«جورج زیمل»، جامعه‌شناس برجسته آلمانی، در جستار خود با عنوان «کلان‌شهر و حیات ذهنی» بیان می‌کند که شهروندان شهرهای بزرگ، به‌دلیل برانگیختگی بسیار زیاد محرک‌های حسی‌شان، رفته‌رفته نسبت به محیط اطرافشان بی‌تفاوت می‌شوند. در شهری مانند تهران که سرعت زندگی در آن بیشتر از سایر شهرهای بزرگ کشور است، این بی‌تفاوتی مشهودتر است. این بی‌تفاوتی شهروندان تنها نسبت به یکدیگر نیست، بلکه نسبت به فضای پیرامون و وقایع اطرافشان نیز هست. این بی‌تفاوتی از حس تعلق و مسئولیت آن‌ها نسبت به افراد و محیط پیرامونشان کاسته و درنهایت، مشارکت اجتماعی آن‌ها را به حداقل می‌رساند. علاوه‌براین، بیماری‌های روحی و جسمی‌ای که در پس این انزوا خوابیده‌اند، نه‌تنها به خود افراد و نزدیکانشان، بلکه به کل جامعه صدمه می‌زنند. حمل‌ونقل فعال، شامل پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و در کل هر فعالیتی که با حرکت مداوم انسان‌ها درآمیخته است، یکی از راه‌های بهبود معضل انزوای اجتماعی است. زمانی که افراد حین رکاب‌زدن یا پیاده‌روی با یکدیگر چهره‌به‌چهره روبه‌رو می‌شوند و گفت‌وگویی هرچند کوتاه برقرار می‌کنند، توجه انسانی بیشتری به مردم و فضای شهری پیرامون خود نشان می‌دهند. وقتی با سرعت کمتری در شهر حرکت و مکث می‌کنند، به محیط پیرامون خود حساس‌تر می‌شوند و زمانی که همین مردم، توسعه ساختارها و زیرساخت‌های انسان‌محور را در شهرشان شاهد باشند، نسبت به مشارکت و مطالبه حقشان به شهر ترغیب می‌شوند. در آمستردام، به‌عنوان یک شهر دوچرخه‌دوست، تحقیقات به بهبود سلامت روان و همچنین افزایش تعاملات اجتماعی به‌واسطه دوچرخه‌سواری و کاهش حس طردشدگی و نگاه‌های نژادپرستانه به‌واسطه افزایش تعاملات اجتماعی اشاره می‌کنند. در بسیاری از شهرهای دیگر نیز با تبدیل فضاهای شهری خودرومحور به فضاهای عمومی که شهروندان و گردشگران بتوانند آزادانه در آن‌ها فعالیت و تعامل کنند، حس تعلق مردم به شهر تقویت و شهر سرزنده‌تر شده است. بااین‌حال، مدیریت شهری در ایران با اجرای پروژه‌های بزرگ خودرومحور، مانند احداث اتوبان‌ها و تونل‌ها و بعضاً تخریب فضاهای عمومی محله‌های گوناگون برای پیشبرد پروژه‌های عمرانی، باعث جدایی فضایی هرچه بیشتر محلات و کاهش تعاملات اجتماعی شده است. این اقدامات به افزایش انزوای اجتماعی و فردگرایی، به‌ویژه در شهر تهران، بیشتر و بیشتر دامن زده‌اند. گسترش خودرومحوری باعث تضعیف فضاهای عمومی موجود نیز شده است. مدیریت شهری تهران نه‌تنها کمکی به افزایش حمل‌ونقل فعال و حرکت به‌سمت حمل‌ونقل پایدار نکرده است، بلکه با تداوم پروژه‌های خودرومحور در سطح شهر و ارائه خدمات بیشتر خودرویی، چون ساخت پارکینگ‌های چندطبقه، در جهت خلاف این راه نیز گام برداشته است. درصورتی‌که مدیریت شهری بودجه‌ای به‌مراتب کمتر را به پروژه‌های حمل‌ونقل فعال اختصاص دهد و موازنه ناعادلانه سرمایه‌گذاری روی توسعه خودرومحور را تغییر دهد، می‌توان هم‌زمان اقداماتی مؤثر برای حل بسیاری از مشکلات شهری انجام داد. مشکلاتی نظیر ترافیک شدید، آلودگی هوا، انزوا و اضطراب اجتماعی و چالش‌های محیط‌زیستی، همگی می‌توانند با اتخاذ رویکردی پایدارتر و انسان‌محورتر حل شوند. اختصاص بودجه بیشتر به پروژه‌های حمل‌ونقل فعال نه‌تنها هزینه‌های کمتری نسبت به پروژه‌های خودرومحور دارد، بلکه اثرات مثبتی نیز در کاهش ترافیک و آلودگی هوا بر جای می‌گذارد. با توسعه مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، شهروندان به استفاده از وسایل حمل‌ونقل غیرموتوری تشویق می‌شوند که این خود منجر به کاهش تعداد خودروها در خیابان‌ها و بهبود کیفیت هوای شهری می‌شود. مدیریت شهری که دهه‌ها به‌عنوان عامل ایجاد بحران‌های شهری شناخته می‌شد، با اتخاذ رویکردهای جدید و پایدارتر می‌تواند نقشی کلیدی در بهبود کیفیت زندگی شهری ایفا کند. با تغییر تمرکز از پروژه‌های خودرومحور به پروژه‌های حمل‌ونقل فعال، نه‌تنها مشکلات موجود حل می‌شوند، بلکه شهری زیست‌پذیرتر، سالم‌تر و پویاتر برای آینده ایجاد می‌شود. این تغییر نیازمند اراده، تعهد و مسئولیت‌پذیری مدیریت شهری است تا با اجرای سیاست‌ها و پروژه‌های مبتنی بر انسان‌محوری و پایداری، شهرهای ما به مکان‌هایی بهتر برای زندگی تبدیل شوند.

تهــــــران، شهر بدون رکاب