وعده‌ای که دونالد ترامپ در نخستین روز ریاست‌جمهوری‌ خود به هوادارانش داده بود، سرانجام محقق شد؛ وعده‌ای که تبعات آن دامن ایرانیان مقیم آمریکا و متقاضیان سفر یا مهاجرت به این کشور را هم گرفته است. طبق فرمان اجرایی جدید ترامپ، از روز نهم ژوئن یعنی دوشنبه، ورود شهروندان ۱۲ کشور، از جمله ایران، به خاک آمریکا ممنوع می‌شود. فرمانی که از روز ابتدایی ریاست‌جمهوری ترامپ در دستور کار بود، اما به‌بهانه حمله یک مرد مصری به اجتماع یهودیان در کلرادو، در روزهای گذشته در اولویت قرار گرفت و به تصویب رسید. ترامپ در دور نخست ریاست‌جمهوری‌اش نیز چنین کابوسی را برای طیف گسترده‌ای از مهاجران، عمدتاً مسلمان، رقم زده بود؛ اما این‌بار محدودیت‌ها با دامنه‌ای گسترده‌تر آغاز شده‌اند. افغانستان، ایران، یمن، لیبی، سودان، سومالی، گینه استوایی، چاد،‌ کنگو، برمه، اریتره و هائیتی، ۱۲ کشوری هستند که مطابق این فرمان جدید ورود شهروندان آنها به خاک آمریکا ممنوع اعلام شده است. اگرچه این محدودیت، همه‌ شهروندان این کشورها را شامل نمی‌شود، اما موجی از اضطراب و نگرانی در میان بسیاری از مهاجران به‌ راه انداخته است. حالا نه‌تنها دانشجویان، پس از صرف هزینه‌های سنگین و ماه‌ها انتظار، از ورود به آمریکا بازمانده‌اند، بلکه آنها که سال‌هاست در این کشور زندگی می‌کنند نیز نگران آینده‌ای مبهم هستند.
اولین‌بار سال ۲۰۱۷ بود که چنین خبری در رسانه‌ها بازتاب داده شد: «ترامپ فرمان اجرایی حفاظت از آمریکا در مقابل حملات تروریستی را صادر کرد.» این فرمان، شهروندان هفت کشور مسلمان از جمله ایران را از ورود به خاک آمریکا منع می‌کرد. پیش از تصویب این قانون، تعداد دانشجویان ایرانی در آمریکا به بیشترین حد خود در سال‌های اخیر رسیده بود؛ به‌طوری‌که در سال تحصیلی ۲۰۱۷-۲۰۱۸، طبق آمارهای منتشرشده در وب‌سایت Opendoors، حدود ۱۳ هزار ایرانی در این کشور دانشجو بودند؛ اما با روی کار آمدن ترامپ، دریافت ویزای دانشجویی غیرممکن و هرساله از تعداد آنها کاسته شد. بسیاری از دانشجویانی که از دانشگاه پذیرش گرفته بودند از مهاجرت و تحصیل منع شدند، برخی از ایرانیانی که برای سر زدن به خانواده به ایران بازگشته بودند، از مرز بازگردانده شدند و حتی افرادی که جزو اعضای خانواده درجه یک شهروندان آمریکایی بودند، در سفر به آمریکا با مشکل مواجه شدند. یکی از ایرانیانی که شهروند آمریکاست، در‌این‌باره به «پیام ما» توضیح می‌دهد: «من، برادرم و پدرم هر سه شهروند آمریکا هستیم، اما مادرم گرین‌کارت دارد. چندسالی ایران زندگی کردیم و دوباره تصمیم گرفتیم به آمریکا بازگردیم. ما سه نفر بدون مشکل به آمریکا رفتیم، اما مادرم در سال ۲۰۱۷، درست بعد از شروع دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ نتوانست به ما ملحق شود. گرین‌کارت او منقضی شده بود و ما در سفارت برای تمدید آن درخواست داده بودیم، اما ناگهان ایمیل دادند که پرونده او بسته شده است و به‌خاطر قوانین ترامپ مادرمان به‌مدت دو سال از ما دور و در ایران تنها بود.»

