سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: گزارش‌های دریافتی حمله خرابکارانه به کشتی کانتینربر ایران که در تناقض آشکار با حقوق بین‌الملل و حقوق دریاها قرار دارد، تایید می‌کند. به گزارش اداره کل اطلاع‌رسانی و امور سخنگویی وزارت امور خارجه، سعید خطیب زاده روز شنبه در پاسخ به سوالی در خصوص حمله به یک کشتی کانتینر بر کشورمان در آب‌های بین‌المللی دریای مدیترانه که منجر به آسیب دیدگی این کشتی شد، اظهار داشت: گزارش‌های دریافتی حمله خرابکارانه به این کشتی که در تناقض آشکار با حقوق بین الملل و حقوق دریاها قرار دارد، تایید می‌کند. خطیب زاده ضمن محکوم کردن این اقدام افزود: انجام اقدامات لازم در خصوص شناسایی عوامل این اقدام خرابکارانه در دستور کار بخش‌های مختلف بوده و پیگیری‌های لازم در این زمینه در ابعاد مختلف آن به طور جدی در دستور کار قرار دارد. به گزارش ایرنا، سخنگوی شرکت کشتیرانی ایران پیشتر اعلام کرد: در پی اصابت شیء انفجاری به کشتی کانتینربر «ایران شهرکرد» در ۲۰ اسفند در دریای مدیترانه، بخشی از بدنه کشتی دچار آسیب شد.
علی غیاثیان افزود: این شناور که متعلق به شرکت حمل و نقل کانتینری کشتیرانی جمهوری اسلامی است از ایران به مقصد اروپا در حرکت بود که پس از اصابت شیء انفجاری به بدنه کشتی، آتش‌سوزی مختصری در محل انفجار رخ داده که با تلاش به موقع فرمانده و خدمه کشتی، آتش بلافاصله مهار شد و به هیچ یک از خدمه آسیبی وارد نشده است.
نامه ظریف به بورل حاوی هیچ طرحی نیست
سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه نامه ظریف به بورل تبیین نگرش جمهوری اسلامی ایران است و حاوی هیچ طرحی نیست، تاکید کرد: ظریف تاکنون نامه‌های متعددی به بورل و پیش از وی، فدریکا موگرینی در خصوص برجام ارسال کرده و این نامه نیز در همین راستا تهیه و ارسال شده است.
«سعید خطیب زاده» در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره نامه «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه به «جوزپ بورل» هماهنگ‌کننده کمیسیون‌ مشترک برجام گفت: وزیر امور خارجه با هدف تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران در خصوص تحولات مرتبط با برجام، نامه‌ای خطاب به جوزپ بورل، هماهنگ‌کننده کمیسیون مشترک برجام، در مورخ ۲۲ اسفند ۱۳۹۹ (برابر با ۱۲ مارس ۲۰۲۰) ارسال کرده است.
وی ادامه داد: البته ظریف تاکنون نامه‌های متعددی به بورل و پیش از وی، فدریکا موگرینی درخصوص برجام ارسال کرده و این نامه نیز در همین راستا تهیه و ارسال شده است. سخنگوی وزارت امور خارجه اظهار داشت: در نامه ایران به مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگ‌کننده کمیسیون مشترک برجام اعلام شده که «چنانچه ایالات متحده قصد دارد اقدامات متخلفانه خود در نقض برجام و تحمیل تحریم‌های ظالمانه را اصلاح کند، اولین گام ضروری بازگشت به پایبندی کامل به عنوان طرف متخلف است.» به گزارش ایرنا، روز گذشته رسانه‌ها از نامه وزیر امور خارجه ایران به مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا خبر دادند که در آن، ظریف نسبت به مواضع دولت جدید آمریکا و همچنین کشورهای اروپایی عضو برجام در قبال این توافق انتقاد کرده بود.

پنج روز است که لوله‌های حمل نفت از دریا به ساحل نشتی داده‌اند و بار دیگر خلیج‌فارس مانده و لکه‌های گسترده نفتی بر رویش. از پنج روز قبل که خبر نشت نفت در جزیره خارک آمده تا امروز، هنوز آمار دقیقی از حجم نفت رها شده در دریا و گستردگی آلودگی در دست نیست. هرچند مدیر کل حفاظت محیط زیست استان بوشهر گفته که دلیل این نشتی شکستگی خطوط انتقال نفت از دریا به خشکی بوده و شرکت نفت فلات قاره و شرکت پایانه‌های نفتی و اداره کل بنادر و دریانوردی در حال بررسی و همچنین اقدام در جهت مهار و پاکسازی آلودگی دریا هستند.نشت نفت از خطوط انتقال، در سال‌‌های اخیر از مهم‌ترین دلایل آلودگی‌های نفتی خلیج فارس در این سال‌ها بوده است. حضور سکوهای نفتی فراوانی که در این دریای بزرگ جاگیر شده‌اند و فرسودگی خطوط انتقال نفت و تاثیر تحریم‌ها، به آلودگی نفتی دامن زده است. فرهاد قلی‌نژاد، مدیر‌کل محیط زیست استان بوشهر به ایسنا گفته در این شرایط ضروری است که شرکت‌های نفتی اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از این‌گونه آلودگی‌ها انجام دهند، چرا که اقدامات فعلی کافی نیست. «سازمان محیط زیست وفق قوانین و مقررات در این‌گونه موارد پیگیری و خسارت‌های وارده به اکوسیستم دریایی در راستای اعمال قانون و همچنین احیای زیستگاه را محاسبه و مطالبه می‌کند و مسئولان شرکت‌های نفتی باید بر اساس قوانین و مقررات اقدامات لازم را به عمل آورند.»
۱۷ ارگان، شرکت و دستگاه دولتی در دریا کار می‌کنند. نظارت بر تردد کشتی‌ها و نفت‌کش‌ها که در حین تردد آلودگی نفتی ایجاد می‌کنند، از مصائب خلیج فارس است. اگرچه بر اساس کنوانسیون بین‌المللی دریانوردی IMO نظارت بر محیط‌ زیست کشتی‌ها به عهده سازمان بنادر و دریانوردی است و شرکت ملی نفت‌کش ایران مستقل از بنادر نظارت می‌کند و نیروهای نظامی هم حضور دارد، اما باز هم آلودگی دور از چشم ناظران رخ می‌دهد و گسترش می‌یابد.
مدیر‌کل محیط زیست بوشهر تاکید کرده که خلیج‌فارس یک اکوسیستم غنی و یک میراث طبیعی ارزشمند است که فواید فراوانی را برای ساحل‌نشینان و کشورهای منطقه دارد و باید در حفاظت از آن کوشید و جزیره خارک هم زیستگاه آبسنگ‌های مرجانی و یک اکوسیستم با ارزش زیستی است و آلودگی‌های نفتی مهم‌ترین تهدید این اکوسیستم به شمار می‌رود و به همین دلیل به تمامی دستگاه‌ها و شرکت‌های مسئول تاکید شده است که این آلودگی گسترده در سطح دریا را سریعا پاکسازی کنند و اقدامات پیشگیرانه را با دقت اجرا کنند. اما پس از گذشت پنج روز هنوز کاری انجام نشده است.
اثرات مخرب آلودگی نفتی بر اکوسیستم دریایی آنطور که ایسنا می‌نویسد زیاد است. تاثیرات آلودگی نفتی بر روی جوامع گیاهی شامل کاهش فتوسنتز فیتوپلانکتون‌ها به علت کاهش میزان نفوذ نور خورشید به اعماق دریا به علت انتشار نفت روی سطح دریا فراوان است. علاوه بر آن اختلال در انتقال الکترون‌ها و اتصال با پیوندهای فسفراسیون جلبک‌های دریایی و ممانعت از رشد آنها، و بر جوامع جانوری شامل کاهش بیومس (زیست توده یا بقایا و مواد مشتق شده از موجودات زنده) زئوپلانکتون‌ها به علت آلودگی نفتی، نابودی پلانکتون‌های جانوری، از بین رفتن تخم و لارو ماهیان و سایر آبزیان، کاهش زادآوری ماهیان، ترک زیستگاه آلوده به مواد نفتی توسط ماهیان، تجمع مواد نفتی در جگر و کیسه صفرای آبزیان، پوشانده شدن سطح آبشش توسط مواد نفتی و ممانعت از تبادل گاز اکسیژن و دی اکسید‌کربن و نهایتا خفگی آبزیان و تغییرات ژنتیکی در ماهیان و… است.
برای جلوگیری از همین وضعیت پیش از این احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست از استانداردهایی تدوین شده برای مواجهه با این وضعیت خبر داده بود. بر این اساس تدوین استاندارد محیط زیستی تسهیلات دریافت فضولات نفتی وفق قانون حفاظت از دریاها و رودخانه‌های قابل کشتیرانی ایران در مقابل آلودگی نفتی مصوب ۱۳۸۹، استاندارد آب‌های محیطی دریای خزر وفق ماده ۵ آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب، استاندارد محیطی آب‌های خلیج فارس و دریای عمان وفق ماده ۵ آیین‌نامه‌جلوگیری از آلودگی آب و دستورالعمل برآورد خسارات زیست محیطی ناشی از آلودگی نفتی از جمله آن‌هاست. به گفته او برای مدیریت نشت نفت از چاه‌ها و سکوهای نفتی یا تانکرهای نفتی در حال عبور در آب‌های سرزمینی، استفاده از تکنولوژی سنجش از راه دور برای تشخیص لکه‌های نفتی و ایجاد مراکز مقابله با آلودگی‌های نفتی در بنادر ایران از جمله اقداماتی است که برای مقابله با این آلودگی‌های دریایی انجام شده است. اقدامات و استانداردها اما گویا همچنان کارایی لازم را ندارند و همچنان مقابله با نشت نفت، رسیدگی به آن‌ها و جمع‌‌آوری‌شان چندان جدی نیست.

