«محسن عربی»، کنشگر میراث فرهنگی، در گفت‌وگو با «پیام ما» از بازار گنج‌یابی
در فضای مجازی می‌گوید

تجارت بر سر غارت تاریخ ایران





29 آبان 1405، 20:12

|پیام ما | گسترش صفحات و کانال‌های گنج‌یابی در فضای مجازی، نگرانی‌هایی درباره تشویق مخاطبان به حفاری غیرمجاز و تسهیل خریدوفروش غیرقانونی اشیای تاریخی ایجاد کرده است. نحوه برخورد «وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی» با این فعالیت‌ها نیز محل پرسش است. در گفت‌وگو با «محسن عربی»، کنشگر میراث فرهنگی و معمار، سازوکار درآمدزایی این صفحات، پیامدهای فعالیت آن‌ها برای محوطه‌های باستانی و مطالبات کارزار مقابله با حفاری‌های غیرمجاز را بررسی کرده‌ایم.

در سال‌های اخیر شاهد افزایش صفحات و کانال‌های مرتبط با گنج‌یابی در فضای مجازی هستیم. این پدیده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به نظرم باید از نگاه سطحی به این موضوع فاصله بگیریم. مسئله صرفاً انتشار چند ویدئو از حفاری یا نمایش دستگاه‌های فلزیاب نیست. با پدیده‌ای مواجهیم که می‌تواند افراد را به فعالیت‌های غیرقانونی، تخریب محوطه‌های باستانی و تجارت غیرقانونی آثار تاریخی سوق دهد.
وقتی یک فعالیت مجرمانه در فضای مجازی با عنوان گنج‌یابی، کشف دفینه یا ماجراجویی معرفی می‌شود، ماهیت خطرناک آن پنهان می‌ماند. مخاطب به‌جای مواجهه با واقعیت حفاری غیرمجاز، با تصویری جذاب از رسیدن به ثروت روبه‌رو می‌شود.
نگرانی من این است که این فضا به بستری برای جذب افراد جدید، آموزش روش‌های غیرمجاز و شکل‌گیری ارتباط میان فعالان این حوزه تبدیل شود. به همین دلیل معتقدم موضوع باید جدی‌تر از یک مسئله فرهنگی یا رسانه‌ای مورد توجه قرار بگیرد.

چه عواملی باعث شده‌اند گنج‌یابی در فضای مجازی تا این اندازه گسترش پیدا کند؟

یکی از عوامل اصلی، استفاده از میل افراد به کسب ثروت سریع است. برخی صفحات با انتشار تصاویر اشیای قدیمی، نمایش حفاری‌ها و ادعاهای مربوط به کشف گنج، این تصور را ایجاد می‌کنند که هر فردی می‌تواند با خرید یک دستگاه و چند ساعت جست‌وجو به ثروت قابل‌توجهی برسد.
عامل دیگر، امکان کسب درآمد از خود این فضاست. برخی صفحات از طریق تبلیغات، فروش تجهیزات، ارائه آموزش و جذب مشتری فعالیت می‌کنند.
در واقع، گنج‌یابی برای بخشی از فعالان این حوزه به یک موضوع درآمدزا تبدیل شده است؛ بازاری که می‌تواند از ناآگاهی و امید مخاطبان به ثروتمند شدن استفاده کند و در مواردی زمینه ورود آن‌ها به فعالیت‌های غیرقانونی را فراهم سازد.

آیا پشت این صفحات چرخه‌ای اقتصادی و تجاری شکل گرفته است؟

در برخی موارد، شواهد و محتوای منتشرشده نشان می‌دهد که فعالیت‌ها از تبلیغ ساده فراتر رفته‌اند. با صفحاتی مواجهیم که تجهیزات معرفی یا عرضه می‌کنند، آموزش می‌دهند، افراد را به گروه‌ها و کانال‌های تخصصی هدایت می‌کنند و درباره روش‌های پیدا کردن اشیای تاریخی محتوا منتشر می‌کنند.
باید این چرخه را دقیق بررسی کرد. ممکن است در یک طرف، فردی با رؤیای پیدا کردن گنج قرار داشته باشد که برای خرید دستگاه یا آموزش هزینه می‌کند و در طرف دیگر، افرادی باشند که از فروش تجهیزات، تبلیغات و خدمات مرتبط درآمد کسب می‌کنند.
در مواردی نیز احتمال ارتباط این فعالیت‌ها با حفاری غیرمجاز و خریدوفروش آثار تاریخی وجود دارد. اگر چنین ارتباطی احراز شود، دیگر با یک فعالیت تجاری معمولی مواجه نیستیم، بلکه با زنجیره‌ای روبه‌رو هستیم که می‌تواند به تخریب و غارت میراث تاریخی منجر شود.

