الهام رئوفی‌فر

بحران مزمن کمبود معلم در استان کردستان با نواخته‌شدن زنگ سال تحصیلی جدید، یک‌بار دیگر خود را نشان داد. این موضوع، سازوکار مدیریت منابع انسانی را به سمت صدور گسترده ابلاغ‌های غیرتخصصی در دروس ناهمگون سوق داده است؛ وضعیتی آسیب‌زا که طی آن، بر اساس آمارهای رسمی، آموزش‌وپرورش کردستان در حال حاضر با کسری حدود ۲ هزار نیروی انسانی دست‌به‌گریبان است و برای فرار از بحران کلاس‌های خالی، به ظرفیت بازنشستگان و طرح موسوم به دبیران چندمهارتی روی می‌آورد. کارشناسان آموزش‌وپرورش هشدار می‌دهند این شیوه سازماندهی نامتوازن، مستقیماً کیفیت تدریس را با افت شدید روبه‌رو می‌کند؛ افتی که پیامد مستقیم آن را می‌توان در کارنامه امتحانات نهایی خردادماه و سقوط جایگاه علمی این استان به رتبه‌های پایانی کشور ردیابی کرد؛ از جمله رتبه ۲۷ در رشته تجربی، رتبه ۲۳ در رشته ریاضی و رتبه ۲۲ در علوم انسانی، همراه با میانگین معدل زیر ۱۰ در میان ۳۲ استان، در سال تحصیلی گذشته. این موضوع، ضرورت اصلاح ساختار توزیع معلمان را به مطالبه‌ای فوری بدل می‌کند.

موضوع آلایندگی یک کارخانه در شهرستان کیارِ چهارمحال و بختیاری وارد مرحله تازه‌ای از نارضایتی عمومی شده است؛ واحدی صنعتی که با وجود مهلت‌های پی‌درپی مدیریتی و احکام قضایی از دهه ۹۰ تاکنون، همچنان با انتشار بوی نامطبوع و تهدید منابع آب منطقه، کیفیت زندگی شهروندان را مختل می‌کند. هرچند مسئولان محیط‌زیست استان از پایش‌های دوره‌ای و استاندارد شدن پساب خروجی پس از احداث تصفیه‌خانه سخن می‌گویند، اما تداوم انتشار بوی نامطبوع و سابقه طولانی سرریز پساب خام به حوضه آبریز کارون، خشم اهالی را برمی‌انگیزد. کارشناسان معتقدند ترجیح منافع اقتصادی بر الزامات بوم‌شناختی، سلامت جامعه محلی را به خطر می‌اندازد و لزوم برخورد بازدارنده با صنایع متخلف را دوچندان می‌سازد.

با گذشت چند ماه از وعده وزیر بهداشت مبنی بر نوسازی فوری ناوگان امدادی و تأمین ۲۰ دستگاه آمبولانس جدید در کهگیلویه‌وبویراحمد، شبکه فوریت‌های پزشکی این استان همچنان در محاصره جاده‌های ناهموار، خودروهای فرسوده و بحران ناپایداری منابع مالی دست‌وپا می‌زند. جغرافیای خشن و کوهستانی منطقه، زمان طلایی نجات مصدومان را به کمینگاهی برای بیماران تبدیل می‌کند و محدودیت‌های پروازی اورژانس هوایی نیز دسترسی به مناطق سخت‌گذر را با اختلال روبه‌رو می‌سازد. در این میان، هرچند مجوز ساخت ۳۱ پایگاه تازه صادر شده و ۱۱۰ نیروی عملیاتی به بدنه امدادی پیوسته‌اند، اما انباشت پست‌های بلاتصدی و ورود قطره‌چکانی تنها ۱۱ آمبولانس جدید، توان مقابله با حجم فرسودگی را ندارد؛ وضعیتی نگران‌کننده که با کمبود تجهیزات حیاتی نظیر دستگاه‌های ام‌آر‌آی و مراکز درمانی پیوند می‌خورد و سلامت ساکنان این استان محروم را با مخاطره جدی روبه‌رو می‌کند.

