خزر در محاصره آلاینده‌ها

دریای خزر، بزرگ‌ترین دریاچه جهان، سال‌هاست که به محل انباشت انواع آلودگی‌ها تبدیل شده است. دپوی زباله‌های شهری در سواحل، ورود شیرابه‌های سمی به دریا و تخلیه فاضلاب‌های تصفیه‌نشده از شهرهای حاشیه خزر، تعادل زیستی این پهنه آبی را برهم زده است.

علاوه بر زباله‌های جامد، کمبود تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در اکثر شهرهای شمالی باعث شده است که فاضلاب‌های خانگی و پساب‌های صنعتی از طریق رودخانه‌ها یا چاه‌های جذبی، مستقیم یا غیرمستقیم به دریای خزر راه یابند. این مسئله نه تنها محیط زیست و گونه‌های در معرض انقراض مانند «فوک خزری» را تهدید می‌کند، بلکه سلامت گردشگران و جوامع محلی را نیز با مخاطرات جدی از جمله آلودگی‌های میکروبی شناگاه‌ها مواجه کرده است.

از کنوانسیون تهران تا مدیریت پسماند بومی

اگرچه «کنوانسیون تهران» با هدف حفظ محیط زیست دریایی خزر تدوین شده است، اما واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که پراکندگی مراکز دفن زباله در نزدیکی ساحل، همچنان یکی از چالش‌های اصلی است. در حال حاضر، بسیاری از شهرها و حتی روستاهای حاشیه خزر، سایت‌های دفن زباله جداگانه‌ای دارند که شیرابه آن‌ها مستقیماً به بستر دریا و منابع آب زیرزمینی نفوذ می‌کند.

گام‌های عملیاتی برای احیای سواحل

در راستای مقابله با این بحران، سازمان حفاظت محیط‌زیست با همکاری برنامه‌های توسعه ملل متحد، طرح‌های جدیدی را برای مدیریت پسماند با رویکرد «اقتصاد چرخشی» آغاز کرده است.

امید صدیقی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی سازمان حفاظت محیط‌زیست، با تأکید بر لزوم اقتصادی‌سازی پروژه‌های زیست‌محیطی گفت: «هر برنامه مدیریت پسماندی که توجیه اقتصادی نداشته باشد، در بلندمدت محکوم به شکست است.»

الگوی بازیافت پلاستیک در بهشهر

یکی از اقدامات مهم در این زمینه، اجرای طرح آزمایشی بازیافت پسماندهای پلاستیکی در شهرستان بهشهر است. این مرکز که روزانه حدود ۲۰۰ تن پسماند شهری را دریافت می‌کند، به عنوان پایلوت اجرای مدل‌های نوین بازیافت انتخاب شده است.

این طرح در محورهای مختلفی از جمله اصلاح مقررات، آموزش و جلب مشارکت‌های مردمی طراحی شده و هدف آن، ایجاد الگویی موفق برای تعمیم به سایر مناطق ساحلی کشور است. مقامات محیط‌زیستی امیدوارند با ترکیب دانش فنی، مدل‌های اقتصادی و مشارکت جوامع محلی، روند تخریب سواحل خزر معکوس شود و زیرساخت‌های لازم برای توسعه پایدار در این منطقه فراهم گردد.