما به اطمینان بیشتری می‌توان گفت که با انجام لایروبی کانال‌های منتهی به خزر نوعی تهویه در این زیستگاه رخ خواهد داد. البته این نظریه طرفداران و منتقدانی دارد. اما اگر ستاد ملی تالاب‌ها به تصمیم برسد، این اقدام بعد از مطالعه تخصصی زیست محیطی و با طراحی و نقشه‌برداری دقیق‌تر صورت خواهد گرفت تا آسیب کمتری به منطقه وارد شود. علاوه بر این ما در ستاد ملی تالاب‌ها اقدامات بسیار زیادی را به تصویب رسانده‌ایم. مشکل فاضلاب‌ها، مسئله پرورش ماهی که بخشی از آلودگی را به منطقه گسیل می‌کند، تعارضات با بانک زمین و موارد بسیار زیادی را در نظر داریم که باید حل شود. لایروبی کانال‌ها بعد از ابلاغ ستاد ملی انجام خواهد گرفت و امیدواریم به سمت بهبودی قدم برداریم.

یک مجسمه ساز در گفت و گو با «پیام ما»: مدل خمیری مجسمه‌ها با آنچه در پارک هنرمندان نصب شد، متفاوت بود

سردیس های نا شناس

معاون هنری سازمان زیباسازی: مطرح کردن بحث مناقصه و مزایده در این سمپوزیم صحیح نیست.

اولین انتقادات به سردیس‌های نصب شده در پارک هنرمندان از جانب علی اعطا، سخنگوی شورای شهر تهران در توییتر مطرح شد. درست چند روز بعد از نصب مجسمه‌ها و دقیقا همان زمانی که مردم در حین عبور و مرور در پارک هنرمندان متوجه عدم شباهت بعضی از چهره‌ها با سردیس‌هایشان شده بودند. اعطا هم نظر با آن‌هایی بود که معتقد بودند، نصب سردیس‌ها به مثابه فاجعه است. همان فاجعه‎‌ای که سال گذشته درست در زمان نصب سردیس مشایخی در منطقه یک رخ داده بود. اعطا در صفحه مجازیش نوشته بود که سردیس‌های این پارک شباهتی به چهره‌هاى واقعى ندارد: «از محوطه پارک هنرمندان رد می‌شدم. توجهم به سردیس‌های نصب شده از بزرگان هنر در محوطه این پارک جلب شد. سردیس‌هایی که غالبا شباهتی به چهره‌هاى واقعى نداشت. رسمی زیبا و ایده‌ای اصیل، قربانی طراحی نامناسب و اجرای غلط شده است. ‏کج سلیقگى در ساخت سردیس و تندیس برای ما که قدرت قلم ابوالحسن خان صدیقی را در ساخت مجسمه هاى فردوسی و سعدی و ابن سینا در برابر دیدگان ماست، مایه تاثر است. نگاه کنید به تندیس‌های ساخته شده از سردار شهید سلیمانی در برخى شهرها که مشابهت سهل است، حداقل تناسب‌های لازم را ندارند.» او همچنین نوشته بود که دست کم از مدیران مربوطه توقع رسیدگی بیشتری دارد: «برخى اهل هنر و رسانه‌ها نیز، نسبت به موضوع واکنش نشان داده‌اند. به عنوان یک عضو شورا و البته، دانش آموخته دانشکده هنرهاى زیباى دانشگاه تهران، که ۷ سال از دوران دانشجویى خود را در این دانشکده سپرى کرده‌ام، توقع تدبیر بیشتر از مدیران دارم.»

همه کارها نباید به نمایش در می‌آمد

بعد از شیوع انتقادات نسبت به سردیس‌های پارک هنرمندان، قرار بر تغییر و اصلاح آن‌ها شد. حالا چند روز بعد از خوابیدن اعتراضات، تعدادی از مجسمه سازان ایراد را به کار خود نمی‌گیرند و از روندی صحبت می‌کنند که باعث چنین رخدادی شده است. احد قاضی، مجسمه ساز رئال و هایپررئال که تعدادی از دوستانش در این سمپوزیم فعالیت کردند و سردیس‌هایی طراحی کردند، در اینباره به روزنامه «پیام ما» می‌گوید: «هنرمندان در ابتدا در سمپوزیم شرکت کردند، سمپوزیم روالی دارد به این صورت که افرادی رزومه می‌دهند و هیات شورای هنری آن‌ها را انتخاب می‌کند، رویکرد سازمان زیباسازی در این سمپوزیوم به این صورت بود که به هنرمندان جوان‌تر میدان داده شود.» او معتقد است که در گذشته آثار تعدادی از هنرمندان انتخاب می‌شد و همواره جوانترها انتقاد می‌کردند که چرا آن‌ها مشارکتی ندارند: «تا اینجا همه چیز خیلی خوب بود اما شاید رفتار بعدی قدری غیر حرفه‌ای بود و آن این بود که لزوما هر فردی که در سمپوزیم شرکت می‌کند نباید اثرش در سطح شهر نصب شود.» قاضی معتقد است که یک سوم از کارها از کیفیت لازم برخوردار بودند و شاید بهتر بود که تنها همان یک سوم در سطح شهر نصب می‌شدند: «اما به هر حال رویداد سمپوزیم تعاملی بود و سازمان خواسته بود تا به همه فرصتی دهد تا کارهایشان را نمایش دهند.»

هنر مناقصه‌ای نیست

تا به اینجای کار شاید بتوان همه چیز را به پای سلیقه نوشت. اینکه سمپوزیم چطور در ذهن مدیران تعریف می‌شود. قاضی اما مشکل را اساسا برای پس از مدلاژ خمیری کارها می‌داند. مشکلی که اساسا در تصاویر گرفته شده از مدل خمیری کارها هم نمایان است: «متاسفانه بخشی در سازمان زیباسازی وجود دارد که جدای از معاونت فرهنگی و هنری هستند و اینها اعمال نظر می‌کنند، به هنر به صورت مناقصه‌ای نگاه می‌کنند و سازمان را مجبور می‌کنند از قالب گیران مختلف استعلام قیمت بگیرد. این اتفاق این‌بار هم رخ داد.» به گفته این مجسمه ساز در طی این مناقصه قالب گیری به فردی سپرده می‌شود که پایینترین قیمت را لحاظ نکرده است، در مرحله بعدی پیمانکاری که قیمت برای پایین‌تری برای قالب گیری کارها به سازمان معرفی کرده بود، اعتراض می‌کند، در این مرحله سازمان به دلیل دخالت بازرسی مجبور می‌شود تا تولید قطعه را به پیمانکار ارزان قیمت بسپرد. او در میان صحبت‌هایش از قوانین دست و پا گیری صحبت می‌کند که بازرسی برای معاونت فرهنگی ایجاد کرده است و روند را غیر حرفه‌ای کرده است:«من خودم در سمپوزیم کار نداشتم اما بسیاری از کسانی که در سمپوزیم کار می‌کردند از دوستان من بودند، من تقریبا 5 یا 6 روز در آنجا بودم. حتی قطعه‌هایی که زده بودند، دفرمگی داشت، یعنی اگر کسی اهل فن بود، متوجه می‌شد، یعنی مدلاژ را دیده و قطعه تولید شده را هم دیده دادند به همان پیمانکار پتینه کرد و نتیجه شد آن چیزی که ما دیدیم.» او ریشه اتفاق رخ داده را در اعمال نظر بازرسی به معاونت فرهنگی زیباسازی می داند و معتقد است سیکل معیوب باعث ایجاد این اتفاق شده است: «مجسمه سازی مثل آسفالت کشی پارک و لوله کشی خیابان نیست، شاید اگر این اجازه به معاونت فرهنگی داده می‌شد دست کم این اتفاق به این فضاحت رخ نمی‌داد.»

مجسمه‌ها تاییدیه داشتند

قاضی می‌گوید، آبی که ریخته شده جمع نمی‌شود. این نقل از این رو مطرح می‌کند که صحبت و پیگیری از سازمان زیباسازی دیگر فایده‌ای ندارد: «یکی از مجسمه‌ها متعلق به استاد پرویز تناولی بود. استاد تناولی همان زمان در یک ویسی از این سردیس احساس رضایت کردند و گفتند حتی لازم نیست هیچ قسمتی از آن تغییر کند. این اتفاق  درباره مجسمه ابراهیم حقیقی هم افتاد، ایشان خودشان چندباری به مجموعه هم سر زده بودند و در جریان فعالیت بودند. مجسمه دیگر متعلق به عربعلی شروه و استاد بنان بود که شخصیت‌های این هنرمندان در کارها هویدا شده بود اما نتیجه با آن چیزی که طراحی شده بود، متفاوت شد.» او معتقد است کسانی که باید کار را قضاوت می‌کردند، قضاوت کردند و مقایسه‌ای هم انجام دادند: «اما ای کاش در برنامه‌های خبری به مجسمه سازان هم تریبون داده می‌شد تا دست کم کار را کمی حرفه‌ای می‌دیدند. به زعم من مقصر اصلی این اتفاق محدودیت‌هایی بود که بازرسی برای معاونت فرهنگی زیباسازی گذاشته بود.»

تفاوتی در انتخاب پیمانکار نبود

فرزاد طالبی، معاون هنری سازمان زیباسازی اما روند و روال انتخاب پیمانکار برای قالب گیری از مجسمه‌ها را متفاوت با سال‌های قبل نمی‌داند. او درباره روند برگزاری مناقصه که از زبان قاضی مطرح می‌شود، نظر متفاوتی دارد. طالبی روزنامه «پیام ما» می‌گوید: «روال قانونی که برای انتخاب پیمانکار قالب گیری وجود دارد، باید رعایت شود و طبیعی است که در این میان از پیمانکاری استفاده شود که درکنار ارائه سوابق مکفی، قیمت پایین‌تری لحاظ کرده باشد.» به زعم او مجموعه زیباسازی سازمان خصوصی نیست که بتوان کار را با هر قیمتی به هر پیمانکاری سپرد: «اینکه بحث مناقصه در تولید اثر مطرح می‌شود، صحیح نیست، زیرا سمپوزیم روالی دارد که در آن کارها داوری شده و این متفاوت با بحث مناقصه و مزایده است.» اینکه چرا همه آثار به نمایش درآمدند، انتقاد دیگری است که طالبی در پاسخ به آن می‌گوید: «آثار سمپوزیم قاعدتا با هم به نمایش درمی آیند و در معرض قضاوت عموم قرارمی‌گیرند، با این حال ممکن است یک هنرمند حتی قضاوت‌ها و نقدها را هم نپذیرد به هر حال هنر است و سلیقه‌ها متفاوت.» باوجود تمام این صحبت‌ها سازمان زیباسازی راضی به اصلاح کارها شده است، طالبی می‌گوید:«سردیس‌هایی که بیشترین انتقادات به آن‌ها وارد بود البته اصلاح می‌شوند، همانطور که دیروز سردیس عباس کیارستمی از پارک هنرمندان جمع آوری شد و توسط پدیدآورنده اثر و با نظارت اساتید فن اصلاح و مجددا نصب خواهد شد.»