تا اطلاع ثانوی به ایران برنگردید
با شروع ریاست‌جمهوری بایدن و لغو قانون «منع سفر مسلمانان» دوباره مهاجرت ایرانی‌ها به آمریکا شدت گرفت و در سال تحصیلی ۲۰۲۳-۲۰۲۴ تعداد دانشجویان ایرانی به حدود ۱۲ هزار نفر رسید. بااین‌حال، در این سال‌ها، ترامپ بارها به طرفداران خود این وعده را داده بود که با بازگشت به صندلی قدرت، دوباره قوانین منع سفر را اجرا می‌کند. او پس از پیروزی در انتخابات و در روز مراسم تحلیف خود اعلام کرد حضور «مهاجرین خطرناک»، آمریکا را در وضعیت «اضطراری» قرار داده است و از توان ارتش هم برای اخراج آنها استفاده خواهد کرد. در فرمان جدیدی که روز پنجشنبه صادر شده، ترامپ ایران را به‌عنوان یک کشور «حامی تروریسم» معرفی کرده و ورود شهروندان ایرانی را، چه به‌عنوان مهاجر و چه غیرمهاجر، ممنوع کرده است. اما چه کسانی از این فرمان در امان هستند؟
یک وکیل ایرانی ساکن آمریکا که نمی‌خواهد نامش فاش شود، در پاسخ به این سؤال به «پیام ما» می‌گوید: «برخی از موارد این ممنوعیت جدید روشن است. افرادی که از تاریخ ۹ ژوئن، خارج از ایالات متحده باشند و ویزای معتبر آمریکا نداشته باشند، نمی‌توانند برای ویزا اقدام کنند. اما آنها که پیش از این تاریخ، ویزای خود را دریافت کرده‌اند و همچنان در ایران به‌سر می‌برند، برای ورود به آمریکا مشکلی ندارند. همچنین افرادی که شهروندی یا گرین‌کارت معتبر دارند، از این قانون معاف هستند. همسر، فرزند و والدین کسانی هم که شهروندی آمریکا را دارند، مشکلی نخواهند داشت. البته نامزد شهروند آمریکا شامل این معافیت نمی‌شود.» او در ادامه درباره اعضای خانواده افرادی که گرین‌کارت دارند، می‌گوید: «برای همسر، فرزند زیر سن قانونی و فرزند بزرگسال دارنده گرین‌کارت هنوز معافیتی در نظر گرفته نشده است. برندگان لاتاری تنوع نژادی اهل این کشورها هم دیگر نمی‌توانند به آمریکا بروند. همچنین، باید اشاره کرد که تعیین وقت سفارت برای ویزای دانشجویی در سراسر جهان متوقف شده است و طبق فرمان جدید ایرانی‌ها نمی‌توانند با از سر گرفته شدن روند دادن وقت مصاحبه، برای ویزاهای دانشجویی و تبادل علمی اقدام کنند.» او در ادامه به دانشجویان ایرانی که در آمریکا تحصیل می‌کنند و «ویزای چندبار ورود» دارند، توصیه کرد تا اطلاع ثانوی به ایران نروند؛ چراکه ممکن است دیگر نتوانند به آمریکا بازگردند.

شرط قلدرمآبانه آمریکا برای تغییر این قانون
این وکیل در ادامه درباره عدم شفافیت بعضی از معافیت‌ها توضیح می‌دهد: «برای اقلیت‌های قومی و مذهبی که در ایران با آزار و اذیت مواجه هستند، یک استثنا در نظر گرفته شده، اما توضیح اضافه‌تری ارائه نشده است. این درحالی‌است که افسران کنسولی معمولاً مذهب افراد و آزار و اذیت‌ را ارزیابی نمی‌کنند. برای همین نکات مبهم زیادی در اینجا وجود دارد.»
فرمان جدید ترامپ این‌بار فقط بر تهدیدهای تروریستی تمرکز ندارد و در متن قانون به خودداری ایران در همکاری با دولت ایالات متحده در شناسایی تهدیدهای امنیتی و نپذیرفتن شهروندان ایرانی اخراجی اشاره کرده است. این وکیل ایرانی مقیم آمریکا درباره امکان تغییر این قانون به «پیام ما» توضیح می‌دهد: «آن‌طورکه دولت آمریکا اعلام کرده است، این ممنوعیت تا زمانی که هر کشور بتواند استانداردهای لازم برای به اشتراک گذاشتن داده‌های هویتی و امنیتی را فراهم کند، پابرجا می‌ماند. از طرفی، ترامپ اعلام کرده است فهرست کشورهای شامل ممنوعیت قابل‌بازنگری است؛ اما تنها درصورت همکاری امنیتی کشورها. بااین‌حال، هنوز زمان مشخصی برای بازبینی‌های آینده اعلام نشده است.»
گزارش واشنگتن‌پست در مصاحبه با یکی از مقامات کاخ‌سفید هم نشان می‌دهد برخی دادستان‌های کل ایالات دموکرات و حتی برخی مقامات جمهوری‌خواه، با این قانون مخالف و در شرف اقدام قانونی هستند.