۱۵ حادثه نشت نفت در سال ۹۸

حالا که روزهای پایانی سال ۹۹ را می‌گذرانیم بد نیست بدانیم نشت نفت در ماه‌های گذشته امسال هم مشکلات بسیاری را ایجاد کرده بود. نمونه‌اش نشت نفت شرکت نفت و گاز گچساران به داخل رودخانه «بهون‌» گناوه در استان بوشهر که در دی ماه رخ داد. نشت نفت لوله‌های این شرکت در حالی دوباره در رودخانه فصلی بهون سرازیر شد و به پوشش گیاهی و خاکی دره بهون خسارت زد که پرونده شکایت محیط زیست از این شرکت به دلیل آلوده کردن این رودخانه در سال ۹۷ همچنان در جریان است. علاوه بر نشت نفت در سالی که رو به پایان است؛ آلودگی نفتی در سال‌های گذشته هم بارها تکرار شده و تالاب هورالعظیم هم از شر این آلودگی‌ها در امان نبوده است. در سال ۹۵ خط لوله انتقال نفت از هورالعظیم به اهواز متعلق به شرکت نفت اروندان (میدان نفتی آزادگان جنوبی) دچار شکستگی شد و مقدار زیادی نفت از طریق یکی از کانال‌های فرعی وارد بخش جنوبی تالاب هورالعظیم شد و به دنبال آن تعداد زیادی از پرندگان و آبزیان این تالاب تلف شدند. در روزهای اخیر بار دیگر این انتشار نفت رخ داد و حوضچه شماره چهار هورالعظیم در سطحی به اندازه ۱۲ هزار مترمربع (یک هزار و ۲۰۰ متر در ۱۰ متر) دچار آلودگی نفتی شد. همین دیروز محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با اعلام این‌که میزان نفتی که از لوله انتقال شکسته شده نشت کرده بود، مشخص نیست گفت: «اداره‌کل حفاظت محیط زیست هم اکنون نظارت بر روند پاکسازی را انجام می‌دهد و پس از آن نیز جرایم زیست محیطی را بر اساس قانون تعیین می‌کند.»
علاوه بر این موارد تنها در سال ۹۸؛ ۱۵ حادثه نشت نفت در خلیج‌فارس به وقوع پیوسته است. ضیاالدین الماسی، مدیرکل دفتر مقابله و بررسی آلودگی‌های دریایی معاونت محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست سال گذشته با اعلام این آمار گفت که این نشت‌ نفتی در اثر عوامل مختلف از جمله نشت نفت از سکوها، تخلیه نفت و گازوئیل به طور عمده توسط شناور‌ها هنگام قاچاق سوخت قبل از دستگیری، نشت از شناور‌های نفتکش و … رخ می‌دهد و شرکت فلات نفت قاره به عنوان بزرگترین اپراتور استخراج کننده نفت جنوب شور و نیز سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان سازمان کنشگر، در هنگام وقوع نشت نفتی باید وارد عمل شوند و اقدامات لازم را جهت پاکسازی انجام ‌دهند. «فرایند امولسیون روغن با استفاده از پراکنده ساز‌های شیمیایی، استفاده از پد‌های جاذب، استفاده از بوم اسکیمر و جمع‌آوری نفت از سطح آب و نیز پاکسازی سنگ‌ها با استفاده از فشار زیاد بخار را از جمله روش‌های کنترل آلودگی نفتی است.» به گفته او در راستای جلوگیری از کاهش نشت نفت در خلیج فارس، بیش از سه سال است که بازرسی از سکو‌های نفتی خلیج فارس در دستور کار سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است. اما همچنان نشت نفت اتفاق شایعی است.آمارهایی در سال‌های گذشته که توسط مراجع مختلف درباره نشت نفت ارائه شده هم نگران‌کننده‌ است. بر اساس اطلاعات دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از بهمن ۹۰ تا خرداد ۹۷ تعداد ۴۵ حادثه نفتی و نشت نفت در خلیج فارس و دریای عمان در آب‌های سرزمینی ایران رخ داده است که بر این اساس ۲۳ حادثه به شکلی مربوط به سکو یا خطوط لوله نفت ابوذر بوده است. همچنین بر اساس آمار دریافتی از اداره کل حفاظت و ایمنی دریانوردی سازمان بنادر و دریانوردی از فروردین ۹۲ تا مهر ۹۷ تعداد ۱۴ حادثه نفتی و نشت نفت در خلیج فارس و دریای عمان توسط این سازمان شناسایی و رفع آلودگی شده است که بر این اساس ۷ حادثه مربوط به سکو یا خطوط لوله نفت ابوذر بوده است.
این آمار در حالی ارائه می‌شود که بر اساس اطلاعات مرکز کمک‌های متقابل در موارد اضطراری در دریا «۲۰ سال پیش، آلودگی‌های نفتی ۳۰ درصد آلودگی‌های جهان را تشکیل می‌داد و میزان و تعداد نشت نفت در منطقه دریایی راپمی در دو دهه اخیر به شدت کاهش یافته است اما عدم نوسازی و اهمال‌کاری در تعویض خطوط لوله انتقال نفت در سواحل ایران موجب نشت و آلودگی‌های نفتی می‌شود.»فارغ از این‌که کدام سکوی نفتی اکنون مسئول حوادث مرتبط با نشت نفت است، وقوع این حوادث در سال‌های اخیر آنچنان زیاد بوده که حالا لازم است با جدیت و توجه بیشتری با آن مواجه شد و مسئولان شرکت نفت، سازمان بنادر و دریانوردی و همینطور محیط زیست با نگرانی بیشتری نسبت به نشت نفت در دریا عمل کنند.

امین باقری فرماندار ریگان گفت: گردوغبار شدید باعث کاهش دید در محور‌های این شهرستان شده است، طوری که هم اکنون تمامی محور‌های منتهی به ریگان مسدود هستند. او با اشاره به ازدحام بیماران تنفسی در مراکز بهداشتی درمانی به باشگاه خبرنگاران گفت: گردوغبار شدید، تنها بیمارستان ریگان را در حالت آماده باش قرار داده است. باقری وضعیت ریگان را بسیار خطرناک اعلام و توصیه کرد: شهروندان ریگانی تا اطلاع ثانویی از منازل خود خارج نشوند. او تصریح کرد: ۱۵۰روستای ریگان در محاصره توفان شدید شن قرار دارند که اطلاعی از ساکنان آن‌ها در دست نیست.
باقری با اشاره به وضعیت وخیم ریگان بیان داشت: ۱۰تیم هلال احمر به روستا‌های گرفتار در توفان به منطقه اعزام شدند.