قصه دنباله دار سردیس های متفاوت

قصه سردیس‌هایی که الهام گرفته از شخصیت‌های حقیقیشان نیستند، قصه امروز و دیروز نیست. قاضی می‌گوید در بعضی شهرها به سردیس و مجسمه‌ها متفاوت نگاه می‌شود: «مثلا یک شهر رویدادی برگزار می‌کند و مجسمه‌ای که ساختند را قیمت گذاری می‌کنند در حالیکه اساسا قیمت مواد اولیه را روی کار شما می‌گذارند، شهردار وقتی قیمت شما را می‌پرسد، می‌گوید مگر چه قدر متریال مصرف کردی که این قیمت را روی کارت گذاشتی، درحالیکه تصور نمی‌کنند که در پس کار شما سال‌ها تلاش خوابیده است، سال‌ها تحصیل در دانشگاه خوابیده است. به همین دلیل هم عموما کارها به افرادی سپرده می‌شود که تجربه ندارند و تخصص ندارند و قیمت پایینی می‌گیرند و نتیجه‌اش می‌شود، همان مجسمه‌هایی که در شهرها نصب می‌شوند و هیچ شباهتی هم به واقعیت ندارند.»

هرچند که مجسمه‌ها قرار است اصلاح شوند اما هنوز مشخص نیست که روند و رویه برای انتخاب مجسمه هم اصلاح شدنی است یا نه؟ روندی که ممکن است هربار کیارستمی ایجاد کند که فرسنگ‌ها با واقعیتش متفاوت است.

مرزنشینان غرب کشور امیدوارند که با ثبت جهانی اورامانات، اقتصاد منطقه رونق بگیرد

اورامانات چشم‌انتظار جهانی‌شدن

مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه در گفت‌وگو با «پیام ما»: اقتصاد گردشگری منطقه در همه ابعاد کشاورزی، حمل و نقل و خدمات متحول می‌شود.

روزنامه نگار: مرضیه قاضی زاده | روستاییان چشم انتظار ورود گردشگران‌اند. ثبت جهانی اورامانات حالا در آخرین مراحل خود قرار دارد. یک ماه از بازدید نمایندگان یونسکو می‌گذرد و مدیر پایگاه منظر فرهنگی تاریخی اورامان امیدوار است. آثار تاریخی را مرمت کرده اند، قرار است جاده‌ها سنگ‌فرش شوند و فکری به حال سیستم دفع فاضلاب کنند. در این منطقه مرزی که شغل بیشتر اهالی کولبری و باغداری است، قرار است زندگی رنگ دیگری بگیرد. اورامانات که 300 روستای کرمانشاه و کردستان را دربرگرفته، تجربه هزاران سال زندگی در دامنه کوه‌ها و دره‌های خشن زاگرس را در خود دارد.

درباره معنی اورامان یا هورامان، اتفاق نظر وجود ندارد. خیلی‌ها معتقدند که هورامان به معنای جایگاه اهورامزدا است، بعضی‌ هم می‌گویند هور به معنی خورشید و هورامان به معنی خانه‌ خورشید است. جایگاه اهورامزدا، سرزمینی است دست نخورده. بام هر خانه، حیاط خانه‌ طبقه‌ بالا است. معماری خانه‌ها، مطابق اقلیم است. سنگ‌ها به صورت منظم در دل کوهستان کنار هم چیده شده‌اند؛ بدون ملات. معماری تمامی این 300 روستا به همین شکل است، سبکی که به آن خشکه‌چین می‌گویند.

این منطقه پر است از آثار باستانی و مناظر طبیعی. برخی منابع نوشته‌اند ۲۹۵ اثر ثبت ملی در این منطقه وجود دارد. تصاویری از«سارگون‌دوم» فرمانروای آشوری‌ها بر روی یکی از کتیبه‌های روستای تنگی‌ور حک شده. در منطقه اسکلت‌هایی کشف شده که به 40 هزار سال قبل برمی‌گردد. هورامان پیش از این روستا به روستا به ثبت ملی رسیده است، بخشی که در کردستان است 13 روستا و کرمانشاه هم12 روستا.

آنچه ارزیاب سازمان یونسکو را به این منطقه کشانده منظر فرهنگی آن است؛ مجموعه‌ آداب و رسوم، مناظر طبیعی، بافت تاریخی و به طور کلی فرهنگ آن منطقه. فرهاد نظری، دبیر کمیته ملی حافظه جهانی به «پیام ما» می‌گوید: «اورامان یک منظر فرهنگی، تاریخی و طبیعی است. یک گستره وسیع که از کامیاران شروع و به کردستان عراق ختم می‌شود. اینجا نمونه موفق تعامل انسان با محیط است. هورامان نشان می‌دهد که انسان چگونه با محیط کنار آمده، از منابع طبیعی استفاده کرده، بدون اینکه بر موانع طبیعی غلبه کند.»

هورامان در یک قدمی جهانی‌شدن

یک ماه از زمانی که نماینده ایکوموس از منطقه بازدید کرده، می‌گذرد. پرونده ثبت جهانی به کمیته میراث‌جهانی یونسکو فرستاده شده و ایکوموس جهانی و کارشناسان کمیته میراث جهانی در حال بررسی آن هستند.

به گواه مسئولان میراث‌فرهنگی فاصله این منطقه تا ثبت جهانی به اندازه یک تار مو است. می‌گویند ارزیاب مصری یونسکو نقطه به نقطه این منطقه را دیده حتی با مردم محلی هم گفت‌و‌گو کرده است. این گزاره از این نظر اهمیت دارد که پذیرش مردم محلی برای این سازمان اهمیت ویژه‌ای دارد.

پوریا طالب‌نیا، مدیر پایگاه منظر فرهنگی تاریخی اورامان معتقد است ثبت جهانی هورامان تمام شده است. او به «پیام ما» می‌گوید: «‌هم اکنون بیشترین بحث روی ساماندهی بافت‌های روستایی است.  مبلمان محیطی و دفع فاضلاب بافت‌های روستایی نکات مهمی است که باید روی آن‌ها کار کرد.» هیچ کدام از این ایرادات البته مانع از ثبت جهانی این منظر فرهنگی نیست، اما در بلند‌مدت باید اجرایی شوند: «این موارد جزء الزامات است؛ یعنی حتی وقتی که سایت به ثبت جهانی برسد هر 6 ماه یک بار باید گزارش آن به یونسکو ارائه شود. ما باید روز به روز آیتم‌های جهانی شدن را پیش ببریم و جدید‌ترین روش‌های جهانی را اجرا کنیم. باید سطح حفاظت را گزارش دهیم و نواقص را برطرف کنیم.»

تامین اعتبار برای رفع این نواقص با آب و فاضلاب روستایی و بنیاد مسکن است. قرار‌است بخشی از بودجه به استان کردستان و بخشی هم به کرمانشاه اختصاص یابد تا هر کدام برای ترمیم و احیای بافت روستایی جداگانه اقدام‌های را انجام دهند یا اینکه اعتباری مشترک به پایگاه تزریق خواهد شد.

آن‌طور که طالب‌نیا می‌گوید، مقدمات ثبت جهانی این منظر از پنج سال پیش آغاز شده است: «نزدیک به صد جلد مطالعات مختلف در این حوزه صورت گرفته و چکیده‌اش تبدیل به پرونده‌ای شده که برای سازمان جهانی فرستاده شده است.» در این پنج سال در حوزه اجرا هم کارهایی انجام شده: «در فاز اجرا تمرکز روی کارهای مرمتی بود. در چهار تا پنج روستا، بناهایی مرمت شد. معابر سنگ‌فرش شد و یک سری از پل‌ها و مساجد تاریخی مرمت شدند.»

اورامان؛ مقصد جهانگردان

 مدیر پایگاه منظر فرهنگی تاریخی اورامانات معتقد است که بیشترین آثار ثبت جهانی منطقه در حوزه اقتصادی است. او می‌گوید نه تنها منطقه اورامان بلکه غرب کشور از این ثبت جهانی بهره می‌گیرند: «یزد تا قبل از اینکه ثبت جهانی شود، جزء مقاصد گردشگری نبود، اما بعد از ثبت جهانی به یکی از مهمترین مقاصد تبدیل شد. هم اکنون کمتر کسی است که به اصفهان و شیراز سفر کند ولی به یزد نرود. ثبت جهانی اورامانات هم می‌تواند به نوعی برای رونق گردشگری غرب کشور نقطه طلایی باشد، چرا که این مکان در سازمان یونسکو بارگذاری شده و به یکی از مقاصد گردشگری دنیا تبدیل می‌شود.»

امید قادری، مدیرکل میراث‌فرهنگی استان کرمانشاه اما اثرات ثبت جهانی منطقه اورامان را در چهار بعد اقتصادی، زیربنایی، امنیتی و فرهنگی دسته‌بندی می‌کند. او به «پیام‌ما» می‌گوید از سه سال پیش فعالیت‌های زیربنایی در منطقه سرعت گرفته است. «با تزریق اعتبار از سمت استانداری و شهرداری، مسیر جاده‌ها روان‌تر شد و حتی گازکشی برخی از روستاهای دور افتاده انجام شده است.»

زمینه امنیت پایدار در منطقه فراهم می‌شود

به گفته قادری این ثبت جهانی در حفظ فرهنگ و آداب رسوم منطقه و همچنین امنیت بیشتر منطقه تاثیر به‌سزایی دارد. «با ثبت جهانی این منطقه، فرهنگ، آداب و رسوم، آثار تاریخی و آن چیزی که در تعامل با محیط‌زیست و طبیعت است، به عنوان میراث بشر تلقی شده و بشریت در مقابل آن مسئول است.» او معتقد است که با ورود گردشگر، زمینه امنیت پایدار در منطقه فراهم می‌شود. «با جذب سرمایه‌گذار و ورود گردشگر به یک منطقه، امنیت پایدار توسط مردمان ایجاد می‌شود. در بخش بین‌الملل نیز کشورهای جهان برای امنیت منطقه  متعهد می‌شوند؛ یعنی در مواقعی که جنگی صورت گیرد و یا حوادث طبیعی قهری مثل زلزله اتفاق بیفتد، کشورها موظف به حمایت هستند.»

اسماعیل مریوانی، مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان تاثیرات ثبت جهانی این اثر را در فرهنگ منطقه دوسویه می‌داند. مریوانی به «پیام ما» می‌گوید: «وقتی یک منظر فرهنگی ثبت جهانی شود یک سری ضوابط و قوانین برای حفظ آن ویژگی‌ها صورت می‌گیرد. فاکتورهای ثبت جهانی سالانه بازدید می‌شوند و حفظ آن‌ها در اولویت است اما به هر حال با ورود گردشگر بخشی از فرهنگ دچار تغییر می‌شود.»