حدود ۱۰ سال از زلزله مهیب «سرپل‌ذهاب» در استان کرمانشاه می‌گذرد؛ زلزله‌ای که به‌دلیل خسارت بسیار زیاد، عملاً توسعه این منطقه را چند دهه به عقب انداخت. یکی از زیرساخت‌های مهم تخریب‌شده در این منطقه، بیمارستان «دالاهو» بود؛ بیمارستانی که از آن یک اسکلت فلزی به‌جا ماند و هنوز هم بازسازی نشده است. حالا اهالی دالاهو برای دریافت خدمات درمانی ناچار به سفر به سایر مناطق این استان هستند؛ چراکه بازسازی بیمارستان پشت سد تأمین‌نشدن اعتبارات گیر کرده است. علاوه بر آن، نبود حداقل امکانات درمانی و تخصصی، مانند مرکز سونوگرافی یا آزمایشگاه مجهز برای تشخیص، مشکلات بخش سلامت این شهرستان را دوچندان کرده است. اهالی می‌گویند اگر بودجه استانی نیست، شاید وقت آن رسیده است که حل این وضعیت به اعتبارات ملی سپرده شود.

خراسان جنوبی در آستانه ورشکستگی آبی قرار دارد؛ استانی که حدود ۹۵ درصد آب مصرفی آن از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود، درحالی‌که میانگین کشوری این شاخص حدود ۴۵ درصد است. سالانه نزدیک به ۸۸۴ میلیون مترمکعب آب در استان مصرف می‌شود و ۸۷ درصد آن به کشاورزی اختصاص دارد؛ سهمی که نشان می‌دهد عبور از بحران آب، بدون اصلاح الگوی کشت و مدیریت تقاضا در این بخش ممکن نیست. نگرانی اصلی اما تنها حجم برداشت‌ها نیست، بلکه سن و ماهیت منابعی است که از اعماق زمین استخراج می‌شوند. مطالعات سن‌یابی در دشت بیرجند نشان می‌دهد فقط حدود ۱۵ درصد آب برداشت‌شده از آب‌های جوان، یعنی حاصل بارندگی‌های چند دهه اخیر و دارای قدمت اندک، است، اما ۸۵ درصد آن به منابعی با قدمت چهار تا ۱۷ هزار سال تعلق دارد. این آب‌ها عملاً تجدیدناپذیرند و برداشت از آن‌ها، مصرف سرمایه‌ای است که زیست‌پذیری استان را با بحرانی عمیق‌تر روبه‌رو می‌کند. بااین‌حال، مانند همیشه پای معیشت و کشاورزی در میان است.

بامداد ۱۸ تیر و در پی تشدید درگیری میان ایران و آمریکا در تنگه هرمز، پل «آق‌تکه‌خان»؛ پل راهبردی کریدور ریلی چین ـ ترکمنستان ـ ایران در شهرستان آق‌قلا در استان گلستان، در موقعیتی کیلومترها دورتر از تنگه و جنوب ایران هدف قرار گرفت؛ مسیری که روسیه از آبان سال گذشته کالاهای خود را از آن عبور می‌داد و ترافیک قطارهای چین پس از محاصره دریایی سه برابر شده بود. بر اساس آمارهای موجود، سال گذشته دست‌کم ۶۵ قطار از مبدأ چین از این مرز ریلی وارد کشور شدند و با آغاز محاصره دریایی از سوی آمریکا، این تردد کالایی رشد سه‌برابری را تجربه کرد. بر اساس اطلاعیه سپاه نینوا در استان گلستان، این حمله هیچ‌گونه خسارت جانی در پی نداشت.

پهلوگیری نخستین کشتی تجاری از چین در بندر راهبردی چابهار با محموله‌ای شامل ۴۰۹ کانتینر کالا در ۳۱ خرداد، و پس از پایان جنگ ۴۰ روزه و محاصره دریایی تحمیل‌شده به ایران، به‌نظر به نقطه عطفی در فعال‌سازی مسیرهای دریایی کشور تبدیل می‌شود؛ رویدادی که به اعتقاد کارشناسان، بار دیگر ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی این بندر را به‌عنوان هاب تجاری شمال اقیانوس هند در کانون توجه تجارت خارجی قرار می‌دهد. بندری که بیش از دو دهه از وعده‌های توسعه آن از سوی دولت‌های مختلف گذشته است. طی چند سال گذشته اما با تأکید دوباره بر توسعه اقتصاد دریا‌محور و تصویب طرح توسعه مکران، روزنه‌ای برای گسترش این منطقه بکر اقتصادی ایجاد شده است. اگرچه بحث پیرامون واگذاری یا فروش اراضی این منطقه، به‌ویژه به خارجی‌ها، بر اجرای طرح‌ها سایه انداخته است. اکنون نماینده ویژه رئیس‌جمهوری اعلام کرده است زمین‌های مکران فروشی نیست و با هرگونه سوداگری زمین در این منطقه مقابله می‌شود.