مدیرکل دفتر مدیریت بحران استانداری سیستان‌و‌بلوچستان گفت: گرد و خاک در شمال سیستان‌و‌بلوچستان ۳۴ بیمار تنفسی را روانه بیمارستان کرد. علیرضا شهرکی با بیان اینکه توفان تاکنون خسارت جانی در زاهدان نداشته است به ایسنا گفت: گرد و خاک در شمال سیستان‌و‌بلوچستان ۳۴ بیمار تنفسی را روانه بیمارستان کرد. او افزود: از این تعداد، ۳۱ بیمار به صورت سرپایی درمان و سه بیمار تنفسی هم بستری شدند. مدیریت بحران استانداری سیستان‌و‌بلوچستان گفت: در حوزه زاهدان هم چند تیربرق‌ و درخت سقوط کرده اما منجر به خسارات جانی نشده است. مدیریت بحران استانداری سیستان‌و‌بلوچستان یادآورشد: کارشناسان برق استان در حال خدمت‌رسانی در سطح شهر هستند و خسارت ریالی توفان و گرد‌وخاک پس از برآورد، اعلام می‌شود.

فرماندار راور از خسارت ۲۰ میلیارد ریالی توفان دو شب پیش به زیرساخت‌های شهری این شهرستان خبر داد. مالک اژدری به کرمان نو گفت: تند باد شب گذشته با سرعت ۷۶ کیلومتر در ساعت باعث خساراتی در بخش تاسیسات برق از جمله دو پست هوایی (ترانس برق) شد. شکستن ۱۸ تیر فشار متوسط و ۳ تیر فشار ضعیف، آسیب دیدن ۱۳۰۰ متر شبکه فشار متوسط و ۸۰۰ متر شبکه فشار ضعیف هم از دیگر مواردی است که فرماندار راور از آن یاد کرد. به گفته فرماندار راور تعداد زیادی از درختان باغات میوه از قبیل سیب، زردآلو، قیصی، بادام، هلو و… و تعدادی از درختان معابر شهری نیز آسیب دیدند. اژدری توضیح داد: تاکنون در بخش زیرساخت‌های شهری (برق، مخابرات و…) حدود ۲۰ میلیارد ریال خسارت وارد شده و میزان خسارات بخش کشاورزی در حال برآورد است.

توفانی که شامگاه جمعه شیراز و برخی شهرهای فارس را درنوردید به اثر ثبت جهانی باغ ارم و تخت‌جمشید آسیب‌هایی وارد آورد. قدرت وزش باد که به ۵۰ تا ۶۰ کیلومتر در ساعت می‌رسید، برای دقایقی برق مجموعه تخت‌جمشید، یادمان تاریخی متعلق به دوره هخامنشیان را که در فاصله ۶۰ کیلومتری شمال شیراز واقع شده، قطع کرد، شیشه‌های محافظتی آن را شکست، تعدادی از درختان پردیس این اثر ثبت جهانی را خمیده کرد و سه درخت باغ ارم را از ریشه در آورد. این رویداد جوی افزون بر این، همراه با گرد‌و‌خاک فراوان بود که باعث شد گل و لای در آستانه نوروز بر قامت بناهای تاریخی فارس بنشیند.
مدیر پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید در این رابطه به ایرنا گفت: «مجموعه جهانی تخت‌جمشید دقایقی دچار قطعی برق شد و به‌سرعت وصل شد. البته در صورت تداوم نیز، با توجه به وجود ژنراتورها در این مجموعه نگرانی از این بابت وجود ندارد.»
حمید فدایی عنوان کرد: «آسیب اصلی مربوط به شکستن حدود ۱۰ شیشه حفاظتی در محوطه تخت‌گاه بوده است که با توجه به در پیش بودن نوروز باید به‌سرعت آماده‌سازی شود. گرچه خسارت‌های وارده از نظر مالی چندان هزینه‌بردار نیست، اما تامین این نوع شیشه‌های محافظتی دشوار و زمان‌بر است. بنابراین تا زمان خریداری و نصب آن‌ها، باید از موانع جایگزین استفاده کرد.»
او درباره وضعیت درختان کاج در پردیس تخت‌جمشید نیز گفت: «جز چند درخت نیمه‌خشک که خمیده شده‌اند، آسیب جدی به درختان وارد نشده و پوشش گیاهی متراکم این پهنه، مانع از بروز شکستگی یا از ریشه درآمدن آن‌ها شده است.»
رئیس مجموعه باغ گیاه‌شناسی ارم شیراز نیز با اشاره به تصویر درخت سروی که شکسته شده و حفاظ میله‌ای باغ ارم را شکسته بود، گفت: «درختی که در تصویر دیده می‌شود، از وسط شکسته و روی نرده‌های مجاور باغ افتاده اما چون ریشه آن در زمین است، هرس می‌شود و به رشد ادامه می‌دهد، جز این درخت، یکی دیگر از درختان باغ نیز دچار شکستگی شده که ترمیم می‌شود.»
حمیدرضا ستاری افزود: «در سطح باغ، توفان، سه درخت سرو با قدمتی بین ۲۵ تا ۴۵ سال را از ریشه در آورده است که غیرقابل احیا هستند و از این منظر خسارت شایان توجهی به باغ وارد شده است.»

اهالی روستای نوشیروانکلای بابل امسال 1200 نهال کاشتند. مراسم درختکاری در این روستا قدمتی 21 ساله دارد. اولین بار در سال ۷۸ بود که جشن بزرگ درختکاری با حضور روستائیان و مهمانانی متشکل از اعضای وقت جبهه سبز تهران و تشکل‌های محیط زیستی بابل و زنده‌یاد دکتر غلامعلی بسکی در روستای نوشیروانکلای بابل برگزار شد. اولین جشن از داخل مدرسه ابتدایی روستا آغاز شد و کودکان و نوجوانان در طرح مشارکت فعال داشتند. سخنرانان دعوت شده به مراسم همگی از این حرکت زیبای روستائیان استقبال کرده و معتقد بودند این کار می‌تواند الگوی خوبی برای سایر روستاها باشد. همان زمان زنده‌یاد دکتر بسکی در هنگام کاشت درخت در حالی که بسیار خوشحال و هیجان زده بود، خطاب به مسئولان گفت که از حرکت زیبای روستائیان بیاموزند. او ادامه داد هر کسی شاخه درختی را بشکند، مانند این است که بال فرشته‌ای را قطع کرده است.
ایده اولیه طرح توسط جمعی از اهالی روستا مطرح شد و نهال‌های چنار، زبان گنجشگ، اقاقیا و سایر گونه‌های گیاهی تامین شد. این حرکت مردمی از آن موقع تاکنون ادامه دارد و اهالی روستا هر ساله در موسم درختکاری در فضاهای خالی روستا نهال می‌کارند. روستائیان با مشارکت بسیار خوب از درختان مراقبت کرد و در تابستان آبیاری را انجام می‌دهند، طوری که این روستا و روستای همجوار آن یعنی قصاب ذالکان هم اکنون به روستای سرسبز با طراوت بدل شدند. برای مراسم امسال گونه‌های بومی‌ شامل بلوط، افرا، شیردار، نم‌دار، آزاد، اوجا، وولی، زبان گنجشک انتخاب شده بود.
نکته مهم مشارکت شورای روستا در این مراسم بود که می‌تواند برای سایر شوراهای روستایی هم به عنوان یک الگوی عملی در حفظ تنوع زیستی مطرح شود. اما شاید با خواندن این خبر این سوال در ذهن مخاطبان شکل بگیرد که در مقابل سرعت بالای تخریب جنگل‌های شمال و قلع‌و‌قمع بی‌رویه بهترین گونه‌های درختان، حرکت‌های این‌چنینی چه تاثیری می‌تواند دشته باشد؟ ساکنین روستای نوشیروانکلا اعتقاد دارند که شمال کشور با درختان و پوشش گیاهی زنده است. یکی از آن‌ها به «پیام‌ما» می‌گوید: «ما با این کار به دولت‌مردان اعلام می‌کنیم که شما دست از طبیعت و زیست بوم‌ ما بردارید، ما خودمان برای نگهداشت آن برنامه‌ریزی می‌کنیم».