هر دو بخش اورامان در کردستان و کرمانشاه مرزی است، همین مسئله موجب شده که معیشت بخشی از مردم از راه کولبری تامین شود، کاری بسیار سخت که چندان هم به صرفه نیست و در سالیان گذشته منجر به مهاجرت روستاییان شده است. مریوانی اما امیدوار است که با ثبت جهانی این منظر و رونق گردشگری، مهاجرت معکوس صورت گیرد.

مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان می‌گوید با ثبت جهانی هورامان، اندیشمندان و گردشگران فرهنگی روانه اورامان خواهند شد: «وقتی اثری ثبت جهانی می‌شود، در معرض دید تورگردانان و کسانی که در این حرفه هستند قرار می‌گیرد و این منطقه خود به خود هدف گردشگری تورهای خارجی و داخلی می‌شود.»مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه هم ثبت جهانی این منطقه را رونق بخش پروژه‌های عمرانی و اقتصاد منطقه می‌داند: «در حال حاضر بخش زیادی از اقتصاد منطقه وابسته به کولبری و باغداری است. کوه‌های صعب‌العبور مانع فعالیت کشاورزی است، اما با ثبت جهانی اثر می‌توان از قابلیت گردشگری منطقه برای درآمدزایی استفاده کرد.» تاکنون 100 خانه مسافر و اقامتگاه بوم‌گردی در بخشی از اورامان واقع در استان کرمانشاه، به راه افتاده و قادری می‌گوید که با ثبت جهانی این روند سرعت بیشتری می‌گیرد: «یکی از مقاصدی که گردشگران برای بازدید انتخاب می‌کنند، میراث جهانی است. با ثبت جهانی این منطقه و ورود گردشگران به اورامان، اقتصاد گردشگری منطقه در همه ابعاد از اقتصاد کشاورزی، حمل و نقل، خدمات و سایر بخش‌ها متحول خواهد شد.»

ثبت جهانی اورامانات در بین مردم ولوله انداخته. روستاییان چشم انتظار رونقی تازه‌اند. آنها باید تا برگزاری اجلاس کمیته میراث جهانی تا سال بعد انتظار بکشند. صف دریافت مجوز برای واحدهای بوم‌گردی از همین الان شلوغ شده است. برق امید در چشمان روستاییان حتی از عکس‌های مخابره شده از منطقه نیز هویدا است.

وزیر نیرو با اشاره به احداث سازه ای جدید روی رودخانه هیرمند:

 افغانستانی‌ها  به فکر حق‌آبه ایران هم باشند

کمتر از سه‌دهم منابع آب‌ شیرین دنیا سهم ایران است بارش‌های امسال از سال گذشته کمتر خواهد بود

پیام ما | «رضا اردکانیان» شنبه شب با حضور در برنامه زنده تلویزیونی “نگاه یک” شبکه یک سیما گفت: با کشورهای همسایه برای استفاده از منابع آب مرزی معاهداتی داریم که باید رعایت شود و ساز و کارهای خود را دارد. افغانستان به موضوع تامین حق‌آبه ایران از رودخانه هیرمند پایبند است و امیدواریم با توجه به ساز و کارهای موجود، هر نوع طرح سازه‌ای آبی در حوضه هیرمند با رعایت حقوق قانونی ما باشد. در چارچوب سند جامع راهبردی همکاری‌های دو کشور، این روزها هیئتی از دولت افغانستان مهمان ما هستند که روی این سند برای نهایی شدن آن کار می‌کنند تا توسط مقام‌های دو کشور به امضا برسد

اردکانیان به اهمیت پروژه انتقال آب از خلیج‌فارس به فلات مرکزی اشاره کرده و گفته است: این پروژه صفحه جدیدی از پایداری حیات در فلات مرکزی باز کرده است.

وزیر نیرو با اشاره به پویش  #هرهفته_الف_ب_ایران همچنین اظهار کرد: این پویش، یک سامانی برای اجرا، تکمیل و به بهره‌برداری رساندن طرح‌های بزرگ آب، برق و فاضلاب در سراسر کشور است.

اردکانیان افزود:با وجود همه محدودیت‌هایی که هست، به اتکای ظرفیت‌های موجود و توانمندی‌ شرکت‌های مدیریتی، مهندسان مشاور و پیمانکاران، همکاران در سازمان دولت و ظرفیت بخش خصوصی‌متعهد شدیم که تا پایان سال 250 پروژه بزرگ آب، برق و فاضلاب را با سرمایه‌گذاری حدود 50 هزار میلیارد تومان به بهره‌برداری برسانیم. 

او خبر داد که با احتساب این پروژه، ۱۲۸ پروژه از مجموع ۲۵۰ پروژه تاکنون با سرمایه‌گذاری حدود ۴۳ هزار میلیارد تومان به بهره‌برداری رسیده است.« تاکنون هفت سد مخزنی، هشت پروژه شبکه آبیاری و زهکشی، چهار تصفیه‌خانه بزرگ آب، هفت تصفیه‌خانه بزرگ فاضلاب، آبرسانی به 448 روستا و 7 شهر بزرگ به همراه 9 نیروگاه حرارتی، 13 نیروگاه تجدیدپذیر، 5 نیروگاه مقیاس کوچک و 33 پروژه پست و خطوط انتقال به ثمر رسیده است».

اردکانیان اضافه کرد: علاوه بر این پروژه‌ها، 7 پروژه ‌ساز و کاری نیز به بهره برداری رسیده که هم تاثیر خود را در بهتر اجرا شدن طرح‌های ساخت و سازی نشان می‌دهند و هم موجب تسهیل خدمت‌رسانی به مردم می‌شوند که از جمله این‌ها بی‌نیاز کردن مردم از مراجعه به شرکت‌های توزیع برق است.به گفته وزیر نیرو هشت میلیون 400 هزار  میلیون مشترکان مصرف انرژی کم مصرف هستند که  فقط ۶ درصد انرژی را در مقابل ۴۳ درصد مشترکان پرمصرف استفاده می‌کنند.

او با بیان این که حدود ۳۰ میلیون نفر از ایرانیان مشمول تخفیف صد درصدی در چارچوب طرح برق امید خواهند شد، گفت: امید است به سمتی برویم که با همراهی مردم با کم شدن تعداد پرمصرف‌ها بیشترین نفع عاید وزارت نیرو شود و صرفه‌جویی در سرمایه‌گذاری برای احداث نیروگاه‌ها صورت گیرد.

او چالش اصلی در بحث انرژی را اصلاح مصرف عنوان کرد و با تاکید بر رعایت الگوی مصرف گفت: در بخش خانگی حساسیت بالاتری به ویژه در شرایط کرونایی و حتی تابستان و زمستان وجود دارد.

تجربه شرایط حدی طی 3 سال اخیر

 در کشور

وزیر نیرو همچنین از تجربه شرایط حدی در کشور در سه سال اخیر گفت.« نوع مدیریت در چنین شرایطی با مدیریت منابع آب در شرایط معتدل و متوسط متفاوت است چرا که هم باید امکان ذخیره بارش و سیلاب‌ها را داشته باشیم تا از خطرات سیلاب مصون بمانیم، همچنین ظرفیت آب شیرین را برای شرایط خشک و کم‌آبی ذخیره کنیم و هم این که در ترسالی‌ها امکان گذر سیل را فراهم کنیم که خسارات کمتری ببینیم».

اردکانیان گفت: در دو سال گذشته ذخایر خوبی فراهم و حدود یک میلیارد متر مکعب بیلان منفی سفره‌های زیرزمینی جبران شد و تالاب‌های زیادی سیراب شدند که سال‌های بسیاری این تالاب‌ها خشک بودند.

وزیر نیرو گفت: امکانات آب شیرین در مخازن فراهم و خاک ‌شویی‌های لازم در استان‌هایی مانند گلستان انجام شد که بازدهی کمتری در اثر سیلاب‌‌ها داشت.

پیش‌بینی کاهش بارش‌ها در سال آبی جاری

اردکانیان همچنین خبر داد که امسال بنا به پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی، پاییز به پربارشی‌ سال‌های گذشته نیست. «تا روز جمعه، میزان بارش ما در سال آبی جاری حدود ۱۹ میلی‌متر بوده که در مقایسه با متوسط دراز مدت حدود ۱۶ درصد و در مقایسه با پارسال هم حدود ۱۷ درصد کمتر است».

فعالیت ۸۵۰ آب شیرین‌کن در منطقه خلیج فارس

وزیر نیرو در ادامه این برنامه تلویزیونی از این گفت که در منطقه خلیج فارس که محدودیت آب شیرین وجود دارد ولی در عین حال منابع سرشار نفتی هم وجود دارد، بنابراین کشورهای ثروتمندی در این منطقه حضور دارند که توانسته‌اند از دیرباز از این فناوری که در آن زمان بسیار هم گران بوده استفاده کنند.

او همچنین گفت:  اکنون بیش از ۸۵۰ آب شیرین‌کن در این منطقه فعال هستند که ۲۵ مورد آنها آب شیرین‌کن‌های بزرگ با ظرفیت بیش از ۱۰۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز هستند که پروژه انتقال آب از خلیج فارس هم از زمره این‌‌هاست.به گفته اردکانیان  ۷۵ درصد نمک‌زدایی که در جهان صورت می‌گیرد مربوط به منطقه خلیج‌فارس است.« اتکای اصلی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس برای تامین آب شیرین مورد نیازشان به آب شیرین‌کن‌هاست که سال به سال توسعه فناوری موجب این شده که هم از آثار و عوارض زیست محیطی شیرین‌سازی آب دریا و برگرداندن آب شورتر شده و قیمت تمام شده کاهش یابد».

کمتر از سه دهم درصد منابع آب شیرین جهان سهم ماست

وزیر نیرو گفت: در حالی که یک درصد جمعیت دنیا در کشور ساکن هستند کمتر از سه دهم درصد منابع آب شیرین جهان سهم ماست.

او از این گفت که حدود ۶۰ میلیارد متر مکعب در سال مصرف این استان‌ها است.

کسری ۹۰۰ میلیون مترمکعبی برای تامین آب صنایع

وزیر نیرو هنچنین خاطرنشان کرد: بر اساس مطالعات،  علاوه بر نیاز شربی که مناطق ساحلی دارند، در افق ۱۴۲۵، ۹۰۰ میلیون متر مکعب کسری آب برای صنایع داریم.