چرا ترویج این محتواها خطرناک است؟

چون این محتواها ممکن است افراد فاقد دانش و تخصص را به‌سمت حفاری در مناطق مختلف هدایت کنند. مخاطبی که با دیدن چند ویدئو تصور می‌کند می‌تواند محل دفینه را شناسایی کند، ممکن است بدون شناخت ارزش تاریخی یک منطقه و بدون مجوز قانونی اقدام به حفاری کند.
چنین رفتاری می‌تواند به تخریب محوطه‌های باستانی، آسیب به آثار تاریخی و نابودی شواهدی منجر شود که از نظر علمی اهمیت زیادی دارند.
از طرف دیگر، این محتواها ممکن است اطلاعات مربوط به مناطق حساس و آسیب‌پذیر را در اختیار افراد بیشتری قرار دهند. بنابراین، خطر فقط متوجه یک محوطه یا یک شیء نیست. گسترش این فرهنگ می‌تواند دامنه تخریب را افزایش دهد.

آیا می‌توان گفت برخی از این صفحات عملاً فعالیتی مجرمانه را ترویج می‌کنند؟

در مواردی که صفحات به‌صورت آگاهانه روش‌های حفاری غیرمجاز را آموزش می‌دهند، افراد را به انجام آن تشویق می‌کنند یا زمینه خریدوفروش غیرقانونی آثار تاریخی را فراهم می‌سازند، باید موضوع از منظر قانونی بررسی شود.
نمی‌توان صرفاً با تغییر نام حفاری غیرمجاز به گنج‌یابی یا ماجراجویی، ماهیت رفتار را تغییر داد.
البته باید میان محتوای علمی، معرفی قانونی تجهیزات و فعالیت‌های مجاز با محتوای مروج جرم تفاوت قائل شد. مطالبه ما این است که مصادیق واقعی تبلیغ و تسهیل فعالیت‌های غیرقانونی شناسایی شوند و در صورت احراز تخلف یا جرم، برخورد قانونی صورت بگیرد.

فروش دستگاه‌های فلزیاب و تجهیزات مرتبط چه نقشی در این روند دارد؟

فروش تجهیزات به‌خودی‌خود به معنای ارتکاب جرم نیست و باید میان تجارت قانونی و استفاده یا تبلیغ غیرقانونی از تجهیزات تفاوت قائل شد.
اما زمانی که فروش تجهیزات با وعده پیدا کردن دفینه، آموزش حفاری غیرمجاز و معرفی نقاط احتمالی آثار تاریخی همراه می‌شود، موضوع شکل دیگری پیدا می‌کند.
باید بررسی شود که آیا برخی فروشندگان یا صفحات صرفاً محصولی عرضه می‌کنند یا آگاهانه مخاطب را به‌سمت فعالیت غیرمجاز هدایت می‌کنند. این تفاوت بسیار مهم است.
نکته دیگر اینکه خرید یک دستگاه فلزیاب به‌هیچ‌وجه به معنای داشتن مجوز برای حفاری یا جست‌وجوی آثار تاریخی نیست.

آموزش‌های منتشرشده در این صفحات چه خطری دارند؟

خطر این آموزش‌ها در آن است که ممکن است دانش ناقص، اطلاعات نادرست یا روش‌های غیرعلمی را به‌عنوان راهکارهای تخصصی معرفی کنند.
افراد با دیدن این محتواها ممکن است به‌دنبال نشانه‌های ادعایی دفینه بروند، در مناطق تاریخی حفاری کنند یا حتی به محوطه‌هایی آسیب بزنند که پیش از آن هیچ‌گونه تخریبی در آن‌ها اتفاق نیفتاده است.
در واقع، فضای مجازی می‌تواند فاصله میان یک تصور ذهنی و اقدام عملی را کوتاه کند. فردی که پیش‌تر فقط به گنج‌یابی علاقه داشته، ممکن است پس از دنبال کردن این صفحات، تجهیزات تهیه کند و وارد فعالیتی شود که پیامدهای قانونی و تاریخی جدی دارد.

