بحران محیط‌زیست در جهان و به‌ویژه در ایران، به نقطه هشدار رسیده است؛ گرمایش زمین، خشکسالی‌های پی‌درپی، فرونشست زمین، آلودگی هوا و مرگ تالاب‌ها، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده و زندگی میلیون‌ها انسان را تهدید می‌کند. در چنین شرایطی، آیا تنها راه‌حل‌های مهندسی و اقتصادی پاسخگو هستند، یا ریشه بحران را باید در نوع نگاه انسان به طبیعت جست‌وجو کرد؟

در سال ۲۰۱۹، هشتمین کنفرانس اسلامی وزرای محیط‌زیست (ICEM)، راهبردی را برای تقویت نقش عوامل فرهنگی و مذهبی در حفاظت از زیست‌بوم تصویب کرد؛ راهبردی که نشان می‌داد جهان اسلام به این نتیجه رسیده است که بدون بازتعریف نسبت انسان با خدا و طبیعت، هیچ راه‌حل پایداری ممکن نیست. در پاسخ به این مسئله، سازمان‌های اسلامی و دانشمندان ممتاز، ذیل برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد (UNEP) گرد هم آمدند تا «المیزان؛ پیمانی برای زمین» را به‌عنوان سکویی جهانی برای پیوند مسائل زیست‌بومی با آموزه‌های اسلامی طراحی کنند. «المیزان»، محصول همکاری بیش از ۳۰۰ سازمان بین‌المللی و اسلامی، فراتر از یک کتاب یا متن دینی معمولی است؛ این سند تاریخی، پیمانی جهانی است که از همه مسلمانان می‌خواهد پایداری را در زندگی روزمره خود بپذیرند و برای حفاظت از خانه مشترکشان همکاری کنند. این کتاب که در پنج فصل به موضوعاتی چون نشانه‌های خدا در آسمان‌ها و زمین، اخلاق بوم‌شناختی، عدالت در به‌اشتراک‌گذاری منابع و اصول مراقبت از زمین می‌پردازد، به قلم جمعی از اندیشمندان مسلمان تدوین شده و انتشارات دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، به‌عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی خود نسبت به این مسئله مهم، آن را ترجمه و منتشر کرده است. مترجم این اثر، دکتر مسعود شاورانی، عضو هیئت‌علمی این دانشگاه و از پژوهشگران برجسته حوزه الهیات و محیط‌زیست، کوشیده است این اثر ارزشمند را در اختیار جامعه فارسی‌زبان قرار دهد. چرا «المیزان» برای ایران امروز حیاتی است؟ کشور ما با بحران آب روبه‌روست؛ ریزگردها شهرهای بزرگ را خفه کرده‌اند و فرونشست زمین، زنگ خطری برای نسل‌های آینده است. اما جالب آنکه تمدن کهن ایران‌زمین، برخلاف نگاه مدرنِ بهره‌کشی صرف، هرگز خود را بالاتر از طبیعت نمی‌دید. در ایران باستان، آب، خاک و درخت دارای «ارزش ذاتی» بودند و «نظم کیهانی» چیزی نبود که یک سوی آن انسان باشد و سوی دیگرش طبیعت. گویی ما امروز آن حکمت دیرین را فراموش کرده‌ایم و فلسفه «طرد» طبیعت را جایگزین فلسفه «ادغام» کرده‌ایم. «المیزان» به ما یادآوری می‌کند که در جهان‌بینی اسلامی، انسان «خلیفه» و «امین» زمین است، نه سلطان مطلق‌العنان بر آن. تخریب محیط‌زیست در این نگاه، نه یک اشتباه فنی، که گناهی اخلاقی و نقض آشکار امانت الهی تلقی می‌شود. الهیات عملی به ما می‌گوید: اگر طبیعت را تجلی نظم و حکمت الهی بدانیم، در برابر کوچک‌ترین بی‌حرمتی به آن احساس مسئولیت خواهیم کرد. شاید وقت آن رسیده باشد که به‌جای جست‌وجوی راه‌حل‌های صرفاً مهندسی برای ریزگردها و آلودگی هوا، به دنبال احیای همان «اخلاق زیست‌محیطی» باشیم که در متون دینی و کهن این سرزمین نهفته است. «المیزان» از ما پیمان خواسته است؛ پیمانی برای زمین، برای بازگشت به «میزان»؛ همان تعادل و توازنی که نام این سند تاریخی برگرفته از آن است.

وقت امضای این پیمان فرارسیده است؛ نه با قلم که با تغییر رفتار، بازتعریف نسبت خود با طبیعت و بازگشت به مسئولیت اخلاقی و دینی خویش.
شایان‌ذکر است این کتاب با مجوز دفتر محیط‌زیست سازمان ملل متحد و به طور مشترک با دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی چاپ شده است. همچنین کلمه «المیزان» در قرآن کریم به‌کاررفته و به معنای تعادل است. نویسندگان این نام را انتخاب کرده‌اند تا بر ضرورت حفظ تعادل در کره زمین تأکید کنند.