او با یادآوری فعالیت بیش از ۱۹۰ شرکت ایرانی با ظرفیت ۱۶ هزار نفر در طرح انتقال آب از خلیج‌فارس به فلات مرکزی گفت: تاکنون حدود ۱۶ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان برای این طرح سرمایه‌گذاری شده است. ابتدا باید در بندرعباس آبگیر احداث می‌شد و حجم قابل ملاحظه و مورد نیاز آب توسط این آبگیر به سمت آب شیرین کن می‌آمد. اردکانیان افزود: توسط این آبگیر سالانه ۴۵۰ میلیون مترمکعب آب شور به سمت آب‌شیرین‌کن‌های وسیع احداث شده در بندرعباس می‌رود و فاز نخست آن با ظرفیت ۲۰۰ هزار متر مکعب در شبانه روز افتتاح شد.

وزیر نیرو همچنین اظهار کرد که آب شور تا ۲۳۳۰ متر دور از ساحل و تا عمق ۱۰ متری برگردانده و در آنجا تخلیه صورت می‌گیرد که در این فاصله و عمق، غلظت و رقت آب به نحوی خواهد بود که رعایت‌های زیست محیطی صورت گرفته است.

اردکانیان با تشریح اقدام‌های صورت گرفته در چارچوب اجرای این طرح گفت: سالانه ۴۰ میلیون مترمکعب آب برای گل گهر، ۳۰ میلیون مترمکعب برای مس سرچشمه، ۲۰ میلیون مترمکعب آب شیرین برای چادرملو به علاوه ۵۰ میلیون مترمکعب در استان هرمزگان و ۱۰ میلیون مترمکعب برای روستاهای واقع در مسیر تدارک می‌شود و در فازهای بعدی هم این طرح به ثمر خواهد رسید.

وزیر نیرو گفت: تهیه این طرح‌ها به این معناست که فکر انتقال آب از دریا به تنهایی نباید موجب این شود که روش‌های مناسب‌تری برای استفاده از آب موجود دنبال نشود.

استفاده از منابع آب مرزی بر اساس معاهدات  بین‌المللی

اردکانیان  درباره تبعات زیست محیطی سد سازی در کشورهای همسایه هم گفت: با کشورهای همسایه برای استفاده از منابع آب مرزی معاهداتی داریم که محترم بوده و باید رعایت شود و ساز و کارهای خود را دارد.

او از جمله این معاهدات به تامین حق‌آبه ایران از رودخانه هیرمند اشاره کرد و گفت: افغانستان به این موضوع پایبند است و امیدواریم با توجه به ساز و کارهای موجود، هر نوع طرح سازه‌ای آبی در حوضه هیرمند با رعایت حقوق قانونی ما باشد.

اردکانیان گفت: در چارچوب سند جامع راهبردی همکاری‌های دو کشور، این روزها هیئتی از دولت افغانستان مهمان ما هستند که روی این سند برای نهایی شدن آن کار می‌کنند تا توسط مقام‌های دو کشور به امضا برسد.

همکاری ایران و قطر در زمینه انرژی

او افزود: با وزارت انرژی قطر که مسئولیت آب و برق را هم بر عهده دارد، مرکزی را به طور مشترک را در موضوع آب شیرین کن‌ها در ایران تاسیس کنیم که با توجه به روند رو به گسترش این کار و تجربه و دانش فراوان آن در منطقه، این مرکز می‌تواند به ما و قطر و هم کشورهای منطقه کمک کند. در طرح‌های آب و برق هم بحث‌های همکاری وجود دارد.

وزیر نیرو درباره انرژی‌های نو هم اظهار داشت: در زمینه تجدیدپذیرها کارهای خوبی انجام شده که مستلزم سرمایه‌گذاری است و امکان صادرات انرژی حاصل از این بخش برای سرمایه‌گذاران فراهم شده است؛ امید است با حل و فصل مسائل، سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی در این زمینه جلب شوند.

سهم صندوق ملی محیط زیست از عوارض آلایندگی بررسی می‌شود 

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی حذف سهم صندوق ملی محیط‌زیست از عوارض آلایندگی را بررسی می کند.

رئیس مرکز پژوهش‌ها و نماینده مردم قم در مجلس با اعلام این خبر بر ضرورت تأمین و تخصیص حقابه های زیست محیطی تالاب‌ها و رودخانه های استان قم برای مقابله با پدیده گرد و غبار تأکید کرد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان حفاظت محیط زیست، علیرضا زاکانی در دیدار مدیرکل حفاظت محیط زیست استان قم در سخنانی گفت: «کارایی تصفیه‌خانه فاضلاب شهر قم مطلوب نبوده و باید بهبود یابد و از ظرفیت روان‌آب‌ها و فاضلاب تصفیه شده، برای توسعه فضای سبز پیرامون شهر قم استفاده شود.»

او در ادامه افزود: «برای کنترل و کاهش آلودگی‌های زیست محیطی در بخش صنعت و معدن نیز باید تدابیر لازم اندیشیده شود تا با رعایت حقوق سرمایه گذاران، آسیب‌های جدی ناشی از این آلودگی‌ها در جامعه کنترل و از بروز برخی مخاطرات پیشگیری شود.»

رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس همچنین گفت: «در رابطه با طرح نمایندگان مجلس مبنی بر حذف ۳۵ درصد سهم صندوق ملی محیط زیست از عوارض آلایندگی، این موضوع را حتما در مرکز پژوهش‌ها به دقت بررسی خواهیم کرد.»

مدیر مرکز مطالعات دریای خزر درباره کاهش تراز  این زیستگاه بر اثر گرمایش هوا هشدار داد

خیز تغییر اقلیم، عقب‌نشینی خزر

مطالعات کشورهای حاشیه دریای کاسپین منطبق با مدل‌های پیش‌بینی‌‌ تغییر اقلیم جهانی و با توجه به وضعیت گرمایش زمین و افزایش گازهای گلخانه‌ای، افزایش دما برای این حوضه آبریز را پیش‌بینی می‌کنند

|پیام ما| دریای خزر همچنان در حال عقب‌نشینی است. هفته گذشته مدیر مرکز مطالعات دریای خزر علت کاهش تراز  خزر را کاهش ورودی آب رودخانه‌های اصلی دانست و دیروز از تاثیر افزایش دما گفت و خبر داد که این روند در سال‌های پیش رو ادامه خواهد داشت. پیش از این هم کاهش تراز آب این دریاچه بزرگ، صحبت از تغییر اقلیم را به میان آورده بود. معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی چندی پیش گفته بود در زمان‌های بسیار گذشته دلایل زمین‌شناختی بر نوسانات تراز آب دریای خزر موثر بوده اما در هزاران سال‌ اخیر عمده دلایل نوسانات آب این دریا به شرایط اقلیمی مربوط است. حالا اظهارات تازه هم تایید می‌کند که دوره کاهشی اخیر ارتباط زیادی با تغییر اقلیم رخ داده در کل حوضه آبریز دریای خزر دارد.

کاهش تراز دریای‌خزر در سال‌های گذشته نگرانی‌های محیط‌زیستی زیادی به همراه داشته است؛ از بین رفتن گونه‌های گیاهی و جانوری و تهدید تنوع زیستی، تخریب زیستگاه‌ها و تاثیر این تغییرات بر زندگی انسان. نوسان تراز آب دریای خزر پیش از این با بالا آمدن آب مسئله‌ساز بود؛ با زیر آب رفتن خانه‌ها و تاسیسات. چه آنکه از ابتدا در اواخر دهه شصت و اوایل هفتاد با افزایش سریع‌تر از آب دریای خزر(2/5 متر) و فرسایش و تخریب ساحل، حدود پانزده میلیارد دلار خسارت به سواحل کشورهای حاشیه این دریا (بیشترین خسارت به ایران و روسیه) وارد شد و در همین راستا بود که در سال 71 مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر به راه افتاد. حالا چند سالی است که رفتار دریا عوض شده و تالاب‌های ساحلی با عقب‌نشینی دریا خشک می‌شوند. از سوی دیگر در این شرایط پروژه‌هایی برای انتقال آب این زیستگاه بزرگ به نقاط مختلف و نصب آب‌شیرین‌‌کن‌ها در نقاط مختلف ساحلی آن، خزر را بیشتر از همیشه به خطر انداخته است.

اثر منفی تغییر اقلیم بر دریای خزر

معصومه بنی‌هاشمی، مدیر مرکز مطالعات دریای خزر موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو روز گذشته به ایرنا گفت: «تداوم روند افزایش دمای هوا اثر منفی بر سطح تراز آب دریای‌خزر دارد.» او با اشاره به تغییر اقلیم توضیح داد که بخش بزرگی از حوضه آبریز دریای خزر در بخش شمالی این دریا واقع شده و هر اتفاقی که در این بخش روی دهد اثر مستقیم بر سطح تراز آب این دریا خواهد داشت.

مدیر مرکز مطالعات دریای‌خزر به همکاری ‌های علمی در بخش آب‌شناسی و هواشناسی کشورمان با پنج کشور حاشیه دریای‌خزر اشاره کرد و گفت: «نتایج مطالعات این پنج کشور که منطبق با مدل‌های پیش‌بینی‌های تغییر اقلیم جهانی و نیز با توجه به وضعیت گرمایش زمین و افزایش گازهای‌گلخانه‌ای، افزایش‌دما برای این حوضه آبریز پیش‌بینی شده است.» بر این اساس به گفته او هر درجه افزایش دمای هوا بر افزایش تبخیر آب از سطح این پهنه آبی اثر مستقیم دارد و البته با متوقف نشدن روند گرمایش هوا، پیش‌بینی شده در سال‌های آینده روند کاهشی سطح تراز آب این دریا تداوم داشته باشد.

مدیر مرکز مطالعات دریای‌خزر موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو با تاکید بر اینکه افزایش دما بر این دریا اثر منفی بیشتری دارد، گفت: «میزان بارش ها آنقدر که افزایش دما اثرگذار است چندان تاثیری در تراز آب دریای‌خزر ندارد.»