خانه پدری مشکاتیان هم سرنوشتی بهتر از تخریب در انتظارش نبود. خانه‌ای که قرار بود روزگاری به موزه و مکان فرهنگی تبدیل شود، خرداد ماه روی سر خودش آوار شد. همانند خانه پدری احمد محمود که چندی پیش آوار شد. رئیس اداره میراث‌فرهنگی نیشابور همان روزها اعلام کرد که از تخریب‌کنندگان خانه شکایت شده و امکان بازسازی خانه هم وجود دارد. در حالی که چنین نشد و در تازه‌ترین حکم دادگاه آمده که تخریب کنندگان تبرئه شدند. تخریب خانه مشکاتیان همانند رفتنش در سال 88 بهت‌آور بود. فعالان فرهنگی هنگامی که خانه پدری سنتورنواز ایرانی ویران شد، از نو شعر شفیعی کدکنی را در سوگ مشکاتیان، نوشتند، «عصری چنین سزای سیه پوشی‌ات نبود» خانه پدری که تخریب شد همگان گفتند که مسئولان این بار هم نتوانستند خانه‌ای قدیمی را حفظ کنند و دست کم به وعده خودشان جامه عمل بپوشانند. آن‎‌ها سال 93 وعده داده بودند که خانه پدری او به موزه‌ موسیقی تبدیل شود. وعده را شهرداری داده بود. قرار بود خانه خریداری شود و مقدمات تبدیل آن به مکان فرهنگی ترتیب داده شود اما چنین نشد، خانواده زمانی که دیدند، شهرداری به وعده‌اش عمل نکرده دست به فروش خانه زدند.

کرونا بهانه‌ای تازه شد

خریداران قصدشان را برملا کردند. لودر و بولدوزر نزدیک خانه در بلوار بعثت نشستند و سرانجام آنچه نباید اتفاق افتاد. خانه تخریب شد. انگشت اتهام در وهله اول به سوی مسئولان و متولیان امر شهری دراز شد. محمد حسن زرندی، عضو شورای شهر نیشابور به رسانه‌ها گفته بود که سال گذشته هنگامی که خبردار شد که خانواده مشکاتیان خانه را فروختند، با مالک جدید جلسه گذاشته شد و تلاش شد تا او متقاعد شود: «با دادن زمین معوض یا حتی اعتبار، ما حتی در بودجه امسال شهرداری هم برای ساخت این مکان فرهنگی تامین اعتبار کرده بودیم و بودجه در نظر گرفته بودیم.» نکته دیگری که زرندی به آن اشاره کرده بود، این بود که پروانه‌ای برای مالک جدید صادر نشده بود: «پروانه‌ای برای مالک جدید هم هنوز صادر نشده و تنها یک گواهی نقل و انتقال به غیر داشته است.»
اما چرا مدیریت شهری در سامان دادن به این بنا تعلل کرده بود؟ دلیلش مثل تمام دلایل یک سال اخیر گردن کرونا افتاد: «کرونا اندکی کار را سخت کرده بود و همه چیز کند پیش می‌رفت. در سال‌های اخیر هم اختلاف نظرهایی وجود داشته، یک نفر از اعضای خانواده خواهان فروش خانه بود و یک نفر مخالفش.»
درودی دیگر بهانه رسیدگی نکردن به خانه مشکاتیان را هم البته به گردن وضعیت نامطلوب مالی شهرداری انداخته بود، دلیلی که گریبان‌گیر بسیاری از شهرهاست و باعث می‌شود تا مدیریت شهری از تملک خانه‌ها باز بماند.

خانه ترمیم می‌شد اگر …

آن طرف ماجرا مسئولان میراث‌فرهنگی بودند که ادعا می‌کردند خانه قابلیت ترمیم و نوسازی دارد. محمد اسماعیل اعتمادی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیشابور، به فارس گفته بود: « از سال گذشته پیگیر ثبت این منزل به عنوان یک اثر شاخص بودیم و پرونده ثبتی آن نیز تهیه و اواخر سال گذشته به وزارت میراث‌فرهنگی منعکس شد. ۳۰ اردیبهشت امسال این منزل واجد ارزش شناخته شد و در وزارت میراث‌فرهنگی به ثبت رسید.» او ادامه داده بود: «پس از اطلاع از تخریب این خانه تاریخی، از مالک شکایت کرده، با حکم دادستان راننده لودر نیز بازداشت و از تخریب بیشتر این اثر تاریخی جلوگیری به عمل آمد.» او همچنین اعلام کرده بود که در مراحل ثبت آثار تاریخی مستندات تهیه می‌شود و اگر به هر علتی این آثار تخریب شدند دوباره مورد بازسازی قرار می‌گیرند.» او همچنین به ایسنا گفته بود که مالکان تحت پیگرد قانونی قرار دارند و میراث‌فرهنگی از طریق دادگاه مجدد پیگیر این تخلف است. این مقام مسئول به مهر نیز گفته بود که بنا از نظر معماری امکان بازسازی مجدد بنا وجود دارد چرا که این خانه از نظر تاریخی و معماری جایگاهش ویژه نیست و صرفاً چون محل زندگی یکی از مشاهیر بوده ارزش فرهنگی دارد که می‌تواند به موزه تبدیل شود.»

2 میلیاردی که 5 برابر شد

در همین حین و بین مالک خانه در یک برنامه رادیویی اعلام کرد که این خانه را دو سال پیش به قیمت دو میلیارد تومان خریده اما حالا نرخ آن 10 میلیارد تومان شده است.« اما میراث‌فرهنگی می‌خواهد آن را به همان قیمت دو سال پیش از من بخرد. من اختیاردار ملک خود هستم و حالا هم مجوز گرفته‌ام و می‌خواهم آن را تخریب کنم و بسازم.» حسن خواجویی، خبرنگار و فعال شهری در گفت‌وگو با روزنامه پیام ما می‌گوید که مالک گفته بود اگر میراث خانه را می‌خواهد خودش آن را خریداری کند: «درصورتی که میراث طبق قانون وظیفه تملک ندارد و صرفا باید خانه‌های قدیمی را حفاظت کند، اما طبق قانون تازه این شهرداری‌ها و وزارت راه و شهرسازی است که باید هرگونه اقدامی برای خرید حفظ خانه انجام دهد.»

تبرئه!

اما تازه‌ترین حکم پرونده تخریب خانه پدری مشکاتیان نتیجه جالبی دارد؛ تبرئه. در حکم قبلی که 29 شهریورماه صادر شده بود هم جرم سو نیت، متهمان بزه، محرز دانسته نشد. در بخشی از رای دادگاه که یک نسخه از آن به دست خبرنگار پیام ما رسیده است، آمده که: «دادگاه باتوجه به دفاعیات موجه متهمان، مبنی بر عدم صدق منزل استاد مشکاتیان به اثر فرهنگی و تاریخی و انصراف و صدق آن به اثر ملی و عدم اخطار کامل و قانونی و به موعد و به نحو صحیح به متهمان از طرف اداره میراث و کفایت اخطار به دختر 12 ساله مالک. نظر دادگاه بر عدم کفایت صرف اخطار و عدم جبران خسارت مالکان و موروثین در راستا عدم تخریب . عدم ساخت‌وساز که گریبان گیر مالکان می شود چه این که این نقیصه در مصادیق دیگر نیز صادق است، جایی که ملکی اثر تاریخی، فرهنگی و ملی داشته ولیکن اداره میراث‌فرهنگی به صرف اخطار کفایت می‌کند و حاضر نیست که ملک را بخرد یا جبران خسارت کند که در جایی که مورث یک اثر تاریخی را خلق کرده است یا به لحاظ جایگاه اجتماعی و فرهنگی هنری، باعث ایجاد آن شده است و موروثین از منافع آن بهره‌مندند، باید متوجه ضرر و خسران شوند.» در ادامه حکم همچنین آمده که «با استناد به ماده 4 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 92 حکم برائت متهمان صادر شده و اداره میراث‌فرهنگی و سایر ادارات مسئول به پیشگیری و تدبیر بیشتر جهت حفظ آثار ملی، تاریخی و فرهنگی قبل از وقوع حادثه ارشاد می‌نماید.» در حکم تجدید نظر خواهی که اواخر آذرماه ابلاغ شده و یک نسخه از آن به دست خبرنگار پیام ما نیز رسیده است، عنوان شده: «اتهامات تخریب کنندگان مبنی بر تخریب اثر اثر فرهنگی تاریخی «خانه استاد مشکاتیان» باتوجه به مدافعات تجدید نظر خواندگان و این‌که پس از ثبت اثر یادشده اخطاری به آنان نشده است و از طرفی اعلام داشته‌اند که اداره میراث‌فرهنگی حاضر به خرید منزل نشده است، در مجموع رکن معنوی جرم متزلزل و سو نیت آن‌ها احراز نمی‌گردد، بنابراین دادنامه وفق موازین قانونی صادر و ایراد و اعتراض موثر و مستندی که موجبات نقض دادنامه را فراهم نماید، ارائه نشده است و در نتیجه مستند به بند الف ماده 455 قانون آیین دادرسی کیفری و با رد اعتراض دادنامه تجدید نظر خواسته تایید و استوار می‌شود.»

