دالاهو با جمعیتی بیش از ۳۵ هزار نفر، در میان شهرستان‌های استان کرمانشاه وضعیت منحصربه‌فرد و البته نگران‌کننده‌ای را تجربه می‌کند. این شهرستان، به‌عنوان تنها نقطه فاقد بیمارستان در جغرافیای درمانی استان، با چالش‌های بی‌شماری در حوزه سلامت دست‌وپنجه نرم می‌کند. زلزله سال ۱۳۹۶، به‌عنوان یک نقطه عطف تلخ در تاریخ منطقه، نه‌تنها زیرساخت‌های مسکونی را از بین برد، بلکه تنها مرکز بستر درمانی دالاهو را نیز از چرخه خدمت‌رسانی خارج کرد. با گذشت حدود یک دهه، وضعیت این مرکز همچنان بلاتکلیف مانده است و مردم مجبورند برای دریافت ابتدایی‌ترین خدمات درمانی، راهی شهرستان‌های همجوار شوند.

موقعیت جغرافیایی دالاهو که در ۱۰۰ کیلومتری غرب کرمانشاه قرار دارد، به‌خودی‌خود اهمیت استراتژیک این شهرستان را نشان می‌دهد. این منطقه به‌دلیل قرارگرفتن در مسیر ارتباطی مرزهای رسمی «پرویزخان» و «خسروی»، حجم بالایی از ترددهای جاده‌ای را میزبانی می‌کند. بااین‌حال، تضاد بزرگی میان اهمیت استراتژیک منطقه و زیرساخت‌های ضعیف آن وجود دارد. درحالی‌که تردد در این محورها به‌دلیل اتصال به مرزهای تجاری و زیارتی بالاست، فقدان یک مرکز درمانی مجهز، خطرات جانی را برای مسافران و مردم بومی دوچندان می‌کند.

مردم دالاهو که هنوز آثار جراحت بمباران شیمیایی دوران جنگ تحمیلی در زندگی‌شان حضور دارد، بار سنگینی از رنج را به دوش می‌کشند. بیست‌ویکم آبان سال ۱۳۹۶، وقوع زلزله‌ای با قدرت ۷.۳ ریشتر، زخمی جدید بر پیکره این دیار وارد کرد. این زمین‌لرزه علاوه بر خسارت‌های انسانی و تخریب هزاران واحد مسکونی، زیرساخت‌های بهداشتی منطقه را نیز به نابودی کشاند. به گفته فرماندار دالاهو، هرچند بخش بزرگی از واحدهای مسکونی بازسازی شدند، بازسازی مراکز درمانی با سرنوشت متفاوتی روبه‌رو شد: «خدمات بهداشت و درمان دالاهو در گذشته در ساختمان تخریب‌شده بیمارستان که آن زمان سالم بود، ارائه می‌شد، اما این ساختمان در جریان زلزله سال ۱۳۹۶ آسیب دید و پس از آن، به‌دلیل اختلاف‌نظر میان دستگاه‌های متولی، تاکنون بلااستفاده مانده است.»

درحال‌حاضر، شبکه بهداشت و درمان شهرستان بخش قابل‌توجهی از خدمات خود را در زیرزمین همان ساختمانی ارائه می‌دهد که از زلزله آسیب دیده است. این وضعیت نشان می‌دهد که نظام درمانی منطقه در چه شرایط اضطراری و نگران‌کننده‌ای به سر می‌برد. کارشناسان استانی معتقدند سازه اصلی ساختمان آسیب جدی ندیده و بیشتر مشکلات داخلی و تعمیراتی مطرح است که با تأمین اعتبار، بازگشت ساختمان به چرخه خدمت‌رسانی امکان‌پذیر می‌شود. اما گویی اراده‌ای برای تخصیص اعتبار به‌منظور تعمیر این مرکز حیاتی وجود ندارد.

بودجه‌ها گره می‌خورند

پروژه بیمارستان جدید دالاهو، داستانی طولانی از توقف و بلاتکلیفی است. کلنگ این پروژه سال‌ها پیش به زمین زده شد و انتظار می‌رفت به‌عنوان راهکار اصلی برای حل بحران درمانی شهرستان، هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسد. اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد پیشرفت فیزیکی این پروژه که حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد برآورد می‌شود، نزدیک به چهار سال است که در نقطه توقف مانده است.