ورودی آب رودخانه‌های اصلی کاهش یافته است

مدیر مرکز مطالعات دریای خزر 10 روز پیش از این اما گفته بود که روند کاهشی سطح تراز آب دریای خزر همچنان ادامه خواهد داشت و علت آن به کاهش ورودی آب رودخانه‌های اصلی مرتبط است. او گفت که هنوز اطلاعات ایستگاه‌های مختلف دریای خزر به دلیل اینکه تازه سال آبی به پایان رسیده به طور کامل جمع‌آوری نشده، اما بررسی اطلاعات موجود نشان داد میزان کاهش شدید سطح تراز آب دریای‌خزر اندکی، کمتر شده است. بر اساس توضیحات بنی‌هاشمی ورودی آب رودخانه‌های داخل خاک کشور به دریای خزر ناچیز است و  اثر چندانی بر تراز آب آن ندارد. این میان موثرترین ورودی آب به این دریا رودخانه‌های بزرگی مانند ولگا است که میزان ورودی آنها اثر مستقیم بر سطح تراز آب دریای خزر دارند. از سوی دیگر در حالی که ۲۵ درصد حوضه آبریز دریای خزر در خاک کشور قرار دارد و بیشتر آن در کشورهای همسایه شمالی این دریا قرار گرفته، هر فعل و انفعالی در این حوضه آبریز در برآیند کلی سطح تراز آب دریا اثرگذار است.بر اساس آمار مدیر مرکز مطالعات دریای خزر سطح تراز آب دریای خزر در سال آبی۹۸-۹۷ حدود ۱۵ سانتی‌متر کاهش یافته بود که سال گذشته، اندکی کمتر شده‌است و مطالعه صورت گرفته نشان داد دوره کاهشی اخیر ارتباط زیادی با تغییر اقلیم رخ داده در کل حوضه آبریز دریای خزر دارد. او میزان بارش در سطح دریا و دمای سطح آب که هدررفت و تبخیر آب را به دنبال دارد را از عوامل مهم اثرگذار بر تراز سطح آب دریای خزر برشمرد و ادامه می‌دهد: «مجموع این عوامل که می‌توان گفت نماینده مولفه‌های موثر بر بیلان آبی دریای خزر هستند، نشان‌دهنده وضعیت سطح تراز این دریا محسوب می‌شوند.» او پیش از این در مردادماه امسال گفته بود که سطح تراز آب دریای خزر با افت شدید روبه‌رو شده و مهمترین عامل این روند، کاهش ورودی رود ولگا و افزایش دما است. حمید‌علیزاده، معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی نیز پیش‌ از این  درباره چرایی نوسانات تراز آبی دریای‌خزر به پانا گفته بود: « تراز آب حوضه‌های آبی، عامل مهمی در روند فعالیت‌های طبیعی آنها محسوب می‌شود و موضوع ورود آب و تبخیر آب از مهمترین دلایل نوسان تراز آب دریای خزر است و شرایط اقلیمی نیز بر این مساله دامن می‌زند.»معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی با بیان اینکه عمده آب‌های ورودی به دریای خزر از طریق رودخانه‌ها و بارش مستقیم بر روی دریا است، توضیح داده بود که خروج آب از این دریا بیشتر از طریق تبخیر صورت می‌گیرد و رودخانه (ولگا) در میان رودخانه‌های حوضه دریای‌خزر بیشترین نقش تامین آب را بر عهده دارد و با توجه به کاهش دبی آب آن می‌توان گفت که به تنهایی این رودخانه در نوسان آب دریای خزر نقش پررنگی دارد.دریای کاسپین یا خزر که بزرگترین حوضه آبی محصور در خشکی جهان شناخته می‌شود، از جنوب به ایران، از شمال به روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به جمهوری‌های ترکمنستان و قزاقستان محدود می‌شود. این پهنه آبی پس از جدا شدن از دریای سیاه در حدود ۵ میلیون سال پیش که از آب‌های آزاد جهان جدا شد ،چرخه‌های متعدد نوسان تراز آب را تجربه کرد به‌طوری‌که مساحت آن از یک میلیون کیلومتر مربع تا یکصد و پنجاه هزار کیلومتر مربع در نوسان بوده است و دامنه تغییر تراز آب بیش از سیصد متر تخمین زده می‌شود.روند کاهشی سطح تراز آب دریای خزر از سال ۱۳۷۴ آغاز شد و برآورد مرکز مطالعات دریای خطر نشان می‌دهد که این روند در دوره اخیر با شدت بیشتری همراه شده است. از سوی دیگر کاهش بارش‌ها نیز با این روند همراه شده و به آن دامن زده است. پیش‌بینی‌ها بیانگر آن است که در آینده نزدیک افزایش دمای بیشتری در منطقه خواهیم داشت که روند کاهش سطح تراز آب را سرعت بیشتری خواهد داد. از سوی دیگر با وجود همسایگی پنج کشور با خزر که بزرگترین دریاچه جهان است، کاهش سطح تراز آب، منجر به همکاری کشورهای حاشیه خزر برای چاره‌اندیشی شده است.

واکنش رییس کل بانک مرکزی به نطق انتقادی رییس مجلس

«همتی»: بانک مرکزی را سیاسی نکنید

قالیباف: گرانی‌ها به پاستور، بهارستان و میرداماد ربط دارد نه به میشیگان و آریزونا

در روزی که ترامپ با واکنش توییتری تلویحا به پیروزی بایدن اذعان کرد فرسنگ‌ها دورتر در خاورمیانه رییس قوه مقننه ایران در نطق پیش از دستور خود حوادث انتخابات آمریکا را عبرت‌آموز خواند و با طعنه به دولت گفت که ریشه گرانی را در پاستور، بهارستان و میرداماد باید دنبال کرد. هشداری که جناح محافظه‌کار کشور همواره به مردم و دولتی‌ها می‌دهد که اقتصاد کشور به آمریکا مرتبط نیست و این مدیران هستند که باید طرحی نو دراندازند

محمدباقر قالیباف رییس مجلس روز گذشته با خواندن آیه ای از سوره احزاب گفت: انتخابات اخیر آمریکا و حوادث قبل و بعد از آن، اتفّاقی عبرت‌آموز بود. آمریکایی که سال‌ها مشکلاتِ ساختاری، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خود را با قدرتِ رسانه‌ایِ‌اش پنهان کرده بود، این روزها بدون  روتوش در مقابل افکار عمومی جهان به نمایش گذاشته شد.آمریکای واقعی که در کنار قوت اقتصادی و نظامی خود ، درگیرِ شکاف‌های عمیقِ اجتماعی و تبعیض‌های ساختاریست،  فاصله‌ی بسیار زیادی با آمریکای نمایشی دارد، و تصویرِ واقعیِ امروز، روند رو به افول آمریکا را در مقابل چشمان مستضعفان جهان به نمایش گذاشت و با شکسته شدن هیمنه‌ی ایجاد شده، روندِ افول‌اش را سرعت بخشید.

رئیس مجلس شورای اسلامی ادامه داد: همان‌گونه که چند روز پیش، برادر عزیزم سید حسن نصرالله گفت؛ ما از شکست قاتل شهید حاج قاسم سلیمانی و شهید ابومهدی المهندس خوشحالیم؛ و همه با چشمان خود دیدند، کسی که در این دنیا  ندای »انا ربکم الاعلی «سر دهد، بر اساس سنت الهی او در دنیا و آخرت خوار و خفیف می شود ما نظامِ فاسدِ حاکم بر آمریکا را ، مقصرِ اصلیِ تصمیمات غلط آنها می‌دانیم و تنها خون‌بهای آنها را اخراجِ سربازانِ آمریکایی از منطقه می‌دانیم ولی، از کوچکی و زبونیِ صادر‌کننده‌ی فرمان آن جنایت بزرگ هم شادمان می شویم .

واگن خود را به لوکوموتیو دیگران نبندید

وی ادامه داد: از طرف دیگر، هر چند که از شکست ترامپ قمارباز خوشحالیم اما عمیقاً باور داریم که زندگی و معیشت مردم را نمی‌توان و نباید به پیروزی یا شکستِ کسی در کاخ سفید گره زد این تصمیماتِ ماست که مستقل از این رفتن‌ها و آمدن‌ها، پایه‌های اصلیِ اقتصادِ ما را می‌سازد و قدرتِ ما را در این عرصه مشخص می‌کند. باور کنیم؛ کسی که واگن خود را به لوکوموتیو دیگران ببندد باید منتظر بنشیند تا با آنچه در اختیارش نیست  شادی کند یا عزا بگیرد.

قالیباف یادآور شد: تصمیمات ما در حوزۀ مسکن،  بورس، ترخیص کالاهای اساسی از گمرک،  سیاست‌های پولی و بانکی، نظام بودجه ریزی،  اختصاصِ ارز ترجیحی،  سوداگری‌ها در بازار ارز، طلا و خودرو،  بی تفاوتی نسبت به گرانی‌ها و رها کردن بازار و بی توجهی به تولید ملی، به پاستور و بهارستان و باب همایون و میرداماد ارتباط دارد نه به جورجیا و میشیگان و آریزونا. پس به مردم آدرس غلط ندهید. مهم‌ترین ریشه‌ی مشکلات کشور سوء مدیریت، استفاده نکردن از ظرفیت‌های عظیم داخلی ، دست روی دست گذاشتن و ناهماهنگی میان نهادهای سیاست‌گذار و مجری است؛ و همین سوء مدیریت‌هاست که باعث عدم برقراریِ ارتباطِ مناسب تجاری با کشورهای همسایه و منطقه و کشورهای مهم دنیا مخصوصا کشورهای آسیا و اوراسیا شده است.

همتی: بانک مرکزی را سیاسی نکنید

به گزارش روابط عمومی رییس بانک مرکزی در پاسخ به نطق رئیس مجلس عنوان کرد: وارد کردن بانک مرکزی را به مباحث سیاسی و حاشیه‌ای توصیه نمی‌کنم و آن را به صلاح کشور نمی‌دانم؛ اعتقاد دارم تمام نیروی اینجانب و بانک مرکزی باید معطوف به مقابله با تحریم‌ها و کمک به اقتصاد کشور باشد.در نامه همتی به قالیباف آمده است:«حضرتعالی در نطق پیش از دستور مجلس در خصوص مشکلات اقتصادی کشور مطالبی را بیان فرموده و با اضافه کردن منطقه استقرار ساختمان بانک مرکزی این مطلب را القاء فرمودید که اگر در جستجوی دلایل مشکلات اقتصادی هستید در کنار بقیه بخش‌ها در میرداماد (بانک مرکزی) هم باید آن را جست و نه در جرجیا و آریزونا.