محل دفن زباله، برج می‌شود

اشرف‌زاده، داماد خانواده مشکاتیان چندی پیش در گفت‌وگو با روزنامه شهرآرا گفته بود که خانه محل دفن زباله شده است. مساله‌ای که خواجویی هم آن را تایید می‌کند و می‌گوید: «خانه متاسفانه این روزها محل دفن زباله شده و ساخت‌وساز در آن متوقف شده زیرا، پرونده طبق شکایت میراث در دادگاه بود اما اکنون که رای نهایی صادر شده، دیگر بهانه‌ای برای تعلل باقی نمانده است.» او می‌گوید امسال سرنوشت دیگر خانه‌های تاریخی در نیشابور هم چنگی به دل نمی‌زند و بسیاری دیگر در آستانه تخریبند: «خانه وکیلی از خانه‌های ثبت ملی شرق به شدت آسیب دیده است و در آستانه از بین رفتن است، خانه مجتهدی هم این روزها دست به دست بین دو اداره می‌گردد و به علت این‌که هنوز مالکیت مشخصی ندارد در معرض آسیب شدید است.» حالا دیگر باید منتظر ماند که به جای خانه پدری استاد سنتور ایران، برج یا ساختمانی بلند سبز شود، برجی به نشانی، بلوار بعثت، خیابان پرویز مشکاتیان.

زمان دولت حسن روحانی رو به پایان است. بزرگ‌ترین دستاورد دولت او، یعنی برجام به دست دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری پیشین ایالات متحده آمریکا به شدت آسیب دید؛ شرایط بسیار پیچیده شد و حالا دولت حسن روحانی، در تلاش برای زنده کردن این توافق و دفاع از مهم‌ترین میراث خود است. فشارهای داخلی و خارجی از هر سو بر این راه سایه افکنده و تاکنون شرایط را برای بازگشت آرام و آسان به تعهدات ذیل توافق هسته‌ای دشوار کرده است.محمود واعظی، رئیس دفتر رئیس‌جمهوری گفته است که دولت همه تلاش خود را می‌کند تا تحریم‌ها را رفع کند و دولت را بدون تحریم به دولت بعدی تحویل دهد. واعظی در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ایرنا درباره اقدامات دولت برای رفع تحریم‌ها و با نوید زندگی بهتر به مردم برای سال ۱۴۰۰ گفته است: «تلاش دولت این است که هر چه سریع‌تر تحریم‌ها برداشته شود و دولت را بدون تحریم به دولت بعدی تحویل دهیم و این برای ما خیلی مهم است.» واعظی در ادامه گفته که رئیس‌جمهوری «همه وقت و تلاش خود» را برای انجام این کار می‌گذارد و وزیر خارجه و بقیه همکاران هم در حال تلاش هستند.
رئیس دفتر رئیس‌جمهوری اما گفته که در این مسیر باید کرامت ایران حفظ شود و اقدامات، «از موضع قدرت» باشد. او با انتقاد از اظهارنظر افرادی که هیچ مسئولیتی ندارند گفته که آن‌ها به طور مرتب مطالبی را بیان می‌کنند که «کار را برای ما مشکل می‌کند.» او از همه خواسته تا اجازه دهند، مسائل ملی مسیر خود را در شورای عالی امنیت ملی پیش برود.
واعظی همچنین گفته است: «برخی که قصد حضور در انتخابات را دارند به هر دلیلی برداشتن تحریم را به نفع خود نمی‌دانند و می‌خواهند همیشه بهانه‌هایی برای حمله به دولت داشته باشند. برخی دیگر که مسئولیت دارند یا ندارند هم به شکل دیگری مانع‌تراشی می‌کنند.»
در حالی که سه ماه تا انتخابات ریاست جمهوری باقی مانده، ظاهر خبرها نشان از پیشرفتی در بازگشت ایران و آمریکا به تعهداتشان ذیل برجام دیده نمی‌شود. مقامات آمریکایی می‌گویند که اگر ایران به تعهدات خود بازگردد، آمریکا هم به تعهداتش ذیل برجام بازخواهد گشت؛ در حالی که مقامات ایرانی می‌گویند، این آمریکا بوده که میز برجام را ترک کرده و خود نیز باید به آن بازگردد و بعد از برداشته شدن همه تحریم‌های مرتبط با برجام، ایران نیز به تعهدات خود بازخواهد گشت. گرچه وزیر خارجه آمریکا گفته که فاصله زیادی تا رفع تحریم‌های ایران وجود دارد.
حالا ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفته که برای مذاکره با ایران، هیچ مشوقی را پیشنهاد نمی‌دهند. ند پرایس روز پنجشنبه در جمع خبرنگاران گفته است: «ما هیچ‌گونه مشوق یک‌جانبه‌ای برای تحریک ایرانیان برای آمدن به میز [مذاکره] پیشنهاد نمی‌دهیم. اگر برداشت ایرانیان این است که در غیاب هرگونه اقدامی از سوی آن‌ها برای ازسرگیری پایبندی کامل به توافق هسته‌ای، ما امتیاز یک جانبه پیشنهاد می‌کنیم دچار سوبرداشت شده‌اند.» سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفته «تنها اگر ایران به پای میز مذاکره بیاید، ما آماده و در موقعیتی خواهیم بود که بر سر پیشنهاداتی که به هر دو طرف کمک کند به مسیر پایبندی دوجانبه به توافق سوق یابند، گفت‌وگو کنیم.» این در حالی است که حسن روحانی روز پنجشنبه در گفت‌وگو با بوریس جانسون، نخست وزیر انگلیس گفته بود که آمریکایی‌ها با مذاکره از برجام خارج نشدند که بازگشتشان مستلزم مذاکره باشد.
حس روحانی در این گفت‌وگوی تلفنی تاکید کرده که «اگر دنبال دیپلماسی هستیم، راه روشن، رفع تحریم‌ها و ایفای تعهدات آمریکا است و گزینه دیگری وجود ندارد.» رئیس‌جمهوری ایران همچنین گفته که دولت آمریکا مدعی علاقمندی به بازگشت و اجرای برجام است اما تاکنون «هیچ اقدام عملی در این عرصه نداشته است.» رئیس‌جمهوری ایران در گفت‌وگوی خود با بوریس جانسون به موضوع بدهی‌های ایران از کشورهای خارجی اشاره کرده و گفته است که «تحریم‌ها و سنگ‌اندازی‌های آمریکا و متحدانش در دسترسی ایران به منابع مالی خود در خارج، مشکلات کرونایی و درمانی مردم را دو چندان کرده است.»
او همچنین افزوده که «بی‌تردید تسریع در بازپرداخت طلب‌های ایران، در رفع مشکلات دیگر روابط نیز موثر است.»
با این حال به نظر نمی‌رسد که آمریکا اراده‌ای برای آزادسازی پول‌های بلوکه شده ایران، پیش از تعیین تکلیف برجام داشته باشد. سخنان سه روز پیش آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا موید این موضوع سات. بلینکن روز چهارشنبه در یک جلسه استماع در کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا گفت که کشورش تا زمانی که ایران به پایبندی به تعهداتش به توافق هسته‌ای بازنگردد، با آزادسازی پول‌های بلوکه شده ایران در کره‌جنوبی موافقت نمی‌کند: «آمریکا قصد ندارد با آزادسازی پول‌های بلوکه شده ایران در بانک‌های کره‌جنوبی که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارند موافقت کند، مگر این‌که ایران به تعهداتش در توافق هسته‌ای پایبندی کند.»
وزیر خارجه آمریکا این سخنان را در پاسخ به سوال یکی از نمایندگان که پرسیده بود «آیا گزارش رسانه‌ها را مبنی بر این که پول‌های بلوکه شده ایران در کره جنوبی پس از رایزنی با آمریکا به زودی آزاد می‌شود، تایید می‌کند» بیان کرده است. بلینکن این گزارش‌ها را نادرست خوانده و آن‌ها را رد کرده است: «اگر ایران به پایبندی به تعهداتش در توافق هسته‌ای بازگردد، آمریکا نیز همین کار را می‌کند و تا زمانی که ایران به پایبندی به توافق بازنگردد، به آزادسازی این پول‌ها دست پیدا نخواهد کرد و چنین گزارش‌هایی کاملا نادرستند.»
از طرف دیگر، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در گفت‌وگو با یورونیوز از لزوم دستیابی به یک توافق جدید سخن گفته است. او درباره چرایی لزوم دستیابی به یک توافق جدید با ایران گفته است: «این طور نیست که بگویید یک شبه به توافق سال ۲۰۱۵ برمی‌گردیم. از آن زمان تاکنون اتفاق‌های بسیاری روی داده است. ما دیدیم که ایران موادی ساخته، محصولاتی از این مواد (اورانیوم غنی شده) تولید شده است. اگر این مواد فروخته شود، اگر همین مواد از ایران خارج شود، چه کسی آن را کنترل خواهد کرد؟ اصولا این وظیفه ما است. گروهی از پژوهش‌ها و فعالیت‌ها [طبق برجام] ممنوع بود و ایران این ممنوعیت را نقض کرد. باید ببینیم با این وضعیت چه کار باید کرد و ما چطور می‌توانیم آن را کنترل کنیم.» او همچنین در ادامه گفته که «دستیابی ایران به سلاح اتمی، یک شکست بزرگ خواهد بود» و «شرایط تاسف‌باری را رقم خواهد زد و منطقه پرتنش [خاورمیانه] را ناپایدارتر خواهد کرد.»