چه کسانی از این بازار سود می‌برند؟

باید به‌جای تمرکز صرف بر افرادی که با دستگاه به‌دنبال گنج می‌روند، کل زنجیره را بررسی کنیم.
افرادی که با وعده‌های جذاب مخاطب جذب می‌کنند، کسانی که تجهیزات می‌فروشند، آموزش‌دهندگانی که روش‌های حفاری غیرمجاز را ترویج می‌کنند، واسطه‌هایی که ارتباط میان افراد را برقرار می‌کنند و کسانی که در خریدوفروش غیرقانونی آثار تاریخی نقش دارند، همگی باید در صورت وجود شواهد مرتبط مورد بررسی قرار بگیرند.
گاهی ممکن است فردی که در محل حفاری حضور دارد، تنها بخش قابل‌مشاهده یک فعالیت گسترده‌تر باشد. به همین دلیل، برخورد صرفاً با حفار، بدون بررسی ارتباطات و عوامل تسهیل‌کننده، ممکن است نتواند مانع تداوم این چرخه شود.

آیا نمایش اشیای کشف‌شده در این صفحات می‌تواند به بازار سیاه آثار تاریخی کمک کند؟

این احتمال وجود دارد. وقتی اشیای تاریخی بدون اطلاعات معتبر درباره محل کشف و اصالت آن‌ها نمایش داده می‌شوند و هم‌زمان درباره ارزش مالی یا امکان فروششان صحبت می‌شود، ممکن است نگاه تجاری به آثار تاریخی تقویت شود.
در چنین فضایی، یک اثر تاریخی به‌جای آنکه موضوع مطالعه و شناخت علمی باشد، به کالایی برای کسب سود تبدیل می‌شود.
اگر این محتواها با پیشنهاد خریدوفروش، معرفی واسطه یا ارتباط با خریداران همراه باشند، ضرورت بررسی تخصصی و قانونی آن‌ها بیشتر می‌شود.

نقش پلتفرم‌هایی مانند «اینستاگرام» و «تلگرام» در گسترش این فعالیت‌ها چیست؟

این پلتفرم‌ها امکان انتشار سریع محتوا، جذب مخاطب، تبلیغات و ارتباط مستقیم میان افراد را فراهم می‌کنند. یک صفحه می‌تواند از طریق ویدئوهای پربازدید، مخاطبان زیادی جذب کند و بعد از آن، تجهیزات، آموزش یا خدمات مرتبط را معرفی کند.
همچنین گروه‌ها و کانال‌ها می‌توانند ارتباط میان افراد علاقه‌مند به این فعالیت‌ها را تسهیل کنند.
به همین دلیل، لازم است محتوای مرتبط با حفاری غیرمجاز و تجارت غیرقانونی آثار تاریخی به‌صورت جدی بررسی شود. گزارش‌های مستند باید قابل‌پیگیری باشند و در مواردی که محتوایی مصداق تخلف یا جرم است، سازوکارهای قانونی و نظارتی به کار گرفته شوند.

چرا برخورد با این صفحات و شبکه‌ها باید جدی و بازدارنده باشد؟

چون اگر فعالیت‌های مرتبط با حفاری غیرمجاز و تجارت آثار تاریخی بدون پیامد مؤثر ادامه پیدا کنند، این تصور ایجاد می‌شود که می‌توان از این مسیر درآمد کسب کرد و بدون نگرانی به فعالیت ادامه داد.
برخورد نباید صرفاً به حذف یک صفحه یا برخورد با فردی که در محل حفاری دستگیر شده محدود شود. لازم است ارتباطات مالی، تبلیغاتی و تجاری مرتبط با فعالیت‌های مجرمانه نیز بررسی شوند.
همچنین باید میان کسانی که آگاهانه فعالیت غیرقانونی را سازمان‌دهی یا تسهیل می‌کنند و افرادی که صرفاً مخاطب این محتواها هستند، تفاوت گذاشت.
درخواست ما برخورد قانونی، مستند و بدون تبعیض با تمام عواملی است که در صورت احراز مسئولیت، در این چرخه نقش دارند.

کارزار شما چه مطالبه مشخصی در این زمینه دارد؟

کارزار ‹درخواست برخورد قاطع و بازدارنده با حفاری‌های غیرمجاز و غارت میراث باستانی ایران› از دادستان کل کشور می‌خواهد موضوع را با جدیت پیگیری کند.
یکی از مطالبات اصلی ما، بررسی فعالیت صفحات و کانال‌هایی است که حفاری غیرمجاز، آموزش روش‌های آن و تجارت غیرقانونی آثار تاریخی را تبلیغ یا تسهیل می‌کنند.
همچنین خواستار شناسایی عوامل و شبکه‌های مرتبط با این فعالیت‌ها، پیگیری قانونی تخلفات و جرائم احرازشده و هماهنگی میان دستگاه قضایی، وزارت میراث فرهنگی و نهادهای انتظامی هستیم.
به اعتقاد من، این موضوع باید از سطح چند گزارش پراکنده و واکنش موردی فراتر برود و به‌عنوان یک مسئله جدی مورد پیگیری قرار گیرد.

