عارف کرمانی و معماری ساسانی در هندوستان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ۷۲عارف کوهبنان آرامگاه خلیل الله کوهبنانی کرمانی در میان شاهکارهای معماری بهمنی قرار می گیرد. شاهکاری که دارا بودن تاق های با شکوه، خوش نویسی های زیبا و درجه یک، شکوه وزیباییش رادوچندان کرده است.
احمد شاه ولی پادشاه بهمنی(هندوستان) از شاه نعمت الله ولی دعوت کرد که پیش او برود؛ اما شاه نعمت الله نپذیرفت. پس از درگذشت شاه نعمت الله فرزندش خلیل الله به همراه دو پسرش به هندوستان رفتند.
نوادگان پسری شاه نعمت الله نقش بسیار مهمی را در امور سیاسی بهمنی ها بازی کردند.
آرامگاه خلیل الله موسوم به چوکندی است چو Chau)) یعنی چهار و Khand)) هم یعنی طبقه! بنابراین «چو کندی» یعنی ساختمان چهار طبقه. آرامگاه روی سکویی نسبتاً بلند قرار داشته و برای دسترسی به آن باید از چندین پله بالا رفت. به نظر می رسد این آرامگاه شباهت های زیادی با آرامگاه های برخی از شاهان بهمنی دارد. از سنگ سیاه برای ساخت برخی از دیوارها استفاده شده و دیوارهای درونی بنا هم گچ کاری شده اند. آرامگاه خلیل الله در بخش میانی بنا قرار دارد و مربع شکل است. کتیبۀ زیبایی به خط ثلث در دروازۀ اصلی آرامگاه وجود دارد که به وسیلۀ خوشنویسی شیرازی به نام مغیث نوشته شده است. این کتیبه به صورت برجسته روی سنگی سیاه است و با طرح های گیاهی تزیین شده است. دو بنای آرامگاهی کوچک هم کنار بنای اصلی واقع شده است که داری گورهایی از خاندان خلیل الله کرمانی هستند. بهمنی ها نسب خود را به ساسانیان می رساندند و به همین دلیل درون سازه هایشان و به ویژه در ورودی یا درون آرامگاه ها نقشمایه ای تزیینی را به کاربرده اند که شکل های گوناگونی دارد. این نگاره در واقع همان تاج تزیینی شاهان ساسانی است. شاید بتوان ادعا کرد که آگاهی از این نگارۀ تزیینی نزد بزرگ زادگان بهمنی ریشه داشته است. نقشمایه فوق با شکل های گوناگونی به نمایش درآمده ولی قالب اصلی دوبال بازاست که درون آن هلالی قراردارد. این نگاره ها روی ورودی هفت گنبد که مجموعه ای از آ رامگاه های شاهان بهمنی همچون مجاهد شاه، داوود شاه، شمس الدین و غیاث الدین شاه و فیروز شاه بهمنی در گلبرگه هستند قرار گرفته اند. در برخی نمونه های دیگر از این نگاره نقش هلال دیده نمی شود و تنها دو بال وجود دارد. در نمونۀ دیگری که درون آرامگاه خواجه محمد بنده نواز گیسو دراز است درون هلال، نام الله ذکر شده و در آرامگاه خلیل الله کرمانی هم این نقشمایه چندین و چند بار به شکل های گوناگون نمایش داده شده است. درون یکی از اتاق های آرامگاه نیز دو کتیبۀ بسیار کم رنگ فارسی به چشم می خورد. به نظر می رسد بخش کناری کتیبه ها با گچ اندود شده و روی بخشی از آن را پوشانده که این موضوع نشان دهنده تأخر زمانی اندود گچ به نسبت کتیبه فوق است. یکی از این کتیبه ها چنین نوشته ای دارد:
شاه کرم بر من درویش
از لطف خویشتن بر من دلریش
بس بود این که سوختم یکبار
وقنا ربنا عذاب النار.
درهرحال موضوعی که باید بر آن تاکید کرد این است که آرامگاه خلیل الله در میان شاهکارهای معماری بهمنی قرار می گیرد. شاهکاری که دارا بودن تاق های با شکوه، خوش نویسی های زیبا و درجه یک، شکوه وزیباییش رادوچندان کرده است.
گزارش: حمیدرضا سروری – کارشناس ارشد باستان شناسی هند
احسان محمدحسینی – دانشجوی دکترای باستان شناسی
( با اندکی دخل و تصرف)