فیلتر پنهان دانشگاه‌های آمریکا علیه ایرانی‌ها
زمانی که این گزارش نوشته می‌شود، تنها یک روز از خبر ممنوعیت سفر ایرانی‌ها به آمریکا گذشته است. برخی هنوز فرصت نگرانی برای این موضوع را پیدا نکرده‌اند و بعضی‌ افراد که ویزای خود را دریافت کرده و هنوز در ایران هستند، سعی دارند استرس خود را مهار کنند، اما آنها که موفق به دریافت ویزا نشده‌اند، از همه خشمگین‌تر و ناامیدترند. «نیلوفر» یکی از این افراد است. او پذیرشش را از یکی از دانشگاه‌های ایالت ویرجینیا گرفته بود، اما با توقف صدور ویزاهای دانشجویی، موفق نشد برای دریافت ویزا از سفارت وقت مصاحبه بگیرد و حالا با فرمان جدید ترامپ امیدش را به‌کل از دست داده است. او با اشاره به اینکه حال روحی خوبی ندارد، به «پیام ما» می‌گوید: «نامزد من سال گذشته با ویزای دانشجویی رفت و من هم قرار بود به او بپیوندم، اما این اتفاق افتاد. دو سال وقت و زندگی‌ام را گذاشتم، در ایران کارشناسی ارشد قبول شدم، اما انصراف دادم تا اپلای کنم؛ چون مطمئن بودم که کارهایم پیش می‌رود. بااین‌حال پس از مدتی و با دنبال‌کردن اخبار توانستم پیش‌بینی کنم که چنین اتفاقی می‌افتد.» او ادامه می‌دهد: «آن‌طورکه من از برخی استادهایی که در آمریکا با آنها در ارتباط بودم شنیدم، امسال برخی دانشگاه‌ها به‌صورت غیررسمی به دپارتمان‌ها ایمیل می‌زدند که از این کشورها، از جمله ایران دانشجو نگیرید. برای همین ما می‌دیدیم که بسیاری از افراد با رزومه‌های عالی از دانشگاه‌هایی که ممکن نبود آنها را رد کنند، جواب منفی می‌گرفتند. مدتی بعد شایعه‌هایی درباره قانون منع سفر منتشر شد و پس‌ازآن اعلام شد دادن وقت سفارت برای ویزای دانشجویی متوقف شده است.» ابتدای ماه جاری ۱۵ دانشجو و پژوهشگر ایرانی ساکن آمریکا از دولت دونالد ترامپ به‌خاطر تعلیق مصاحبه ویزای دانشجویی شکایت کردند، بااین‌حال جزئیاتی از این پرونده در دسترس نبوده و مشخص نیست با تصویب فرمان جدید ترامپ، چه سرنوشتی پیدا می‌کند.

بررسی مستقیم شبکه‌های اجتماعی مهاجران
یکی دیگر از مواردی که در چندماه اخیر برای مهاجران از جمله ایرانیان مشکل ایجاد کرده، بررسی شبکه‌های اجتماعی و موبایل افراد است. فروردین‌ماه امسال، دولت آمریکا اعلام کرد حساب‌های کاربری شبکه‌های اجتماعی مهاجران و درخواست‌کنندگان ویزا را برای وجود فعالیت‌های ضدیهودی (شما بخوانید حمایت از فلسطین) بررسی می‌کند. بسیاری از وکیلان مهاجرتی آمریکا در ماه‌های اخیر به دانشجویان خارجی هشدار داده‌اند که از انتشار محتوای حساس خودداری کنند تا مشکلی در مهاجرتشان پیش نیاید. یکی از شهروندان ایرانی که مدتی پیش گرین‌کارت خود را دریافت کرده است، درباره نگرانی‌های خود به «پیام ما» می‌گوید: «مدتی پیش به‌همراه خانواده به ایران رفتیم و بازگشتیم. قبل از رفتن به فرودگاه تمام شبکه‌های اجتماعی خود را پاک کردیم و موبایل‌هایمان را ریست‌فکتوری کردیم؛ چراکه شنیده بودیم مأموران فرودگاه موبایل افراد مهاجر را بررسی می‌کنند. حالا با این قانون جدید حتماً حساسیت‌ها روی ما بیشتر شده است.» تلاش «پیام ما» برای گفت‌وگو با برخی از ایرانیانی که به‌تازگی با ویزای دانشجویی وارد آمریکا شده‌اند یا در آستانه دریافت ویزا بودند، بی‌نتیجه ماند؛ بسیاری از آنها به‌دلیل وضعیت روحی نامساعد، از صحبت کردن خودداری کردند.
با اجرایی شدن این فرمان تازه، وضعیت هزاران ایرانی در آمریکا یا آنها که در انتظار مهاجرت هستند، وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ باید دید واکنش‌ها در داخل و خارج آمریکا، مسیر این قانون جنجالی را تغییر می‌دهد یا آن را به یکی از پایه‌های اصلی سیاست مهاجرتی دولت ترامپ بدل می‌کند.