بانكداری شتاب به‌جای ایجاد مركز داده‌های آب و هواشناسی

اصلاح حکمرانی آب ایران همواره ضرورتی مستمر بوده، از همین رو تهیه قانون جدید آب (ویرایش نخست 1399) با توجه به شرایط جدید و آتی كشور گامی بسیار ارزشمند است. به خصوص اینكه با توجه به بین بخشی بودن آب به یك نهاد بالادستی یعنی شورای عالی آب در این پیش‌نویس قدر بیشتری داده شده و به نوعی در جایگاه مجلس آب كشور تعریف شده است.
یکی از مهم‌ترین مسائل برای اصلاح حکمرانی شفافیت اطلاعاتی بوده ولی همچنان اراده جدی برای پیگیری آن وجود ندارد و از این نظر می‌توان گفت که متاسفانه منافع نهادها و سازمان‌های مختلف با یکدیگر هم‌راستا نمی‌شوند. به عنوان مثال با وجود این که وزارت نیرو آمار اندازه‌گیری بارش تعدادی از ایستگاه‌های خود را در اختیار سازمان هواشناسی قرار می‌دهد اما در زمینه بارش‌ها باید به آمار ایستگاه‌های باران‌سنجی سازمان هواشناسی اتکا کرد و آمار مربوط به بارش‌های اندازه‌گیری شده توسط ایستگاه‌های هواشناسی وزارت نیرو تنها مصرف داخلی این وزارت را دارد و به نوعی مورد تایید سازمان هواشناسی نیست. همچنین سازمان هواشناسی نیز اطلاعات را به رایگان در اختیار نهادها قرار نمی‌دهد.
برای حل این مساله در ماده 14 قانون فوق تلاش شده دسترسی به داده‌های آب و هواشناسی كشور مورد توجه جدی قرار بگیرد. بنابراین بیان شده كه «دولت موظف است به منظور تسهیل دسترسی آزاد، ایجاد نظام کارآمد و به اشتراک‌گذاری داده‌ها و اطلاعات آب و هواشناسی و در راستای تامین و انتشار دقیق، پایدار و به روز آمار و اطلاعات مورد نیاز بخش های مختلف کشور در زمینه آب، مرکز ملی داده و اطلاعات آب و هواشناسی را ذیل شورای عالی آب ایجاد کند».
باید در نظر داشت تشکیل نهادی مستقل در معرض این تهدید است که در آینده نزدیک با کمبود بودجه و تخصیص منابع مالی و انسانی و در نتیجه و مخالفت سازمان اداری و استخدامی كشور روبه‌رو شود. همچنین این مركز ممکن است وابسته به یکی از نهادهای مجری بخش آب باشد و دچار سوگیری‌های احتمالی شود. برای حل این مساله حسب نتایج حاصل از مطالعات كارگروه كارشناسی شورای عالی آب در سال 1398 (swc.moe.gov.ir) پیشنهاد می‌شود یک نهاد بالادست و مجازی به صورت «وب سرویس» تعریف و تاسیس شود تا پوشش لازم و وفاق ملی بین نهادهای مرتبط را ایجاد کند همچنین نهادها ملزم به همکاری با آن باشند. تجربه مشابه ایجاد شبكه شتاب (شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی) توسط بانك مركزی برای همكاری اطلاعاتی و عملیاتی بین بانك‌های مختلف بسیار موفق بوده و باید از آن الگوبرداری كرد. همچنین در کشورهای مختلف، زیرساخت‌های مجازی برای تولید، پردازش و ارائه اطلاعات مربوط به آب و هوا ایجاد شده است که بررسی و تحلیل این پلتفرم‌ها، می‌تواند آموزنده باشد.
پیشنهاد می‌شود برای رسیدن به راه حل نهایی راهکارهای پیشنهادی روی یک یا چند پایلوت پیاده شده و سپس بر اساس تجربیات به دست آمده، بسته راهکارهای عملیاتی برای کل کشور تدوین شود. قبل از هر اقدامی باید قوانین،‌ مجوزها و پروتکل‌های مورد نیاز ایجاد پایگاه داده‌ها، بسته به مورد، بررسی یا شفاف‌سازی شوند. ابتدا لازم است یک مدل مفهومی از پایگاه داده‌ها تهیه و بعد برای پرداختن به جزئیات اجرای آن، جلسات کارشناسی تشکیل شود. همچنین ایجاد اعتماد به داده‌ها و اطلاعات هر نهاد از سوی دیگر نهاد‌ها، موضوعی است که باید مورد توجه قرار گیرد. لازم است پس از تهیه بانک اطلاعات، داده‌های پشتیبان آن‌ها هم برای ایجاد اعتماد و تضمین صحت داده‌ها به اشتراک گذاشته شود. برای پیگیری به اشتراک گذاری اطلاعات لازم است ابتدا نقشه راه مشخص و سپس بسته سیاستی مناسبی تدوین شود. این ملاحظات در قانون تدوین شده برای وب سرویس باید دیده شود.
در نهایت پیشنهاد می‌شود به جای ایجاد «مرکز ملی داده و اطلاعات آب و هواشناسی» به صورت تشكیلات اداری پرهزینه و نیروبر (مطرح شده در ماده 14 فوق) در قانون جدید ایجاد نهادی مجازی به صورت وب سرویس «شبکه تبادل اطلاعات آب و هواشناسی» مورد توجه قرار گیرد. همچنین آنچه نهادهای فعلی را به همكاری با این نهاد جدید ملزم می‌کند، پروتكل اطلاعاتی قانونی باشد نه تحكم اداری صرف نهادی به دیگری. البته برای پشتیبانی این وب سرویس یك دفتر چابك مستقر در شورای عالی آب یا واگذاری شده به بخش خصوص لازم بوده و كفایت می‌کند.