شب‌های گذشته رودخانه اروند شلوغ بوده. رفت‌و‌آمدها زیاد شده و وسایلی برای اوراق کشتی «آریابوم» راهشان به اروند صغیر باز شده است. کشتی که از بازماندگان جنگ هشت ساله است؛ در تمام سال‌های گذشته در اروند کناره گرفته بود و حالا آن‌طور که از شواهد پیداست مالکش می‌خواهد آن را اوراق کند. این کشتی که برای اهالی آبادان و مینوشهر یادگار سال‌های قدیم است؛ در شرف نابودی است.آریابوم نخستین یادگاری نیست که قصد اوراق کردنش را دارند. کشتی‌های فراوانی در گذر سال‌ها نابود شده‌اند که می‌توانستند گردشگری آبی را رونق ببخشند. حالا نوبت آریابوم رسیده؛ شناوری به ‌جا مانده از هشت سال جنگ تحمیلی در اروند صغیر. این رود از جزیره مینو (مینوشهر) عبور می‌کند؛ جزیره‌ای کوچک در مرز آبی مشترک با کشور عراق که به واسطه رودخانه اروند صغیر از آبادان جدا شده است، جایی که سال‌ها میزبان «آریابوم» بوده و حالا با اوراق این کشتی بخشی از خاطرات گذشته‌اش را از دست می‌دهد.

پیگیری‌های بی‌نتیجه

سجاد پاک‌گهر، مدیر اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خرمشهر می‌گوید در روزهای اخیر پیگیر ارواق نشدن کشتی «آریا بوم» بوده‌اند اما تلاشهای‌شان تاکنون نتیجه‌ای نداشته است. او به «پیام ما» می‌گوید مالک این کشتی فردی است که می‌خواهد با اوراق این کشتی از ظرفیت اقتصادی آن بهره‌مند شود. «مالک انتظاراتی دارد که ما باید برآورده‌شان کنیم اما تاکنون نتوانسته‌ایم به نتیجه دقیقی برای این مورد برسیم. این کشتی سالیان سال است که امکان تردد نداشته و بی‌استفاده بوده و همین هم دلیلی است که بعد از سال‌‌ها بخواهد با فروش کشتی، از پول حاصل از آن استفاده کند.» پاک‌گهر می‌گوید این کشتی یکی از کشتی‌های خوب منطقه است و با توجه به این‌که چندین دهه در آب بوده حس نوستالژیک بسیاری را برای مردم ساکن در این منطقه ایجاد کرده و حالا از بین رفتنش هم حتما آن‌ها را نگران خواهد کرد. «ما آماری نداریم از تعداد کشتی‌های مغروق یا اوراق شده. اما وجود این کشتی‌ها در قعر دریا بنا به گفته کارشناسان بندر و دریانوردی می‌تواند آسیب‌رسان باشد و در نتیجه باید هرچه زودتر فکری به حال آن‌ها کرد. در نتیجه ما طرحی دادیم تا تعدادی از کشتی‌های بازمانده را از دریا خارج کنیم و با کمک فعالان بخش خصوصی از آن‌ها استفاده کنیم. می‌خواهیم با کمک شهرداری و سازمان بنادر این اتفاق بیفتد و تا بتوان در کنار حفظ کشتی‌ها، از آن‌ها درآمد هم کسب کرد.»
رئیس اداره میراث‌فرهنگی خرمشهر می‌گوید بهترین کار این است که کشتی‌ها از آب خارج شوند تا بیش از این زنگ زده نشوند و از آسیب بیشترشان جلوگیری شود. در چند سال گذشته در خرمشهر تلاش‌هایی برای ایجاد موزه کشتی‌های غرق شده صورت گرفته و طرحی برای ساخت موزه کشتی‌های غرق شده و موزه بنادر و دریانوردی داده شود. «ما مکاتبات بسیاری با سازمان بنادر و شهرداری داشته‌ایم. این مکاتبات درباره کشتی‌ آریابوم و تلاش برای حفظ آن هم بوده است. مکاتباتی که امیدواریم تا دیر نشده به آن پاسخ داده شود تا بتوانیم کشتی آریابوم را خریداری کنیم، یا این‌که با دادن یک فراخوان، بخش خصوصی را پای کار بیاوریم و این کشتی را حفظ کنیم.»

شناورهای اوراقی و زیستگاه‌های آبی

از سوی دیگر در حالی که نگهداری کشتی‌های بازمانده در جایگاه میراثی‌شان مهم محسوب می‌شود، گه‌گاه صحبت‌هایی درباره مضر بودن آن‌ها برای زیستگاه‌های آبی هم مطرح شده است. چه آن‌که پیش از این پروین فرشچی، معاون دریایی وقت سازمان محیط زیست در سال 95، اوراق کشتی‌ها را مضرترین صنعت دریایی برای محیط زیست دریا دانسته و گفته بود که ۱۷۴ کشتی در اروند و صدها شناور کوچک و بزرگ در خلیج‌فارس و دریای عمان غرق شده است که بخش خصوصی به دنبال اوراق این کشتی‌ها است. ولی از سوی سازمان محیط زیست کشور تاکنون هیچ مجوزی برای این اقدام صادر نشده است. به گفته او شش کشور هندوستان، ترکیه، نروژ، هلند، پاکستان و اندونزی از میان ۱۸۴ کشور ساحلی این صنعت را فعال کرده‌اند و سایر کشورها به دلیل آلودگی بسیار زیاد این صنعت به ویژه برای محیط زیست، تمایلی برای فعال کردن آن ندارند. «به لحاظ سیاسی و امنیتی نیاز به شناورسازی و خروج این کشتی‌ها است، اما اوراق شدن آن‌ها تبعات بسیار زیادی برای محیط زیست دریا در پی خواهد داشت و حتی در سال‌های ابتدای انقلاب هم مجوز فعالیت این صنعت در منطقه چابهار و دریای عمان صادر نشد.» فرشچی با تاکید بر این‌که مجتمع‌های فولاد در کشور نیاز به خوراک و مواد مصرفی دارند، گفته بود که بخش خصوصی بیش از ۱۰۰ کشتی فرسوده را از کشور عراق خریده تا با اوراق آن‌ها و فروش به مجتمع‌های فولادی درآمد خوبی عایدشان شود.

