در آرزوی وطنی آزاد

«الیاس خوری»؛ تحلیلگر سیاسی، مدیر تحریریه مجله «النهار» و نویسنده کتاب‌هایی چون «کوه کوچک»، «سرزمین غریبان» و «سفر گاندی کوچک»، در کتاب «دروازه خورشید» از ویرانی روستاها و شهرهای فلسطین می‌گوید. از زنان و مردانی که حتی با دست‌های خالی در برابر اشغالگری گروه‌های صهیونیستی مقاومت می‌کنند. آرزوی شخصیت‌های این کتاب داشتن وطنی آزاد است که هیچ اشغالگری در آن جای نداشته باشد. الیاس خوری محتوای این اثر داستانی را از روایت‌های شفاهی فلسطینیان ساکن چهار اردوگاه در لبنان گرد آورده است. او مدتی طولانی و بدون ابزاری برای ضبط و ثبت، به این اردوگاه‌ها می‌رفت و با مردم نشست و برخاست داشت.

راوی اصلی رمان «دروازه خورشید» شب‌ها بر بالین مردی که در کما است، می‌نشیند و قصه‌هایی می‌گوید؛ قصه‌هایی که روایتگر رنج هزاران انسان آواره است. «ما تاریخمان را نمی‌شناسیم. باید داستان‌های هر روستا را جمع کنیم تا روستاها در حافظه‌مان زنده بمانند.» این جمله‌ای است که «خلیل» بارها تکرار می‌کند، نمادی از تلاشی انکارناپذیر برای بازسازی هویت فلسطینیانی که زمین‌گیر تبعید و خاطرات فراموش‌شده‌اند.

کتاب در دو بخش نوشته شده است. بخش اول «بیمارستان الجلیل» و بخش دوم «مرگ نهیله» نام دارد.

الیاس خوری در این رمان، با بهره‌گیری از تاریخ شفاهی پناهندگان فلسطینی، حماسه‌ای چندصدایی خلق کرده است که از اخراج بزرگ سال ۱۹۴۸ آغاز می‌شود، همان چیزی که خلیل آن را «حماسه‌ مردم فلسطین» می‌نامد. در میان روایت‌ها، نه‌فقط تراژدی فاجعه بلکه امید نیز جاری است؛ امید به بازگشت.

«دروازه خورشید» فقط رمان سیاسی نیست، بلکه آیینه‌ای است از هویت ملی، درد، عشق و زندگی مردمی که تاریخ رسمی کمتردیده‌شده است. خوری با خلق یک نقشه ادبی حافظه از اردوگاه‌ها، چادرها و درخت‌های زیتون تصویری می‌سازد که هم تراژیک است و هم امیدبخش. «می‌خواستم ریه‌هایم را پر کنم از عطر خوش زیتونی که فضای خانه کوچک و نجیبش را معطر و خوشبو کرده بود.»

نویسنده در این کتاب حافظ خاطره‌ جمعی یک نسل به‌هم‌پیوسته است. رمان با ساختاری موزاییکی از روایت‌ها، چهره‌ای تازه از ادبیات فلسطین ارائه می‌دهد که از دل تجربه‌های فردی و جمعی انسان‌هایی شکل می‌گیرد و آوارگی، تنها واقعیت مشترک‌شان است. خوری شخصیت‌های کتاب خود را در میدان حافظه قرار می‌دهد؛ حافظه‌ای که با هر داستانش روشن‌تر می‌شود. در کنار تلخی تبعید، خوری به لحظات صمیمی و انسانی نیز میدان می‌دهد، عشق‌هایی که زیر سایه جنگ شکل می‌گیرند، روابطی که میان چادرهای اردوگاه قد می‌کشند و رؤیاهایی که به مسیر خود ادامه می‌دهند.

نثر نویسنده گاه شاعرانه و گاه بی‌رحمانه است. لحنی که خواننده را میان حسرت و درک یک واقعیت تاریخی معلق نگه می‌دارد. او از خلال روایت‌های پراکنده، چهار نسل از فلسطینیان را به هم پیوند می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه یک ملت، با وجود ازدست‌دادن خاک، با پناه بردن به روایت‌ها، چیزی را حفظ می‌کند که نمی‌توان آن را اشغال کرد و آن همان هویت است.

«دروازه خورشید» نه‌تنها یک اثر ادبی برجسته است، بلکه سندی از رنج و امید است؛ یادآور این حقیقت که یک ملت می‌تواند با قصه‌هایش زنده بماند، حتی اگر خانه‌هایش ویران شده باشد.

الیاس خوری با دقت و حساسیت، صدای کسانی را به گوش می‌رساند که تاریخ رسمی اغلب آنها را حذف کرده است. او با خلق داستان‌هایی چندلایه، از آوارگی و تبعید داستان خود را آغاز می‌کند و مسیر زندگی فلسطینیان را در طول دهه‌ها بازگو می‌کند؛ از خاطرات اردوگاه‌ها گرفته تا لحظات صمیمی زندگی روزمره از عشق‌ها و امیدها تا خشم‌ها و فقدان‌ها.

هر داستان، هر روایت، سنگری است در برابر فراموشی و این همان چیزی است که الیاس خوری را از یک تاریخ‌نگار صرف متمایز می‌کند. کتاب به ما یادآوری می‌کند تاریخ فقط در اسناد رسمی نیست و در روایت‌های انسانی، خاطرات شفاهی، عشق‌ها ورنج‌ها نیز وجود دارد. خوری به خواننده اجازه می‌دهد با شخصیت‌ها همراه شود، با آنها بخندد، غمگین شود و حتی در فکر بازگشت به خانه‌ای که دیگر نیست، فرو رود.

«دروازه خورشید» اثری است که می‌خواهد خواننده‌اش را با خود به سفری طولانی در دل تاریخ، تبعید و مقاومت ببرد. این کتاب، یادآور آن است که روایت انسان‌ها حتی در دشوارترین شرایط می‌تواند امید و هویت را حفظ کند و داستان‌هایشان همچون چراغی در تاریکی، مسیر بازگشت به خانه، خاطره و حقیقت را روشن نگه‌دارد.

 نام کتاب: دروازه خورشید

نویسنده: الیاس خوری

مترجم: حمیدرضا مهاجرانی

ناشر: انتشارات روزنه

قیمت: ۶۹۰

سال انتشار: ۱۴۰۳

تعداد صفحات: ۵۴۶