«علیمیرزا سلیمی»، فرماندار دالاهو، می‌گوید: «گره اصلی ادامه این پروژه، تأمین اعتبار و اخذ مجوز ماده ۲۳ (براساس قانون برنامه و بودجه کشور، دستگاه‌های اجرایی قبل از شروع هر طرح عمرانی جدید باید توجیه فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آن را ارائه دهند. پس از بررسی و تأیید، مجوز ماده ۲۳ صادر می‌شود و پروژه امکان ورود به فهرست طرح‌های ملی یا استانی را پیدا می‌کند) است. این مجوز، مانع بزرگی بر سر راه تکمیل بسیاری از پروژه‌های نیمه‌تمام است.»

پیگیری‌ها نشان می‌دهد استاندار کرمانشاه نیز این موضوع را به‌صورت ویژه در «وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» دنبال می‌کند، اما تا زمانی که اعتبارات ملی سرازیر نشود، اسکلت فلزی بیمارستان تنها منظره‌ای از یک وعده ناتمام باقی می‌ماند.

سلیمی می‌گوید: «مردم دالاهو انتظار دارند مسئولان استانی و نماینده منطقه با جدیت بیشتری موضوع بیمارستان را دنبال کنند تا این پروژه پس از سال‌ها توقف دوباره فعال شود و مردم بتوانند از حق طبیعی خود برای دسترسی به خدمات مناسب بهداشت و درمان برخوردار شوند.»

این توقف در حالی است که پیش‌تر مدیر «شبکه بهداشت و درمان روانسر» درباره وضعیت بیمارستان آن شهرستان اعلام کرده بود که این شهرستان با بهره‌گیری از منابع سفر ریاست‌جمهوری، روند تکمیل فازهای اجرایی را پیگیری می‌کند.

مسیرها جان می‌گیرند

یکی از ابعاد نادیده‌گرفته‌شده در معطل‌ماندن این طرح درمانی، هزینه‌های پنهانی است که نبود بیمارستان به مردم تحمیل می‌کند. ناصر، یکی از شهروندان این منطقه، وضعیت را این‌گونه تشریح می‌کند: «مشکلات نبود بیمارستان، هزینه‌های بسیار هنگفتی به ما تحمیل کرده است؛ چراکه علاوه بر هزینه‌های درمان، هزینه حمل‌ونقل و ماندن در شهر دیگری هم بر ما تحمیل می‌شود.»

او ادامه می‌دهد: «وقتی بیمار از شهری به شهر دیگر منتقل می‌شود، عملاً بخشی از درمان را از دست می‌دهد. جاده‌هایی که دالاهو را به شهرستان‌های دیگر متصل می‌کنند، در شرایط اضطراری به مسیرهای خطرناکی تبدیل می‌شوند که جان بیماران را به‌دلیل تأخیر در رسیدن به مراکز درمانی تهدید می‌کنند. علاوه بر هزینه‌های اقتصادی که به خانواده‌های روستایی و کم‌درآمد تحمیل می‌شود، خطرات جانی ناشی از جابه‌جایی بیماران نیز وجود دارد. بسیاری از بیماران به‌دلیل نبود تجهیزات اولیه در شهرستان، مجبور به تحمل رنج سفر هستند.»

ژیوار، یکی دیگر از اهالی دالاهو، با اشاره به مشکلات کادر درمانی، فقدان پزشک در تمام ساعات شبانه‌روز و کم‌تجهیزات‌بودن درمانگاه این منطقه می‌گوید: «از دیدگاه من، وضعیت موجود نتیجه مستقیم قصور دانشگاه علوم پزشکی در حق مردم این شهرستان است. گلایه‌های مردم تنها به نبود ساختمان بیمارستان ختم نمی‌شود، بلکه آن‌ها از کمبود امکانات اولیه مانند سونوگرافی، رادیولوژی و آزمایشگاه‌های مجهز نیز رنج می‌برند. نبود پزشک متخصص در سطح شهرستان به این معناست که مردم برای ساده‌ترین امور تشخیصی نیز باید مسیر ۱۰۰ کیلومتری را تا مرکز استان یا شهرستان‌های همجوار طی کنند. این موضوع نشان می‌دهد که سیستم بهداشتی دالاهو، حتی در ارائه خدمات اولیه نیز با نقص جدی روبه‌رو است.»