غلبه نگاه سوداگرانه

بر اساس کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی فرهنگی و طبیعی یونسکو یک کشتی باید حداقل صد سال از عمرش در زیر آب یا روی آب گذشته باشد تا بتوان آن را به عنوان میراث حفظ کرد اما به گفته حسین توفیقیان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و باستان‌شناس زیر آب در این خصوص استثنائاتی هم وجود داشته و اینطور نیست که حتما کشتی‌های صد ساله را باید حفظ کرد. او در گفت‌وگو با «پیام ما»، کشتی رافائل در کیش را مثال می‌زند که به تایتانیک ایران مشهور است. کشتی با ۱۳ طبقه و ۲۷۶ متر طول که در دوران پهلوی دوم خریداری شد و حالا در زیر آب‌های ساحل بوشهر مدفون است.
«این کشتی حالا کلونی بزرگی است برای حیوانات دریایی و می‌توان استفاده‌های فراوانی از نظر گردشگری از آن داشت. می‌توان برای توسعه گردشگری، تورهای غواصی گذاشت اما اینها نادیده گرفته می‌شود.» توفیقیان می‌گوید در سال‌های اخیر شنیده افرادی به زیر آب رفته‌اند و طبقه‌های فوقانی کشتی را کنده‌اند و به بخش‌های که به آهن نیاز داشته‌اند فروخته‌اند. «کشتی‌های ما که در ساحل جنوبی باقی‌مانده‌اند؛ چه آن‌ها که غرق شده‌اند چه سایر کشتی‌هایی که بازمانده، بخشی از تاریخ دریانوردی و کشتی‌رانی ما هستند. ما در بسیاری از حوزه‌ها موزه داریم اما در این حوزه نه.
نگاه اقتصادی و سوداگرانه این بخش را تحت تاثیر قرار داده و در حال از بین بردن تاریخ آن است.» او به کشتی آریابوم هم اشاره می‌کند و می‌گوید این کشتی بخشی از تاریخ جنگ و اتفاقاتی است که در آن منطقه افتاده و نباید به راحتی اجازه ویران شدنش را به بهانه پول و مسائل اقتصادی صادر کرد.
درحالی صحبت از ویرانی این میراث در میان است که از سال ۹۶ پژوهشکده میراث‌فرهنگی به طور رسمی واحدی را به باستان‌شناسی دریایی اختصاص داد و قرار بر این شد در این واحد به مواردی از این دست هم رسیدگی شود. حالا این باستان‌شناس می‌گوید برای کشوری چون ایران با این تعداد دریاچه و این گستره عظیم مرز آبی یک واحد کوچک و تعداد نفرات محدود کارساز نیست و باید ساز‌و‌کاری اندیشیده شود که هم متخصصان بیشتری جذب شوند و هم منابع مالی بیشتری به این بخش اختصاص داده شود.
«هرچند از سال ۹۶ این واحد راه‌اندازی شد اما ما در حدود دو دهه روی باستان‌شناسی آب کار کردیم و تلاش‌هایی در این حوزه انجام گرفته است.» به گفته این باستان‌شناس زیر آب، از تعداد کشتی‌هایی که هر ساله اوراق می‌شوند، اطلاعی در دست نیست و اصلا میراث‌فرهنگی از این موارد مطلع نمی‌شود و کسی هم این سازمان را در جریان قرار نمی‌دهد «ما به صورت غیرمستقیم می‌دانیم که شرکت‌هایی وجود دارند که روی این حوزه مطالعه می‌کنند.
کشتی‌ها را شناسایی می‌کنند و بعد هم با تیمی به سراغ اوراق آن‌ها می‌روند. چرا که آهن ارزش دارد و پول خوبی از آن به دست می‌آید.» با این همه توفیقیان امیدوار است روزی نگاه به این مسئله جدی شود و با درک این‌که این کشتی‌ها می‌توانند اهمیت فراوانی از نظر میراثی و گردشگری داشته باشند به آن‌ها پرداخته شود.

