در روزهای اخیر، مطالبی درباره برگزاری «همایش ملی یوزپلنگ آسیایی» در بجنورد منتشر شده که در آن، با طرح این ادعا که «یوز متعلق به جاجرم است»، از برگزاری این رویداد در بجنورد انتقاد شده است. این نگاه، پیش از آنکه به یک اختلاف واقعی میان شهرها مربوط باشد، ناشی از نادیده گرفتن ماهیت استانی و ملی موضوع حفاظت از یوزپلنگ و همچنین مجموعه برنامه‌های سفر رئیس «سازمان حفاظت محیط‌زیست» به خراسان شمالی است. نخست باید تأکید کرد که یوزپلنگ آسیایی متعلق به یک شهرستان نیست. یوزپلنگ بخشی از میراث طبیعی ایران و گونه‌ای در معرض خطر انقراض است و حفاظت از آن نیازمند همکاری همه مناطق، شهرستان‌ها، دستگاه‌های اجرایی، جوامع محلی و تشکل‌های مردمی است؛ بنابراین، تبدیل موضوع حفاظت از یوز به رقابت میان جاجرم، بجنورد یا هر شهرستان دیگری، از اساس با مفهوم حفاظت علمی و ملی از این گونه سازگار نیست. از سوی دیگر، سفر دکتر «شینا انصاری» به خراسان شمالی صرفاً برای شرکت در همایش یوزپلنگ در بجنورد انجام نشده بود. برنامه این سفر، مجموعه‌ای از موضوعات محیط‌زیستی در نقاط مختلف استان را دربرمی‌گرفت. ایشان در جریان این سفر از شیروان و «منطقه حفاظت‌شده ساریگل» بازدید داشتند و در ساریگل، نخستین سایت عکاسی حیات‌وحش را افتتاح کردند. در بجنورد نیز برنامه‌های مختلفی، از جمله افتتاح موزه حیات‌وحش در «پارک پردیسان باباامان»، انجام شد. همچنین، دیدارها و جلساتی با مسئولان استانی، از جمله استانداری، برگزار شد و موضوعات مختلف محیط‌زیست استان مورد بررسی قرار گرفت؛ بنابراین، تقلیل چنین سفر گسترده‌ای به این جمله که «چرا همایش یوز در بجنورد برگزار شد؟»، تصویری ناقص از واقعیت ارائه می‌کند. اگر کسی معتقد است جاجرم ظرفیت ویژه‌ای برای میزبانی رویدادهای مرتبط با یوزپلنگ دارد، این موضوع می‌تواند کاملاً محترمانه و منطقی در قالب یک پیشنهاد کارشناسی مطرح شود؛ اما اینکه برگزاری یک همایش ملی در مرکز استان را به‌معنای نادیده گرفتن جاجرم یا مالکیت یک شهرستان بر یوز بدانیم، نه با ساختار مدیریت محیط‌زیست کشور سازگار است و نه با منطق حفاظت از حیات‌وحش. میزبانی یک همایش به‌معنای مالکیت بر موضوع آن نیست.

همان‌گونه که برگزاری یک همایش ملی در یک شهر، به‌معنای تعلق آن موضوع فقط به همان شهر نیست، برگزاری همایش یوز در بجنورد نیز به‌معنای حذف یا نادیده گرفتن جاجرم، «میاندشت» یا سایر زیستگاه‌های یوز در استان نیست. اتفاقاً اگر دغدغه اصلی، حفاظت از یوزپلنگ و زیستگاه‌های آن است، بهتر است به‌جای ایجاد رقابت میان شهرستان‌ها، ظرفیت‌های هر منطقه را در کنار یکدیگر ببینیم. میاندشت به‌عنوان یکی از زیستگاه‌های مهم یوز، ساریگل، «سالوک» و «قرخود» با ظرفیت‌های ارزشمند حیات‌وحش، شیروان و سایر مناطق استان و بجنورد به‌عنوان مرکز اداری و فرهنگی استان، همگی می‌توانند در یک برنامه منسجم استانی نقش داشته باشند.

