احیای زیستگاه‌های تاریخی؛ محور تازه نجات میش‌مرغ

چهارمین نشست کمیته ملی پروژه حفاظت از میش‌مرغ با حضور معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، مدیران استانی، کارشناسان تخصصی و مدیران اجرایی برگزار شد؛ نشستی که تمرکز اصلی آن بر آینده یکی از در معرض خطرترین گونه‌های پرندگان ایران قرار داشت.

در این نشست، حمید ظهرابی، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، بر ضرورت تقویت اقدامات حفاظتی در زیستگاه‌های طبیعی میش‌مرغ تأکید کرد و گفت حفاظت مؤثر از این گونه بدون مدیریت مستقیم زیستگاه، افزایش نقش جوامع محلی و حضور نیروهای بومی امکان‌پذیر نخواهد بود. به گفته او، پروژه‌های تکثیر باید به‌عنوان مکمل حفاظت میدانی پیش بروند، نه جایگزین آن.

نقش جوامع محلی و چیرگبانان در کاهش تهدیدها

در ادامه نشست، فراهم احمدزاده، مدیر ملی پروژه میش‌مرغ و عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی، گزارشی از عملکرد دو سال اخیر این پروژه ارائه کرد. او توضیح داد که در بخش درون‌زیستگاهی، مدیریت زیستگاه‌های اصلی، پایش مستمر و شبانه‌روزی و استفاده از ظرفیت نیروهای بومی، به نتایج امیدوارکننده‌ای منجر شده است.

به گفته احمدزاده، به‌کارگیری نیروهای محلی با عنوان «چیرگبانان» در کنار آموزش مستمر، جلب مشارکت روستاییان و همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد، نقش مهمی در کاهش تهدیدهای زیستی و افزایش پایداری جمعیت میش‌مرغ داشته است. این رویکرد نشان می‌دهد که حفاظت از گونه‌های نادر، بدون مشارکت اجتماعی و محلی، به نتیجه پایدار نمی‌رسد.

توسعه زیرساخت‌های تکثیر؛ تجربه‌ای کم‌سابقه در خاورمیانه

پیمان ولی‌زاده، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش، نیز در این نشست از پیشرفت بخش برون‌زیستگاهی پروژه خبر داد. او گفت احداث و تجهیز تخصصی سالن‌های تکثیر و پرواز میش‌مرغ، برای نخستین‌بار در کشور در حال انجام است و از نظر ساختار و هدف‌گذاری، حرکتی کم‌نظیر در سطح خاورمیانه به شمار می‌رود.

به گفته او، تکمیل این زیرساخت‌ها با جدیت دنبال می‌شود تا در کنار حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی، امکان بازسازی تدریجی جمعیت این گونه نیز فراهم شود. کارشناسان معتقدند ترکیب حفاظت میدانی با برنامه‌های علمی تکثیر، شانس بقای میش‌مرغ را در ایران افزایش خواهد داد.

کردستان در کانون فاز جدید حفاظت

یکی از مهم‌ترین محورهای این نشست، آغاز فاز جدید مطالعات حفاظتی با تمرکز بر استان کردستان بود. در این مرحله، امکان‌سنجی احیای زیستگاه‌های تاریخی میش‌مرغ در کنار حفاظت از زیستگاه‌های فعال در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که می‌تواند زمینه بازگشت این گونه به گستره‌ای وسیع‌تر از قلمروهای پیشین خود را فراهم کند.

احیای زیستگاه‌های تاریخی، اگر با برنامه‌ریزی علمی، کنترل تهدیدها و همراهی جوامع محلی انجام شود، می‌تواند به یکی از مؤثرترین گام‌ها برای نجات میش‌مرغ از خطر انقراض در ایران تبدیل شود.