او ادامه می‌دهد: دوهفته پیش نیز متأسفانه بانک‌مرکزی را متهم به ایجاد خود تحریمی کردید، برای اطلاع حضرتعالی در دو سال و نیم گذشته بانک مرکزی در مقابل فشار حداکثری دولت آمریکا، خط مقدم جنگ اقتصادی علیه کشورمان را مدیریت کرده و با پیروی از رهنمودهای رهبر معظم انقلاب، سد محکمی در مقابل توطئه گسترده آمریکا و هم‌پیمانانش برای فروپاشی اقتصاد کشور بوده است.همتی اظهار داشت: حضرتعالی به خوبی در جریان مسائل و مشکلات کشور هستید و چند بار نیز شخصاً جناب‌عالی را در جریان مشکلات قرار داده و شرایط را درجلسه‌های مختلف مجلس خدمت تان تشریح کرده ام. لذا، من واردکردن بانک مرکزی را به مباحث سیاسی و حاشیه‌ای توصیه نمی‌کنم و آن را به  صلاح کشور نمی‌دانم و اعتقاد دارم تمام نیروی اینجانب و بانک مرکزی باید معطوف به مقابله با تحریم‌ها و کمک به اقتصاد کشور باشد.رییس بانک مرکزی گفت: انتظار دارم، جناب‌عالی که در جریان همه امور قرار دارید، برای کمک به رویکرد بانک مرکزی در مقابله با این فشارهای اقتصادی، با سیاست‌های ضد تورمی و تلاش‌ برای رونق تولید داخلی، همراه و همگام شوید. هدف از تحریر این مرقومه نیز صرفا تأکید به این نکته است که مردم عزیز بدانند اگر بانک مرکزی چشم به نتیجه انتخابات آمریکا دوخته بود، اینگونه با قدرت در مقابل فشار حداکثری ایستادگی نمی‌کرد و این‌قدر نیز هدف حمله دشمنان قرار نمی‌گرفت.وی خاطرنشان کرد: انشاالله در فرصت مناسب مردم عزیز را در جریان مسائلی که بر بانک مرکزی گذشته، قرار خواهم داد، بارها عرض کرده‌ام ملت بزرگ ایران پیروز این میدان خواهند بود و این پیروزی قطعی است.

چرا اصولگرایان نگرانند

آنگونه که‌«بردیا دانش» در «انتخاب» می‌نویسد از زمان مسجل شدن پیروزی«جو بایدن» و شکست«ترامپ» در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، هشدار‌های اصولگرایان علیه دولت درباره احتمال مذاکره با آمریکا یا حتی احتمال بازگشت آمریکا به برجام، روز به روز شدت می‌گیرد.

آن‌ها در این زمینه دست به دامن مجلس یازدهم که اکثریت قریب به اتفاق کرسی‌های آن در اختیار اصولگرایان است نیز شده اند تا بلکه بتواند جلوی تنش زدایی احتمالی دولت روحانی با آمریکا را بگیرد.

برای نمونه، حسین شریعتمداری حتی بازگشت آمریکا به تعهدات خود در برجام را هم تحمل نکرده و گفته است: «ایران اسلامی باید برای ورود دوباره آمریکا به برجام شرط بگذارد و لغو همه تحریم‌ها شرط ورود آمریکا به برجام باشد، چه ترامپ رئیس‌جمهور شود و چه بایدن. از مجلس انقلابی انتظار می‌رود که دولت را ملزم کند تا بدون لغو همه تحریم‌ها به آمریکا اجازه ورود دوباره به برجام را ندهد. این حق قانونی ایران است که پایمالش کرده‌اند.»

نقش دیپلماسی در  تامین حقابه «هامون»

یادداشتی از غلامرضا میری  استاد دانشگاه آزاد زاهدان

سیستانی‌ها در یکی دو سال گذشته به دنبال نزولات آسمانی سال 97 و 98، کمتر با پدیده گردوغبار مواجه بودند به ویژه اینکه در قسمت شمالی استان در بستر و حاشیه دریاچه شاهد پوشش گیاهی هستیم. علاوه بر این برنامه‌های زیست محیطی انجام شده مثل کشت نی و برخی گیاهان آبزی در داخل دریاچه هامون باعث شد تا به دنبال تبخیرها در تیر و مرداد شاهد خیزش گردوغبار نباشیم. منطقه سیستان 15 هزار و 198 کیلومتر مربع است و از این میان 7 هزار و 800 کیلومتر منطقه مسکونی است و در این منطقه هم با وجود بادهای شدید، وضعیت خوبی داشتیم. کانال‌هایی که برای تغییر مسیر ساخته شد، به رسیدن آب به تالاب کمک کرد و ذخیره‌سازی هم انجام شد. احیای تالاب هامون معیشت بسیاری از کشاورزان و صیادان را تحت تاثیر قرار داد و امسال با بیکاری که در سال‌های گذشته به میزان بالایی ایجاد شده بود، مواجه نبودیم.

دریاچه هامون سه قسمت است؛ هامون پوزک در شمال شرق، هامون صابوری در شمال سیستان و هامون هیرمند در داخل خاک ایران. بر اساس خیزش‌های چند سال گذشته، عمق هامون صابوری که در منطقه افغانستان است، بیشتر شده و بنابراین حجم آب بیشتری در آنجا می‌ماند. به همین دلیل گیاهان بیشتری در آنجا رشد کرده، مامن پرندگان مهاجر شده و چرخه اکوسیستم احیا شده است. در هامون صابوری ایران هم کارهای خوبی با مشارکت تشکل‌های مردمی انجام شده و پوشش گیاهی و چمنی خوبی دارد اما بهتر است همین‌طور که با افغانستان زندگی مسالمت‌آمیزی داریم، بتوانیم دریافت حقابه را هم مدیریت کنیم.

ایران مراودات تجاری و بازرگانی زیادی با کشور افغانستان دارد و ای کاش همین مراودات و مبادلات را در زمینه حقابه هامون هم داشتیم. مواقعی که شرایط سیلابی است، آنها نمی‌توانند جلوی آب را بگیرند و به سمت ایران می‌آید. در غیر این‌ صورت و در اوقات خشکسالی، حقابه ما را نمی‌دهند و حتی کشاورزان مسیر آب را به روش‌های گوناگون به سمت زمین‌های خود منحرف می‌کنند. گزارش‌هایی هست درباره اینکه افغانستانی‌ها تا به حال 36 سد انحرافی مقابل مسیر زده‌اند و حتی داخل کانتینرهای بزرگ کهنه را برای بستن و انحراف مسیر آب به سمت اراضی خودشان، با بتن پر کرده‌اند. 

شرایط افغانستان مثل ایران نیست که بخشداری‌ها در دورافتاده‌ترین نقاط هم از حکومت مرکزی تبعیت کنند. طایفه‌ها در افغانستان قدرت زیادی دارند و حکومت مرکزی هم قدرت چندانی در مجاب‌کردن طوایف خود برای دادن حقابه ندارد و بعید است که بتواند در این زمینه اعمال قدرت کند. معتقدم ایران برای حل این مسئله با افغانستان باید از دیپلماسی تلفیقی سیاسی- تجاری استفاده کند. 

اگر شرکت‌ها و تجار ایرانی طی فرایندی با تجار و طوایف افغانستانی ساماندهی شوند و سران طوایف افغانستانی در جریان معاملات مرزی قرار گیرند، به خاطر منافعی که از این سمت نصیبشان می‌شود، مجبورند طایفه خود را مجاب کنند که در موضوع حقابه به وظایفه خود عمل کنند. 

دولت در سیستان اقدامات خوبی انجام داده است اما وسعت این منطقه به قدری زیاد است که نمی‌توان انتظار داشت که تنها دولت کارها را به سرانجام برساند. پیش از این و در شرایط سیلابی، آب تمام دشت سیستان را می‌گرفت و تمام زمین‌های کشاورزی حتی دو یا سه بار، زیر آب می‌رفت اما در حال حاضر با توجه به شرایط آبی منطقه و جیره‌بندی آن، تنها 46 هزار هکتار از 146 هزار زمین قابل کشت زیر آب می‌رود. این یعنی اگر کشاورزی 3 هکتار زمین داشته باشد فقط یک هکتار آن تحت آبیاری قرار می‌گیرد و از همین حالا هم نگرانی‌هایی در این باره وجود دارد. وقتی بخشی از زمین کشاورز آبیاری شود، خاک در قسمت خشک زمین قابلیت این را دارد که بر برگ‌های محصول کشت‌شده بنشیند و باعث کند‌شدن فرایند فتوسنتز شود. دغدغه دیگر ما مسئله تغییر الگوی کشت در سیستان‌وبلوچستان است و اصلا نمی‌دانیم در این شرایط چه چیزی کشت کنیم. ای کاش زودتر اقدامات مطالعاتی در این حوزه انجام شود تا کشاورزان هم تکلیف خود را بدانند. البته مسایل سیستان‌و‌بلوچستان تنها جنبه زیست محیطی یا اقتصادی ندارد و اگر بخواهیم در این زمینه درست کار کنیم باید جنبه‌های اجتماعی و روانی آن را هم در نظر بگیریم و روی خودباوری نوجوانان منطقه کار کنیم.

افزایش مخاطره آمیز غذادهی به سگ های بلاصاحب در شهرها 

 حیوان دوستیِ مخرب 

مهدی نبی‌یان، کارشناس محیط زیست: هیچ سگی در طبیعت از گرسنگی نمی‌میرد و آن‌ها عموما جمعیت خودشان را به تعادل می‌رسانند.

روزنامه نگار: سوگول دانائی | تیمبوکتو، قهرمان یکی از داستان‌های پل استر نویسنده معروف آمریکایی، سگی ولگرد بود که در میانسالی صاحبش را از دست داد. سگ تنها و پریشان مدتی بی‌خانمان بود و در انتظار فردی که مسئولیتش را بر عهده بگیرد ماند اما در نهایت جانش تمام شد. این چند خط شاید بن مایه‌ای باشد از سیاستی که  کشورهای غربی در سال‌های اخیر برای کنترل جمعیت سگ‌ها به کار بردند:«مسئولیت هر سگ را باید انسانی به عهده بگیرد.» مساله‌ای که در بسیاری از کشورها شدنی نیست. زیرا شهروندان کشور مسئولیت‌پذیری نسبت به حیوانات را تنها در غذا دادن به سگ‌های ولگرد می‌دانند، بدون اینکه نسبت به واکسینه کردن، درمان بیماری‌ها و یا حتی عقیم کردنش نگرانی داشته باشند.

به همین دلیل در بسیاری از این کشورها سرنوشت سگ‌های رها شده، سرنوشت تیمبوکتو خواهد بود با چند تفاوت. تفاوتی که در مفهوم سگ‌های خانگی و سگ‌های ولگرد معنا پیدا می‌کند. تفاوتی که گاه باعث ایجاد ناهنجاری‌هایی در طبیعت می‌شود که درمان آن آسان نیست. گاه سگ‌های ولگرد به انسان‌ها حمله می‌کنند و بیماری‌هایی به او منتقل می‌کنند که درمانش شاید سال‌ها به طول بیانجامد. شهرداری‌ها و محیط زیست به دلایل گفته شده در پی یافتن راهی برای کنترل جمعیت سگ‌های ولگردند. راهی که در ایران عموما به ترکستان می‌رود.  

