دود ناشی از آتش‌سوزی‌های جنگلی، همان‌گونه‌که برای انسان‌ها زیانبار است، می‌تواند برای پرندگان نیز تهدیدکننده باشد. این دود ترکیبی از ذرات ریز و مواد شیمیایی فرار است که در فرایند سوختن آزاد می‌شوند و اثرات فیزیولوژیکی و رفتاری متعددی بر پرندگان بر جای می‌گذارند. توجه علمی به این موضوع در سال‌های اخیر افزایش یافته؛ چراکه آتش‌سوزی‌های جنگلی تحت‌تأثیر تغییراقلیم، گسترده‌تر و شدیدتر شده‌اند.

دود می‌تواند شامل مقادیر خطرناک ذرات ریز کمتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) و مجموعه‌ای از ترکیبات شیمیایی مانند ترکیبات آلی فرار، مونوکسید کربن، سیانید هیدروژن، اکسیدهای نیتروژن، ازن، دی‌اکسید گوگرد، آکرولئین، بنزن، فرمالدئید و فلزات سنگین باشد. ترکیب دقیق دود به نوع پوشش گیاهی سوخته‌شده و شرایط سوختن از جمله دما و مدت‌زمان آتش بستگی دارد.

استنشاق این دود می‌تواند به بافت ریه آسیب بزند و منجر به مسمومیت با مونوکسید کربن، اختلالات عصبی، بیماری‌های قلبی‌ـ‌ریوی و حتی ادم ریوی شود. ازآنجاکه دود می‌تواند برای روزها یا هفته‌ها در هوا باقی بماند، محدوده تأثیر آن بسیار فراتر از منطقه آتش‌سوزی گسترش پیدا می‌کند.

پرندگان دارای دستگاه تنفسی بسیار کارآمدی هستند که از طریق آن، هوا با کمترین اتلاف در ریه‌ها جریان می‌یابد. همین کارایی باعث می‌شود نسبت به آلاینده‌های معلق در هوا حساس‌تر باشند. هرچند تحرک بالای پرندگان به آنها اجازه می‌دهد برای کاهش اثرات دود، رفتار خود را تغییر دهند، اما این تغییرات می‌تواند هزینه‌های قابل‌توجهی به‌همراه داشته باشد.

در زمان مهاجرت، پرندگان ممکن است با مشاهده دود، مسیر یا زمان‌بندی پرواز خود را تغییر دهند. چندین پژوهش نشان داده‌اند این تغییرات رفتاری، انرژی زیادی از پرندگان می‌گیرد. به‌عنوان نمونه، در مورد گروهی از غازها محاسبه شد که انرژی اضافه مصرف‌شده در هنگام گریز از دود، با بیش از ۴۰ روز تغذیه‌ اضافی قابل‌جبران بوده است.

دود علاوه‌بر اثرات مستقیم بر سلامت، می‌تواند الگوهای رفتاری پرندگان را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد. پژوهشی در یک ایستگاه باندینگ در کالیفرنیا که داده‌های ۲۲ساله مربوط به ۲۱ گونه را بررسی کرده بود، به این نتیجه رسید که دود آتش‌سوزی‌های جنگلی اثرات کوتاه‌مدت و بلندمدتی بر فعالیت پرندگان دارد. در روزهای دودآلود -که با آستانه ۳۵ میکروگرم PM2.5 در هر مترمکعب تعیین شده بود- نرخ صید پرندگان کاهش یافت؛ نشانه‌ای از اینکه پرندگان یا منتظر بهبود شرایط می‌مانند یا منطقه را ترک می‌کنند. اما با طولانی‌تر شدن دوره دود، دوباره میزان صید افزایش یافت؛ زیرا پرندگان برای بازیابی وضعیت بدنی ناچار به افزایش فعالیت می‌شدند. شدت این اثرات در گونه‌های مختلف متفاوت بود.

اندازه‌گیری وزن پرندگانی که طی یک فصل بیش از یک بار صید شده بودند، نشان داد با افزایش تعداد روزهای دودآلود، توده بدنی در ۱۸ گونه کاهش یافته است. پژوهش دیگری در ایالت واشنگتن نیز گزارش کرد که طی یک دوره سه‌روزه دود شدید، تعداد صداهای ثبت‌شده از پرندگان و پیچیدگی آوازها کاهش یافته است. همچنین، مطالعه‌ای در سنگاپور نشان داد در دوره‌های دودآلود، گستره آوازخوانی پرندگان محدودتر می‌شود.

https://www.allaboutbirds.org/news/is-the-smoke-from-wildfires-dangerous-to-birds/#sources