فرماندار دالاهو با تأکید بر اینکه ادامه این وضعیت قابل‌قبول نیست، خواستار چاره‌اندیشی فوری است. سلیمی هشدار می‌دهد که توقف طولانی‌مدت پروژه، هزینه‌های بیشتری را برای تکمیل آن در آینده ایجاد می‌کند: «هر روز که می‌گذرد، فرسودگی سازه‌های نیمه‌کاره بیشتر می‌شود و تورم نیز هزینه‌های تکمیل پروژه را افزایش می‌دهد. بنابراین، به‌صرفه‌ترین اقدام برای نظام سلامت، همین حالاست که اعتبارات لازم تزریق شود.»

مجوز را صادر کنید

«علیرضا قاسمی»، کارشناس درمان، نیز درباره وضعیت حاکم بر ساختارها و زیرساخت‌های درمان می‌گوید: «توسعه زیرساخت‌های درمانی دالاهو باید به‌عنوان یک اولویت ملی در نظر گرفته شود. این شهرستان نه‌تنها به‌خاطر جمعیت بومی خود، بلکه به‌دلیل میزبانی از مسافران و زائران مرزی، نیازمند یک مرکز درمانی مجهز است که بتواند حوادث احتمالی در این محور استراتژیک را مدیریت کند. انتظار می‌رود نمایندگان مجلس و مقامات اجرایی با درک این واقعیت، فشارهای لازم را برای اخذ مجوزهای قانونی و تخصیص بودجه از محل منابع ملی به‌کار بگیرند.»

او ادامه می‌دهد: «وضعیت کنونی دالاهو، آینه تمام‌نمایی از تبعات بلندمدت بلایای طبیعی بر زیرساخت‌های اجتماعی است. وقتی یک زلزله زیرساخت‌های اولیه را تخریب می‌کند و بازسازی آن سال‌ها به تأخیر می‌افتد، اعتماد عمومی آسیب می‌بیند. مردم شهرستان دالاهو، خسته از وعده‌هایی که در بن‌بست‌های اداری گیر می‌کنند، منتظر اقدامات عملی هستند. آن‌ها خواستار آن هستند که سلامتشان به بازیچه‌ای برای بوروکراسی اداری تبدیل نشود و بیمارستانی که وعده ساخت آن را سال‌ها قبل شنیده‌اند، رنگ واقعیت به خود بگیرد.»

قاسمی می‌گوید: «به نظر می‌رسد تنها راه خروج از این بحران، یک عزم جدی و فراگیر از سوی نهادهای نظارتی و اجرایی است. دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه باید پاسخ‌گوی وضعیت فعلی باشد و راهکارهایی فراتر از توجیهات معمول اداری ارائه دهد. مردم دالاهو حق دارند که در شهرستان خود از ابتدایی‌ترین امکانات درمانی برخوردار باشند و نباید هیچ‌کس به‌دلیل نبود بیمارستان، جان خود را در جاده‌های منتهی به شهرهای دیگر از دست بدهد.»

به گفته او، سال‌هاست که صدای مردم دالاهو در میان دیوارهای سنگی و اسکلت‌های فلزی نیمه‌کاره گرفتار مانده است: «امیدی که آن‌ها به آینده دارند، وابسته به سرعت عمل مسئولان در بازکردن گره‌های کور پروژه بیمارستان و تجهیز مرکز بستر درمان است. اگر مسئولان بخواهند، می‌توانند با تخصیص بودجه و پیگیری مستمر، لبخند را به لبان مردم این دیار بازگردانند و امنیت سلامت را به دالاهو هدیه دهند. اکنون توپ در زمین مسئولان است و زمان برای وعده‌های تکراری به پایان می‌رسد.»

سایه سنگین این بی‌توجهی‌ها همچنان بر سر دالاهو باقی مانده است و هر روز که سپری می‌شود، رنج مردم بیشتر می‌شود. مطالبه آن‌ها روشن و قانونی است؛ بهره‌مندی از خدمات درمانی که شایسته هر شهروند ایرانی است. در نهایت، آنچه باقی می‌ماند عملکرد مسئولان است که در حافظه تاریخی مردم ثبت می‌شود و گواهی بر توانایی یا ناتوانی آنان در خدمت به مردم باقی می‌ماند. مردم دالاهو همچنان در انتظار تحقق رؤیای بیمارستان شهر خود مانده‌اند و امیدوارند روزی پایان این قصه تلخ را به چشم ببینند.