چرا نباید به سگ‌ها غذا داد؟

چند هفته گذشته خبرهای متفاوتی درباره سرنوشت سگ‌های ولگرد در شهرهای ایران منتشر شد. تصویر سگ کشته شده در همدان و خبر از اهدای غذا به سگ‌های آستارا، واکنش فعالان محیط زیست را در پی داشت. آن‌هایی که نه غذا دادن به سگ‌های ولگرد را اقدامی درست می‌دانند و نه موافق کشتار سگ‌ها هستند. فعالان محیط زیست معتقدند مسئولیت ما درباره اولین موجودی که به صورت انتخابی توسط خود ما، حدود ۲۰هزار سال پیش اهلی شده و تا امروز کنارمان مانده و در موقعیت‌های سختی مانند زلزله یا حتی جنگ به فریادمان رسیده زیاد است. عموما شهروندان در تشخیص انواع سگ‌ها دچار خطا هستند. ساماندهی برای انواع سگ‌هاست که در ادبیات شهری به آن‌ها سگ ولگرد گفته می‌شود. مهدی نبی‌یان، کارشناس‌ارشد محیط‌زیستی با گرایش تنوع زیستی به روزنامه «پیام ما» درباره این انواع می‌گوید: «سگ‌های بی‌خانمان سگ‌هایی هستند که در خانه نگهداری می‌شدند اما به دلایلی فرار کردند یا رها شدند، اما سگ‌های ولگرد سگ‌هایی هستند که بدون مسئولیت انسانی تولید مثل کردند و هیچگاه هم سرپرست انسانی یا مربی نداشتند.»  

انسان‌ها اما در قبال سگ‌ها به عنوان نزدیک‌ترین حیوان به خود مسئول‌اند، نبی‌یان می‌گوید این واژه مسئولیت در سال‌های اخیر درست تعریف نشده است و بسیاری تنها دادن غذا به سگ‌های ولگرد را برای راحتی وجدان خود لحاظ می‌کنند. سنت غذا دادن به سگ‌های ولگرد اتفاقی است که عموما از جانب شهرداری‌ها تقبیح می‌شود. شهرداری بهبهان به عنوان یکی از شهرهایی که توانسته جمعیت سگ‌های ولگرد را کنترل کند در شیوه‌نامه‌ای، غذا دادن به سگ‌های‌ ولگرد را در سطح شهر ممنوع اعلام کرد. اتفاقی که به زعم عابد کوهپایه، دامپزشک، هم باید در شهرهای دیگر ایران رخ دهد. او به«پیام ما» می‌گوید: «کار موثر در قدم اول ممنوعیت غذا دادن به سگ‌هاست. البته نباید فراموش کرد که سایت‌های پسماند در اطراف شهرهای بزرگ هم باید ساماندهی شوند.» بسیاری از مدافعان حقوق حیوانات اما پذیرای این ممنوعیت نیستند.  نبی‌یان اما برای ممنوعیت غذا دادن به سگ‌ها دلایل علمی را بیان می‌کند:«افرادی که به سگ‌ها غذا می‌دهند عموما نسبت به سایر اتفاق‌های این حیوان ابراز مسئولیت نمی‌کنند، اینکه حیوان مریضی دارد، واکسینه می‌شود اصلا کجا مدفوع می‌کند؟ به صرف اینکه به حیوان غذا می‌دهند، سایر مسئولیت‌های او را از خود سلب می‌کنند.» او معتقد است که سگ‌های ولگرد جایگاهی در طبیعت ندارند و به همین دلیل: «سگ باید یک واحد انسانی داشته باشد که نسبت به او احساس مسئولیت کند.» او در توجیه ممنوعیت این غذا‌رسانی سازمان یافته چند دلیل دیگر هم دارد که به سلامت سایر سگ‌ها می انجامد: «غذارسانی سازمان یافته به سگ‌ها یعنی ما بدون هیچ استانداری در مکان مشخص و در زمان مشخص به سگ‌ها غذا بدهیم که این یعنی ایجاد کانون‌های سگ‌های ولگرد. هرچه جمعیت سگ‌ها در این کانون‌ها بالاتر برود احتمال انتقال بیماری به سایر حیوانات نیز بالا می رود، همانطور که ما این روزها مفهوم فاصله گذاری اجتماعی را در میان انسان‌ها داریم خود حیوانات نیز در میان خود این مفهوم را دارند، مثلا اگر یک حیوان مریض به میان این‌ها بیاید احتمال ابتلا به بیماری در میان سایر سگ‌ها بیشتر می‌شود. از طرف دیگر هر سگ به طور طبیعی حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ گرم مدفوع تولید می‌کند که تجمع فضولات سگ‌ها در کنار این کانون‌‌ها می‌تواند به بروز بیماری‌های مختلفی حتی برای سگ‌های‌خانگی که در اطراف این کانون‌ها گردش می‌کنند، منجر شود.»

از طرف دیگر او معتقد است که سگ‌ها بعد از غذا دادن کانون‌های دیگری را اشغال می‌کنند: «سگ‌ها قلمرو طلبند و سگ‌های ضعیف عموما از کانون‌ها رانده می‌شوند و کانون‌های دیگری را پیدا می‌کنند. مثلا شما ممکن است سگ ولگردی را در پارک پردیسان دیده باشید اما همان سگ مدتی بعد در پارک چیتگر دیده شود، بسیاری از فعالان حقوق حیوانات هم این روزها تصور می‌کنند که اگر در خارج از شهرها به حیوانات غذا بدهند سگ‌ها در همان خارج از شهرها باقی می‌مانند در حالیکه اینگونه نیست و سگ‌ها، کانون‌های دیگری ایجاد می‌کنند.» فعالان محیط زیست معتقدند که دادن غذا به حیوانات گاهی دست بردن در طبیعت آن‌هاست، نبی‌یان می‌گوید هیچ سگی در طبیعت از گرسنگی نمی‌میرد و آن‌ها عموما جمعیت خودشان را به تعادل می‌رسانند.

اقدامات کشورهای دیگر برای کنترل جمعیت سگ‌ها

برای کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد اما چند راهکار وجود دارد، روش اول کشتن آن‌هاست. اتفاقی که گاهی توسط پیمانکاران شهرداری‌های ایران هم رخ می‌دهد وعموما با جریحه دار شدن افکار عمومی روبه‌رو می‌شود، اقدامی که کشورهای غربی هم آن را در پیش گرفتند. گاهی توانستند جمعیت سگ‌های ولگرد را کاهش دهند و گاهی هم نه. کوهپایه می‌گوید: «آمریکایی‌ها سال ۱۹۸۲ در بررسی کردند و دیدند که سگ‌های ولگرد تعداد بالایی دارند و بهتر است که جمعیت آن‌ها را به حد کمی برسانند و آن‌ها را می‌کشتند.» اتفاقی که نبی‌یان معتقد است در بسیاری از کشورهای اروپای غربی هم اتفاق افتاد اما آن‌ها در این کنترل جمعیت موفق نبودند. کوهپایه می‌گوید در میان کشورهای دیگر تنها هند و ترکیه، سگ‌ها را نمی‌کشند: «ترکیه چند سال پیش ۷۰۰ هزار سگ ولگرد را جمع کرد و آن‌ها را به جزیره متروکه برد و البته همه آن‌ها مردند، اکنون هم ترکیه به صورت آرام در حال کشتار و یوتانایز کردن این حیوانات است.» اتفاقی که به زعم کارشناسان اگر در آمریکا رخ نمی داد احتمالا جمعیت سگ‌های ولگرد در این کشور را چندین برابر می‌کرد. نبی‌یان می‌گوید که استرالیا و ایالات متحده آمریکا پروتکلی برای کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد تدوین کردند. پروتکلی که در ایران هم ترجمه شده است و چند قاعده اساسی دارند: «در درجه اول غذا دادن به سگ‌ها به صورت سازمان یافته ممنوع و جرم انگار شود.» به زعم نبی‌یان کشورها چند پناهگاه برای سگ‌های ولگرد ایجاد کردند و ابتدا سگ‌های بیمار را از غیر بیمار جدا کردند: «سگ‌ها اگر درمان می‌شدند، تلاش برای حفظ آن‌ها بود اما اگر درمان نمی‌شدند، یوتانایز می‌شدند، در قدم بعدی می‌بایست سگ‌های سالم را واکسینه کرد و فرآیندهای عقیم سازی را انجام داد. بعد از آن نمایشگاهی برگزار می‌شد و سگ‌ها آگهی می‌شدند تا کسی مسئولیت و سرپرستی آن‌ها را به عهده بگیرد.» همین فرآیند به زعم کوهپایه در کشور آلمان که بزرگترین شلتر یا پناهگاه سگ‌ها را دارد نیز عنوان می‌کند: «اگر کسی سرپرستی آن‌ها را به عهده گرفت که مسئولیت آن با اوست اگر نه، آن سگ‌ها هم یوتانایز می‌شوند.»

هرکشور اما برای کنترل جمعیت سگ‌های ولگردی که بی‌رویه افزایش پیدا می‌کردند و گاهی می‌توانستند انسان یا اکوسیستمی را از پا در بیاورند، راهکاری داشت که به زعم نبی‌یان بومی سازی شده برای خودش بود: «باید در شوراهای شهر کارگروهی با حضور مدافعان حقوق حیوانات، محیط زیستی‌ها و حتی دامپزشکان ایجاد شود. »او معتقد است که باید الگوی یکپارچه‌ای در شهرها به وجود بیاید تا بتوان جمعیت را کنترل کند. الگویی که گاه در بسیاری از شهرها به دلیل اینکه شهرداران مقهور فضای‌مجازی می‌شوند اجرایی نمی‌شود. به زعم این کارشناس محیط زیست، مدیریت پناهگاه‌ها و انتقال تمام سگ‌های ولگرد سطح شهر به داخل این پناهگاه‌ها هم قدم‌های بعدی برای کنترل جمعیت سگ‌ها در شهرهاست: «جرم انگار غذا دادن سازمان یافته البته اولین قدم است. » به زعم او افرادی که خواهان غذا دادن به سگ‌های ولگردند باید ابتدا این غذا را به پناه‌گاه‌های سگ‌ها دهند.  ما نسبت به تیمبوکتو و هم نوعانش مسئولیم اما چگونه باید به این مسئولیت پاسخ دهیم؟ کارشناسان معتقدند که برای رسیدن به پاسخ این پرسش باید یکپارچه عمل کرد.

میراث امپراتوری شیرازی‌ها در آفریقا، رو به ویرانی است

شهر و جزیره کیلوا، اولین دولت‌شهری که شیرازی‌ها در آفریقا تاسیس کرده‌اند و در سال 1981 میلادی در فهرست میراث‌جهانی یونسکو به ثبت رسیده، هم‌اکنون در حال نابودی است .

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، مرتضی رضوانفر، عضو هیأت علمی پژوهشگاه درباره این خبر گفت: «علی ابن حسن شیرازی و 6 فرزند او از قرن 10 میلادی به مدت 500 سال چندین دولتشهر در شرق آفریقا شامل بخش‌هایی از کشورهای سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک، ایجاد کرده و امپراتوری پرافتخار شیرازی‌ها را تاسیس کردند.»