از سوی دیگر، درباره چنین موضوعاتی نمی‌توان براساس «شنیده‌ها» و «شایعات» قضاوت کرد. هنگامی که یک سفر رسمی، برنامه‌های متعدد در چند شهرستان و جلسات مختلف مدیریتی داشته است، اظهارنظر درباره آن بدون بررسی برنامه سفر و وقایع رخ‌داده، طبیعی است که به برداشت‌های نادرست منجر شود. نقد و مطالبه‌گری حق همه شهروندان و فعالان محیط‌زیست است؛ اما نقد زمانی می‌تواند به حفاظت کمک کند که بر اطلاعات دقیق، مستند و قابل‌بررسی استوار باشد. امروز بیش از هر چیز به همدلی میان فعالان محیط‌زیست استان نیاز داریم. یوزپلنگ برای نجات خود به مرزبندی میان شهرستان‌ها احتیاج ندارد؛ به زیستگاه امن، حفاظت مستمر، نیروی محیط‌بان، مشارکت جوامع محلی و مدیریت علمی نیاز دارد. به‌جای اینکه بپرسیم «یوز مال کدام شهرستان است؟»، بهتر است بپرسیم: چگونه می‌توانیم کاری کنیم که یوزپلنگ، این میراث ارزشمند ایران، همچنان در زیستگاه‌های ایران باقی بماند؟ این پرسش، هم ملی‌تر است، هم علمی‌تر و هم برای آینده یوز و طبیعت استان مفیدتر.

ناگفته نماند در این میان، نمی‌توان و نباید تلاش‌های مردم، فعالان محیط‌زیست و مجموعه‌های محلی جاجرم را در حفاظت از یوزپلنگ آسیایی نادیده گرفت. جاجرم سال‌هاست به‌واسطه قرار گرفتن در محدوده یکی از زیستگاه‌های مهم یوز، با این گونه ارزشمند ارتباط مستقیم داشته و فعالان و علاقه‌مندان محلی در معرفی یوز، پیگیری مسائل زیستگاه، حساس‌کردن افکار عمومی و جلب توجه مسئولان به ضرورت حفاظت از آن نقش داشته‌اند.
بخشی از اهمیت جاجرم نیز دقیقاً از همین‌جا ناشی می‌شود که مردم یک منطقه، حیات‌وحش اطراف خود را از نزدیک لمس کرده‌اند و حفاظت از یوز برای آن‌ها صرفاً یک عنوان در یک همایش یا برنامه اداری نیست؛ بخشی از طبیعت و هویت سرزمین آن‌هاست.

این سابقه و این دغدغه اجتماعی باید دیده شود و اتفاقاً می‌تواند یکی از ظرفیت‌های مهم خراسان شمالی برای حفاظت از یوز باشد؛ بنابراین، بحث بر سر نادیده گرفتن جاجرم نیست. برعکس، جاجرم باید یکی از پایه‌های اصلی برنامه حفاظت از یوز در خراسان شمالی باشد. تجربه فعالان محلی، شناخت مردم منطقه از زیستگاه و ارتباط آن‌ها با طبیعت، سرمایه‌ای است که باید در سیاست‌گذاری‌های حفاظتی مورد استفاده قرار گیرد.

یک نکته اساسی وجود دارد: داشتن سابقه و نقش مهم در حفاظت، با مالکیت یک گونه متفاوت است.

هیچ شهرستانی نمی‌تواند ادعا کند که یوزپلنگ آسیایی «مال» اوست. یوزپلنگ آسیایی بخشی از میراث طبیعی ایران است و هر منطقه‌ای که برای بقای آن تلاش کرده، بخشی از زنجیره حفاظت از این گونه محسوب می‌شود.

از همین منظر، اگر مطالبه جاجرمی‌ها این است که ظرفیت‌های جاجرم بیشتر دیده شود، این مطالبه نه‌تنها قابل‌احترام، بلکه می‌تواند کاملاً منطقی و سازنده باشد. می‌توان پیشنهاد کرد که برنامه‌های تخصصی، نشست‌های علمی، فعالیت‌های آموزشی و رویدادهای مرتبط با زیستگاه یوز در جاجرم نیز برگزار شود و نقش جامعه محلی در حفاظت از این گونه بیش از گذشته تقویت شود.

برگزاری یک همایش در مرکز استان، به‌معنای مصادره یوز به نام بجنورد نیست؛ همان‌طور که برگزاری یک برنامه در جاجرم نیز به‌معنای تعلق انحصاری یوز به آن شهرستان نخواهد بود.

مسئله اصلی باید نجات یوز باشد، نه اینکه نام کدام شهر بزرگ‌تر روی پوستر همایش نوشته شود.