به کسانی که این صفحات را دنبال می‌کنند یا به گنج‌یابی علاقه‌مند شده‌اند، چه می‌گویید؟

باید بدانند آنچه در این صفحات به‌عنوان یک فرصت هیجان‌انگیز برای ثروتمند شدن نمایش داده می‌شود، ممکن است در واقع به تخریب یک محوطه تاریخی و نابودی اطلاعاتی منجر شود که دیگر هیچ‌وقت قابل‌بازگشت نیست.
هیچ‌کس نباید تصور کند صرفاً با پیدا کردن یک شیء، حق مالکیت یا اختیار حفاری در یک محوطه تاریخی را به دست آورده است.
همچنین باید مراقب وعده‌های غیرواقعی و ادعاهای اثبات‌نشده درباره دستگاه‌ها، آموزش‌ها و محل‌های دفینه باشند. ممکن است سود اصلی این بازار برای کسانی باشد که تجهیزات و خدمات می‌فروشند، نه افرادی که با امید پیدا کردن گنج وارد این مسیر می‌شوند.

برای جلوگیری از تبدیل فضای مجازی به بستری برای ترویج حفاری غیرمجاز، چه اقدامی را ضروری می‌دانید؟

به نظرم زمان آن رسیده که گنج‌یابی در فضای مجازی را صرفاً یک سرگرمی یا موضوع حاشیه‌ای نبینیم. وقتی تبلیغ و آموزش حفاری غیرمجاز، فروش خدمات مرتبط و ارتباط با بازار غیرقانونی آثار تاریخی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، با مسئله‌ای جدی روبه‌رو هستیم که می‌تواند به تخریب گسترده میراث باستانی منجر شود.
نباید اجازه دهیم با تغییر نام غارت تاریخ به گنج‌یابی، ماهیت این رفتار پنهان بماند.
درخواست ما روشن است: شناسایی و بررسی این شبکه‌ها، برخورد قانونی و بازدارنده با عوامل مجرم و جلوگیری از تبدیل فضای مجازی به بستری برای ترویج و تسهیل حفاری‌های غیرمجاز.
گنج‌یابی غیرمجاز یک ماجراجویی بی‌خطر نیست. می‌تواند حلقه آغازین زنجیره‌ای از تخریب، خروج غیرقانونی آثار و تجارت بر سر تاریخ ایران باشد.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

ثبت جهانی آیین‌ها و مهارت‌های سنتی و تقویت دیپلماسی فرهنگی ایران؛

ثبت جهانی میراث ناملموس؛ فرصتی برای قدرت نرم و گفت‌وگوی فرهنگی ایران

«پیام ما» در هفته‌ای که گذشت

از بحران آب و میراث تا سال سخت کودکان

بررسی وضعیت کالبدی و سازه‌ای کاخ‌موزه «چهلستون» پس از جنگ

انفجار ضعف‌های سازه‌ای چهلستون را آشکار کرد

مس ایران؛ پاسدار میراث سرزمینی

باغ تاریخی بیرم‌آباد پس از چندین دهه به‌ روی مردم گشوده می‌شود

دست‌کاری کانال‌های تاریخی آب در «اشکفت سلمان» به بهانه کنترل آب‌های سطحی 

وقتی مدیریت آب به جان میراث می‌افتد

محوطهٔ باستانی جیرفت همچنان در انتظار ثبت جهانی است

کنارصندل پشت دروازه‌های یونسکو 

یونسکو سه پرونده مشترک ایران و دیگر کشورها را بررسی می‌کند

زبان‌های بومی ایرانی در خطر نابودی

«کرمستج»؛ تداوم یک نظام زنده مدیریت آب بر پایه خرد نیاکانی

فعالان و پژوهشگران گردشگری در گفت‌وگو با «پیام ما» از طراحی تجربه‌های سفر متناسب با قدرت خرید گردشگران داخلی و فرصت عرضه خدمات گردشگری به بازارهای خارجی می‌گویند

گردشگری ایران در چرخه فرصت‌های ازدست‌رفته

بولدوزرها کلیسای تاریخی انجیلی مشهد را که قرار بود به خانه گفت‌وگوی ادیان تبدیل شود، با خاک یکسان کردند

بازسازی در حد وعده ماند