 او ادامه داد: «در نهایت در سال 1502 میلادی پس از شکست از پرتغالی ها تمدنی که برای شرق آفریقا، دولت، تجارتِ جهانی، شهرسازی و… نعمات بسیاری به همراه آورده بود به مرور مسیر نابودی در پیش گرفت. در این میان شهر و جزیره کیلوا به عنوان اولین دولت‌شهری که توسط شیرازی ها تاسیس شده  با داشتن آثار ارزشمندی از جمله دو مسجد زیبا (مسجد جامع و مسجد کوچک) و دو قصر باشکوه (قصر بزرگ و قصر کوچک) در سال 1981 میلادی در فهرست میراث جهانی در یونسکو به ثبت رسید.»

این پژوهشگر با بیان اینکه یونسکو این جزیره را گواه شاخصی برای گسترش اسلام در شرق آفریقا از قرن دهم تا نوزدهم می‌داند، گفت: «ابن بطوطه نیز در سال 1331م با دیدار از این جزیره، آن را یکی از زیباترین شهرهای جهان نامیده است.»

رضوانفر در ادامه به قصر بزرگی در این شهر که دارای یکصد اتاق است اشاره کرد که تا قرن هجدهم بلندترین ساختمان در شرق آفریقا محسوب می‌شده و چند کتیبه با ارزش آن در موزه برلین نگهداری می‌شود.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در ادامه اضافه کرد: «به دلیل رسیدگی و حفاظت نشدن از آثار این دولت‌شهر، یونسکو در سال 2004 این پرونده را در فهرست میراث در خطر قرار داد که پس از آن با حمایت مالی و اقدامات مرمتی چند موسسه بین‌المللی، بار دیگر در سال 2014 از فهرست آثار در خطر خارج شد.»

رضوانفر در پایان، وضعیت کنونی آثار این منطقه را نگران کننده دانست و گفت : «این آثار ارزشمند به مرور تبدیل به چند خرابه شده  که از نظر کارشناسان یونسکو، رسیدگی نکردن، امواج اقیانوس، رطوبت هوا، کشاورزی و حضور احشام در حریم آثار، عاملی برای نابودی این میراث آفرو شیراز (آفریقایی- شیرازی) شده است.»

بنای ملی میل خسروگرد محل تجمع حفاران غیرمجاز و کارتن‌خواب‌ها شده است

برج 900 ساله سبزوار تنهاست

مدیر پایگاه شهر تاریخی سبزوار در گفت‌وگو با «پیام ما»: توانایی نگهداری میل خسروگرد را نداریم.

رئیس اداره میراث فرهنگی سبزوار: میل خسروگرد برای حفاظت به بخش خصوصی واگذار می‌شود.

روزنامه نگار: مرضیه قاضی زاده | بلندترین سازه تاریخی خراسان رضوی به محل تجمع کارتن‌خواب‌ها و شب‌گردها تبدیل شده، اطرافش را برای پیدا کردن «زیرخاکی» کنده‌اند و درِ ورودی و حفاظش را به تاراج بردند. این بنای 894 ساله خیلی وقت است که از چشم مسئولان میراث پنهان مانده. سودجویان اما تا می‌توانستند از این آب گل آلود ماهی گرفتند. با فلزیاب به جان سازه بنا افتاده و چندین بار پله‌ها را به طمع کشف آثار عتیقه کنده‌اند. مدیر پایگاه شهر تاریخی سبزوار می‌گوید توانایی نگهداری میل خسروگرد را ندارد و رئیس اداره میراث فرهنگی شهر هم از این حرف‌ می‌زند که برای حفاظت از بنا می‌خواهند آن را به بخش خصوصی واگذار کنند. هرچند این نخستین بار نیست که این بنا واگذار می‌شود و در عمل «حفاظت» اتفاق نمی‌افتد.

 دو فرضیه درباره این میل تاریخی وجود دارد. فرضیه اول می‌گوید که این بنا، تنها بازمانده مسجد عظیم شهر خسروگرد است و فرضیه دوم این میل را به عنوان یک راهنما برای کاروان‌ها معرفی می‌کند. بعد از کاوش‌های باستان‌شناسی که در سال 81 مورخان وسیاحان خارجی انجام دادند، فرضیه اول رنگ باخت.

در بین باستان شناسان ایرانی این میل به نشانه محبت و دوستی مردمان کویر شهره است. میل تاریخی خسروگرد در غرب شهر سبزوار و در ورودی استان خراسان رضوی قرار گرفته و صدها سال پیش مردمان این منطقه مشعلی بر بلندای این برج بلند روشن می‌کردند تا کاروانیان را به سوی خود فراخوانند. این میل 28 متری درست بر سر جاده ابریشم ساخته شد تا همچون فانوس دریایی عمل کند، این بار اما در دل کویر. 

نمی‌توانیم از میل نگهداری کنیم

حال اما از آن شوکت گذشته چیزی باقی نمانده است. در نبود نیروی حفاظتی، از دو سال پیش تعرض‌ها به بنایی که تاریخچه آن به سال 505 هجری قمری برمی‌گردد، شروع شد. دزدان ابتدا فنس‌ها و دیوارهای اطراف را به سرقت بردند، بعد هم با تخریب در ورودی به داخل بنا راه یافتند. از آن زمان حفاری‌های شبانه شدت گرفت و تنهایی برج بلند سبزوار بیشتر شد؛ برجی که دو رشته کتیبه کوفی در جداره‌اش دارد و در بی‌توجهی میراث‌فرهنگی، قدمت و تزئیناتش، متخلفان را راهی این بنا کرد.

محسن برآبادی، مدیر پایگاه شهر تاریخی سبزوار درباره حفاری‌های بنا به «پیام‌ما» می‌گوید: «گروهی از افراد سودجو که فکر می‌کنند در بناهای تاریخی گنج و دفینه وجود دارد، برای این بنا هم نقشه کشیدند. دو تا سه جا از جمله پله‌ها را کنده بودند و اتاق‌ها را حفاری کرده بودند. ما آن‌ها را دوباره مرمت کردیم اما واقعا توانایی نگهداری‌اش را نداریم.»

میل خسروگرد (خسروجرد) 15 دی ماه 1310 به شماره 77 به ثبت ملی رسید و از آن سال به بعد بارها مرمت‌هایی روی بنا انجام شد اما به صورت جزیی. بنا به حال خود رها شده بود تا 10 سال پیش که دورش حفاظ کشیدند. «اطراف میل را تا هزار متر تملک کردیم و فنس و نرده کشیدیم. تا مدتی به عنوان یک مجموعه پذیرایی از آنجا استفاده می‌شد اما چون فردی که آنجا مستقر بود، یک سری مشکلات حقوقی به وجود آورد و مجبور به تخلیه شد. از آن زمان تا کنون این بنا بلا‌استفاده رها شده است.» مدیر پایگاه شهر تاریخی سبزوار به تلخی می‌گوید: «ضایعات فروشان شبانه نرده‌ها را به سرقت بردند. آهن‌ها را تکه‌تکه بریدند و هر بار قسمتی را بردند. محوطه دیگر هیچ حفاظی ندارد. ما هم شکایت کردیم اما راه به جایی نبردیم. حتی با نیروی انتظامی هماهنگ کردیم اما آنها هم اعلام کردند که توانایی نگهبانی و حراست از آن جا را ندارند. ما هم امکانات نگهبانی نداریم چون نیروهایمان بسیار کم است.» آنچه باعث شده این مجموعه به محل تجمع کارتن‌خواب‌ها تبدیل شود، نبود نیروهای حفاظتی برای مراقبت از بناست. برآبادی می‌گوید که در این شرایط چهار، پنج بار ورودی را با بتن بسته‌اند و میل را قفل و مهر و موم کرده‌اند اما باز هم یک عده آمدند و حفاظ را خراب کردند و در ورودی را باز کردند. مدیر پایگاه شهر تاریخی سبزوار تنها راه حفاظت از میل خسروگرد را واگذاری آن به بخش خصوصی می‌داند. این موضوع هم اکنون از طرف رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سبزوار در حال پیگیری است.

میل خسروگرد، فروشگاه 

صنایع دستی می‌شود

رضا حسینی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سبزوار به «پیام‌ما» می‌گوید: «میل خسروگرد را  در فهرست واگذاری گذاشته‌ایم تا به طریق قانونی آن را واگذار کنیم. کارهای قانونی آن انجام شده و در حال آماده‌سازی بنا برای مزایده هستیم.» درست یک سال پیش از این هم این موضوع مطرح شده و حسینی به تسنیم گفته بود: «هم اکنون بخش خصوصی و سرمایه‌گذار آمده و طرح به شورای فنی رفته است. ایرادی که فعلا در مرحله نخست به طرح گرفته شده در زمینه راه دسترسی است که اعلام شده راه دسترسی بد و خطرناک است و باید اصلاح شود؛ در همین راستا با فرمانداری شهرستان مکاتبه انجام شده تا اصلاح راه دسترسی انجام و نظر شورای فنی تامین شود.» اینطور که او گفته بود، سرمایه‌گذار قبلی متواری است: «فردی قبلا آنجا را گرفته و در حال حاضر فراری است و عملکرد بدی داشته و این امر، دلیل سخت‌گیری و حساسیت سازمان است تا اثر به یک فرد دارای صلاحیت واگذار شود و شان اثر تاریخی مخدوش نشود.»

حالا بعد از تجربه قبلی، کاربری که میراث برای میل تاریخی در نظر گرفته‌اند، نمایشگاه صنایع دستی است: «پیشنهاد شده تا بنا به عنوان فروشگاه و نمایشگاه صنایع دستی در نظر گرفته شود و در کنار آن سرمایه‌گذار قادر به انجام سایر فعالیت‌های جنبی هم باشد.» 

حسینی می‌گوید که پیشنهاد این موضوع از سبزوار به اداره کل میراث فرهنگی در تهران فرستاده شده، مورد موافقت قرار گرفته و در حال حاضر طرح در اداره میراث فرهنگی خراسان رضوی است: «ما یک طرح کلی داده‌ایم که نهایی شده اما سرمایه‌گذار می‌تواند طرحی منطبق با طرح ما پیشنهاد داده و تاییدیه دریافت کند.» به گفته او تا امروز دو، سه نفر برای بهره‌بردای از این طرح به صورت حضوری درخواست داده‌اند، هر چند که با آغاز مزایده و آگهی در سایت‌ها و روزنامه‌ها  افراد بیشتری هم شرکت خواهند کرد. رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سبزوار ادامه می‌دهد: «در واگذاری از این طرح تنها به دنبال حفاظت از بنا هستند نه مرمت. بنا نه مخروبه است و نه آسیب چندانی دیده. ، هفت‌، هشت سال پیش هم مرمت شده است و در طی این مدت مرمت‌های جزیی دیگری از سمت میراث صورت گرفته است، در واگذاری این بنا ما صرفا دنبال صیانت از آن هستیم.»