بیت‌کوین در ایران حواشی بسیاری داشته و همچنان دارد. از تقصیر کمبود برق که به گردن ماینرها افتاد تا غیرمجاز اعلام شدن سایت‌های خرید و فروش رمزارز و ممنوع شدن استفاده از بیت‌کوین در معاملات و در نهایت اظهارات مدیرکل بانک مرکزی مبنی بر برنامه‌هایی که جهت صدور مجوز برای انجام معاملات بر پایه بیت‌کوین در تجارت خارجی، در سر دارند. فارغ از این حواشی، کنار گذاردن یک امکان جدید در دنیا، یا مقابله با پذیرفتن آن، تنها نتیجه‌ای که دارد جا ماندن از جریان و سرعت تغییرات در جهان امروز است. ایران تا چه اندازه ظرفیت استفاده از این امکان جدید دنیای امروز را دارد؟ علیرضا کلاهی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران در سخنرانی اخیر خود در نشست اسفند ماه این هیات، پاسخ این سوال را داده و از فرصت‌سوزی‌ها در زمینه ارز دیجیتال گفته است.«بیت‌کوین» این نام تا چند ماه پیش برای بسیاری از مردم نامی نا‌آشنا بود، حالا هم بسیاری درباره آن چیز زیادی نمی‌دانند. اما شواهد نشان می‌دهد، ناگزیر در آینده نامش را بیشتر خواهیم شنید و این ارز دیجیتال قرار است نقش بیشتری در اقتصاد دنیای فردا به عهده بگیرد. دنیا به سمتی می‌رود که ارزهای دیجیتال که مرزهای قراردادی و سیاسی را بی‌اعتبار کرده، هر روز قدرت و نفوذ بیشتری پیدا می‌کند. در ایران برخی از آن‌ها که در بورس ناامید شدند و حتی سرمایه خود را باختند، حالا با تردید به سرمایه‌گذاری در حوزه ارز دیجیتال فکر می‌کنند و بسیاری هم وارد این وادی شده و با نگاهی نگرانی بالا و پایین رفتن ارزش آن را دنبال می‌کنند. ارزهای دیجیتال و بیش از همه بیت‌کوین امروز در دنیا از سوی بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته شده و نقش آن در اقتصاد و معاملات هر روز بیشتر می‌شود، علیرضا کلاهی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران درباره جایگاه بیت‌کوین در اقتصاد امروز دنیا گفت: «امروزه بسیاری به ارزی که خارج از کنترل بانک‌های مرکزی است، کاملا دموکراتیک است و قابل تحریم نیست، رو آورده‌اند. این امر در حال رسمیت پیدا کردن است. مصادیق رسمیت آن هم بسیار است، از جمله این‌که اولین فین‌تک شناخته شده که پرداخت‌های بیت‌کوینی را پذیرفت، شرکت اسکوئر Square بود که در سال 2018 این اقدام را انجام داد. در سال 2020 پیپال PayPal که بزرگترین فین‌تک دنیاست پذیرش بیت‌کوین در معاملات خود را آغاز کرد. از سال آینده ونمو Venmo که پلتفرم پرداخت در امریکاست بیت‌کوین را وارد فعالیت خود می‌کند. مستر‌کارت و ویزا کارت اعلام کردند که به زودی پرداخت با بیت‌کوین را میسر می‌کنند. در امریکا 12 هزار خودپرداز وجود دارد که بیت‌کوین را تبدیل به دلار می‌کند، در کانادا و آلمان هم شبکه گسترده‌ای ایجاد شده است. ارزش کل بازار بیت‌کوین به یک تریلیون دلار با گردش روزانه 60 میلیارد دلار رسیده است. در مجموع طبق آمارها درآمد صنعت ماینینگ حدود 50 میلیون دلار در روز است» در ایران اما مانند هر پدیده نوظهور دیگر که با استقبال مردم مواجه می‌شود و مسئولان سعی در ساختن دیواری در مقابل آن دارند و ساز ممنوعیت و انکار کوک می‌کنند، با ارز دیجیتال هم برخورد اصولی صورت نگرفته است.
کلاهی در خصوص ظرفیت‌های موجود در حوزه رمز‌ارز می‌گوید: «ما در کشور یک مزیت مطلق انرژی داریم. صنعت برق در ایران در حال حاضر ظرفیت تولید حدود 500 میلیارد کیلووات ساعت برق را دارد. اما تولید سالانه بسیار کمتر است، کل تولید پارسال 284 بود. دلیل اصلی این است که تقاضا وجود ندارد. موضوع بعدی ذخایر انرژی فسیلی است که ما در اختیار داریم. در هر صورت، پایان عصر نفت نزدیک است. 90 درصد ظرفیت نیروگاهی سال 2020 در دنیا از انرژی‌های تجدیدپذیر تامین می‌شود. با هیچ قطعیتی نمی‌توان گفت تا ده سال دیگر دنیا بنزین و گازوئیل می‌خرد یا نه؟ مشخص نیست. از طرفی ارزهای دیجیتال این فرصت را فراهم کرده که ما هم تحریم را دور بزنیم و هم ذخایر انرژی که در اختیار داریم را تبدیل به پول کنیم. هم برق مازاد و هم نفت و گاز را که می‌توانیم تبدیل به برق کرده و صادر کنیم. بدون دردسرهایی که تولید و صادرات گاز و نفت دارد. این یک بازار جهانی تحریم ناپذیر است اما متاسفانه طبق معمول ما فرصت را سوزاندیم»
عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران معتقد است مسئولان برخوردهای اصولی با این پدیده جدید نداشتند و می‌گوید: «طبق معمول با منکر شدن یک واقعیت، پرداختن غیر‌واقع‌بینانه و غیرمنطقی به موضوع، و با داشتن سیاست‌های ناپایدار فرصت را سوزاندیم. من از ابتدا به دوستان در وزارت نیرو گفتم که این‌طور برخورد کنید همه این فعالیت‌ها زیرزمینی می‌شود. در یک جلسه‌ای دوستان می‌گفتند ارز دیجیتال ابزار تامین مالی تروریسم است. آماری که از سیتی گروپ آمریکا در دسترس است می‌گوید زیر یک درصد گردش مالی بیت‌کوین در دنیا مربوط به فعالیت‌های غیرقانونی یا پولشویی است. در صورتی که 2 تا 5 درصد جی‌دی‌پی در دنیا خاکستری (غیرقانونی) است.»
بر اساس آمار موجود هزار مورد مجوز استخراج بیت‌کوین صادر شده اما فقط بیست تا بیست و پنج انشعاب فعال و مجاز در کشور داریم، کلاهی معتقد است: «چون درست با مسئله برخورد نکرده‌ایم، بخشی از این فعالیت‌ها زیر‌زمینی انجام می‌شود و ما نمی‌دانیم در این حوزه چه خبر است. می‌توانستیم با امکاناتی که در اختیار داریم، قطب این صنعت شویم ولی نشدیم. تخمین گردش داخلی بیت‌کوین حدود سالانه سه میلیارد دلار در کشور است، در ترکیه این میزان 48 میلیارد دلار و در کره 400 میلیارد دلار است. نسبت به سایز جی‌دی‌پی، این گردش به راحتی تا 50 میلیارد دلار رشد می‌کند. چه بخواهیم چه نخواهیم، این اتفاق می‌افتد. چه سرمان را زیر شن کنیم و چه با این پدیده برخورد اکتیو و درست انجام دهیم و آن را روی زمین بیاوریم تا بتوانیم ابعاد آن‌را رصد و مدیریت کنیم. تخمین‌ها نشان می‌دهد میزان ظرفیت ماینینگ کشور حدود 600 مگاوات است. اگر یک سیاست‌گذاری درست و منطقی شود برای دو سال آینده می‌توانیم انتظار شکل‌گیری 1500 الی 3 هزار مگاوات ظرفیت ماینینگ در کشور داشته باشیم. با رقم سه هزار مگاوات می‌توانیم انتظار 5 میلیارد دلار درآمد ارزی داشته باشیم. حدود دو هزار فرصت شغلی مستقیم داخل مزارع شکل می‌گیرد. ضمن این‌که همین حالا نیاز ارزی خرد کشور یک و نیم میلیارد دلار –اسکناس- است، اسکناسی که مردم می‌خرند ذخیره کنند، سفر بروند و… فین تک‌های مبتنی بر رمز‌ارز به راحتی می‌توانند این بار را از دوش بانک مرکزی بردارند و ما دیگر شاهد نباشیم که یک معامله 50 تا 100 هزار دلاری در چهار راه استانبول کل بازار ارز کشور را متلاطم کند. اما متحیرم که چرا بانک مرکزی با این موضوع مخالف است» کلاهی اشاره‌ای هم به مشکلات مربوط به پرداخت‌های گردشگران ورودی کرد و گفت: «ارز دیجیتال ابزاری است که می‌تواند در اختیار گردشگرانی که به ایران می‌آیند قرار گیرد. آن‌ها در حال حاضر ابزاری برای رزرو هتل و بلیت و پرداخت‌های دیگر خود در سفر ندارند»
عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران در خصوص نقدهایی که به ارزهای دیجیتال مطرح است می‌گوید: «دوستان بانک مرکزی معتقدند ارز دیجیتال باعث خروج ارز و سرمایه از کشور می‌شود. باید گفت در همه صنایع خروج ارز داریم، مهم این است که چه درآمدی در قبال آن ایجاد می‌شود. اگر هم منظور مردمی است که بیت‌کوین می‌خرند، باید بگویم مردم بالاخره می‌خرند، راه آن‌را هم پیدا می‌کنند. مدیر عامل سازمان بورس از دولت خواسته با موضوع رمز‌ارزها برخورد کند چرا که باعث فرار سرمایه می‌شود. علت فرار سرمایه تصمیمات اقتصادی خود آقایان است. فضای ناامن و ناپایداری اقتصادی است. بیت‌کوین یک ابزار است. بیت‌کوین نباشد مردم راه دیگری پیدا می‌کنند. طلا می‌برند، فرش و عتیقه و دلار می‌برند. پس بهتر است خودمان به موضوع ورود کنیم. ما نمی‌توانیم دلار چاپ کنیم اما بیت‌کوین را می‌توانیم تولید و استخراج کنیم. با این توضیحات عجیب است که بعد از یک سال و نیم چطور بعضی متوجه این فرصت‌ها نیستند و کسی نمی‌خواهد یک تصمیم منطقی درست بگیرد و سامانی به این وضعیت دهد، ادامه وضعیت فعلی و ممنوع اعلام کردن ارز دیجیتال ره به جایی نخواهد برد. ایران می‌توانست از ظرفیت رمز ارزها علاوه بر عبور از تحریم‌های مالی و بانکی، برای ارزآوری استفاده کند» نگاه به صنعت ماینینگ در اغلب کشورها نگاهی پذیراست، هر چند بعضی بانک‌ها و سیستم‌های مالی اعتماد کافی به این صنعت را هنوز ندارند، اما دیر یا زود ناگزیر به پذیرش این ارز بدون مرز می‌شوند. در ایران هم با توجه به سخنان کارشناسان و ظرفیت‌های موجود، این امکان وجود دارد که صنعت ماینینگ تبدیل به مزیت رقابت برای کشور شود.

روز از آغاز تلفات پرندگان مهاجر در تالاب میانکاله می‌گذرد، و آخرین آماری که عصر چهارشنبه منتشر شد نشان می‌داد مرز 37 هزار شکسته است. سال گذشته بوتولیسم بیش از 43 هزار پرنده را کشت و حالا به نظر می‌رسد، مرگ‌و‌میر گسترده به این عدد نزدیک شده است.
محیط زیست گزارش داده که با توجه به وقوع تلفات غیرعادی بین پرندگان مهاجر در تالاب بین‌المللی میانکاله و خلیج گرگان، عملیات پایش و جمع‌آوری لاشه این پرندگان از تاریخ نهم بهمن ماه ۹۹ همچنان به صورت روزانه در حال انجام است اما با این حال آمار تلفات به صورت روزانه منتشر نمی‌شود.
گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط زیست نشان می‌دهد مجموع تلفات پرندگان مهاجر جمع‌آوری شده تا عصر چهارشنبه (۲۰ اسفند) به ۳۷ هزار و ۲۴۱ قطعه رسیده است.
با توجه به شرایط سخت و باتلاقی بودن منطقه، تلاش محیط‌بانان استان‌های مازندران و گلستان در عملیات جمع‌آوری لاشه پرندگان تلف شده در تالاب میانکاله و خلیج گرگان همچنان ادامه دارد.