براساس گزارش‌ها، بیماری‌های تنفسی و قلبی‌وعروقی در ایران به دلایل مختلفی از جمله آلودگی هوا، تغییرات سبک زندگی و افزایش عوامل خطرزا مانند مصرف دخانیات و تغذیه ناسالم رو به افزایش است. طبق آمار اعلام‌شده، سهم بیماری‌های قلبی‌وعروقی از کل علل مرگ در ایران به بیش از ۴۴ درصد رسیده است. این شرایط در کلان‌شهرهایی چون تهران به‌مراتب وخیم‌تر است. در تهران، شرایط ناسالم هوای شهر، به‌ویژه در فصول سرد سال، منجر به افزایش بیماری‌های تنفسی و تشدید علائم در بیماران قلبی و ریوی شده است. متخصصان هشدار داده‌اند که این شرایط می‌تواند منجر به مرگ زودرس در بیماران دارای شرایط زمینه‌ای شود. از سوی دیگر، هزینه استفاده از خدمات درمانی مناسب برای تمامی اقشار جامعه قابل‌پرداخت نیست و دسترسی به خدمات کافی بهداشت و درمان، نیازمند مراجعه به مراکز درمانی خصوصی با هزینه‌های چندبرابری نسبت به مراکز عمومی است. «مرکز آمار ایران» نیز گزارش داده است که سهم بهداشت و درمان در سبد هزینه خانوارهای شهری به حدود ۱۰ درصد رسیده است. بااین‌حال، این سهم در برخی موارد به‌قدری سنگین است که می‌تواند خانواده‌ها را به زیر خط فقر سوق دهد؛ به‌طوری‌که سالانه حدود دو میلیون ایرانی با هزینه‌های سنگین درمان مواجه می‌شوند. یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از چنین بیماری‌هایی، توجه به سبک و کیفیت محیط زندگی است. نحوه جابه‌جایی روزانه ما در شهر، ارتباط مستقیمی با سلامت جسمی و روانی ما دارد. امروزه مدیریت شهری در جهان، توجه خود را برای بهره‌مندی از مزایای فراوان «حمل‌ونقل فعال» در حوزه‌های مختلف به آن معطوف کرده است. منظور از حمل‌ونقل فعال، استفاده از هر نوع وسیله نقلیه‌ای است که بتوان با تحرک بدنی و به‌وسیله آن از مکانی به مکان دیگر جابه‌جا شد.

دوچرخه‌سواری از روش‌های حمل‌ونقل فعال است که مزایای بسیاری با خود به همراه دارد. از مزایای بارز این فعالیت می‌توان به کمک آن در حفظ سلامت روحی و جسمی افراد اشاره کرد. با دوچرخه‌سواری، ضربان قلب بالا می‌رود، جریان خون در بدن بهبود می‌یابد و عضلات قلب تقویت می‌شوند. در نتیجه، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌وعروقی کاهش می‌یابد و به‌نوعی تحرک فیزیکی به بخشی از فعالیت‌های روزمره افراد تبدیل می‌شود. با ترویج دوچرخه‌سواری میان ساکنان شهرها، می‌توان نرخ چاقی و اضافه‌وزن را کاهش داد؛ معضلی که براساس آمار، حدود ۷۰ درصد از جمعیت ایران دچار آن هستند. از دیگر فواید این فعالیت برای سلامت بدن، می‌توان به بهبود کارایی دستگاه تنفسی و عملکرد ریه‌ها اشاره کرد. با استفاده از دوچرخه به‌عنوان وسیله حمل‌ونقل، فرد هنگام راندن آن مدام در حال تصمیم‌گیری و تعامل با محیط شهری است و در نتیجه، ذهن خود را فعال نگه می‌دارد.

بنابراین، دوچرخه‌سواری شهری تنها یک فعالیت حمل‌ونقلی نیست، بلکه ابزاری برای سلامت جسمی و همچنین تقویت ذهن و افزایش سلامت روان است. نقش مدیریت شهری در این زمینه، توجه به حمل‌ونقل فعال و ایجاد شرایط مناسب برای آن است. بااین‌حال، وضعیت موجود نشان می‌دهد که مدیریت شهری در ایران همچنان توسعه خودرومحوری و افزایش تسهیلاتی همچون پارکینگ را ادامه می‌دهد. این امر منجر به بروز بحران‌های بیشتر در امور شهری می‌شود و مشکلات شهری ما را افزایش می‌دهد. در مقابل، اگر مدیریت شهری مسیر توسعه شیوه‌های حمل‌ونقل پاک و فعال را در پیش گیرد، می‌تواند در بلندمدت بسیاری از مشکلات شهری را حل‌وفصل کند. این توسعه می‌تواند شامل ایجاد و نگهداشت مستمر شبکه مسیرهای اختصاصی دوچرخه باشد تا امنیت لازم و کافی برای دوچرخه‌سواران فراهم شود. همچنین، ایجاد پارکینگ‌های ویژه دوچرخه در مراکز دولتی و ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی ضروری است. این پارکینگ‌ها فضایی فراهم می‌کنند تا دوچرخه‌سواران نگرانی‌ای از بابت قرار دادن دوچرخه خود نداشته باشند و به استفاده از حمل‌ونقل فعال تشویق شوند. از دیگر اشکال این توسعه می‌توان به تشویق و آموزش بیشتر شهروندان برای استفاده از حمل‌ونقل فعال اشاره کرد. اعطای تسهیلات و اجرای طرح‌های تشویقی می‌تواند تمایل به استفاده از این نوع حمل‌ونقل را افزایش دهد. پرواضح است که بدون ایجاد زیرساخت‌های لازم و محدودسازی توسعه خودرومحور، نمی‌توان به تغییر و تحول در حوزه حمل‌ونقل امیدوار بود. این رسالتی است که بیش از هر بخش دیگری، بر عهده مدیریت شهری است.

تهــــــران، شهر بدون رکاب