افزایش موارد بیماری‌های تنفسی در کشور در هفته‌های اخیر بار دیگر نگرانی‌ها درباره بازگشت موج کرونا را افزایش داده است. این نگرانی با هشدارهای وزارت بهداشت، در کنار گرانی خدمات درمانی و افزایش قیمت داروهای مختلف، تشدید شده است. از سوی دیگر، چند روز بیشتر به آغاز سال تحصیلی و بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها باقی نمانده است. شیوع دوباره کرونا و احتمال گردش ویروس در میان دانش‌آموزان و ابتلای آنها به این بیماری نیز موجب نگرانی در میان والدین، مربیان و پزشکان شده است. همچنین با آغاز فصل سرد، احتمال ابتلا به آنفلوآنزای فصلی نیز افزایش پیدا کرده است.

روند افزایشی بیماری‌های تنفسی

به گفته «قباد مرادی»، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، براساس داده‌های نظام مراقبتی در هفته منتهی به ۲۱ شهریور، میزان مثبت‌شدن تست کرونا ۱۱.۷ درصد و آنفلوآنزا حدود ۴ درصد در میان مبتلایان به علائم عفونت‌های تنفسی بود: «سویه در گردش کرونا نوعی از اومیکرون است که ویژگی متمایزی نسبت به سویه‌های دو سال اخیر ندارد.»

به گزارش «پیام ما» و به نقل از «ایسنا»، مرادی درباره روند فعلی آنفلوآنزا و کووید-۱۹ توضیح داد: «حدود سه هفته اخیر، روند موارد هر دو بیماری قدری افزایشی بوده و این روند در برخی کشورها گزارش شده است. همیشه با ورود به فصل سرد و افزایش حضور مردم در محیط‌های بسته، احتمال افزایش بیماری‌های تنفسی وجود دارد، اما درباره زمان و شدت موج آینده نمی‌توان با قطعیت پیش‌بینی کرد.»

مرادی همچنین درباره علائم سرماخوردگی اظهار کرد: «علائم بیماری‌های سرماخوردگی و کووید-۱۹ تا حد زیادی مشابه است؛ اما سرماخوردگی به طور معمول خفیف‌تر است. سرماخوردگی، بیشتر با آبریزش بینی، عطسه و گاهی گلودرد همراه است. همچنین آنفلوآنزا اغلب با شروع ناگهانی تب، بدن‌درد، سردرد، ضعف و سرفه بروز می‌کند. تب بالاتر و کوفتگی و بدن‌درد در آنفلوآنزا غالب است. به طور معمول کووید ۱۹ با تب، گلودرد، سرفه و خستگی و در موارد شدید با تنگی نفس همراه است. اگرچه علائم در تشخیص بیماری کمک‌کننده است، اما تشخیص قطعی تنها براساس علائم امکان‌پذیر نیست.»

احتمال افزایش موارد بستری

آن‌گونه که مرادی می‌گوید، سویه در گردش کرونا همچنان از نوع «اومیکرون» است که در چند سال اخیر نیز در کشور در گردش بوده و علائم بالینی ابتلا تغییری در مقایسه با گذشته ندارد. بنابراین روند افزایشی آن در حالت عادی نباید موجب نگرانی شود، اما به گفته یک اپیدمیولوژیست، نگرانی‌ها بیش از آنکه متوجه افزایش موارد ابتلا باشد، به احتمال افزایش بستری و موارد بدحال در هفته‌های آینده مربوط می‌شود.

«احمد مهری»، اپیدمیولوژیست و عضو هیئت علمی «دانشگاه علوم پزشکی تهران»، در گفت‌وگو با پیام ما، با اشاره به شاخص «آستانه هشدار بالا» که در گزارش‌های وزارت بهداشت مورد استفاده قرار می‌گیرد، گفت: «چند هفته‌ای است که این شاخص در سطح کشور از آستانه هشدار بالا عبور کرده و اگر اخبار را بررسی کنیم، می‌بینیم برخی استان‌ها نیز افزایش موارد ابتلا را اعلام کرده‌اند.»

او با تأکید بر اینکه در حال حاضر شواهدی درباره ویژگی خاص یا جهش متفاوت ویروس کرونا وجود ندارد، افزود: «ما شواهدی نداریم که نشان دهد این ویروس جهش‌یافته ویژگی خاصی نسبت به گذشته پیدا کرده است. مسئله مهم‌تر در شرایط فعلی، افزایش موارد بستری و بدحال است.»

به گفته این اپیدمیولوژیست، معمولاً پس از آغاز افزایش موارد ابتلا، با فاصله‌ای حدود یک تا دو هفته می‌توان انتظار افزایش موارد بستری را داشت: «نگرانی اصلی این روزها افزایش موارد بستری و بدحال است، چون معمولاً بعد از یک تا دو هفته از شروع افزایش موارد ابتلا، تعداد تخت‌های بیمارستانی که اشغال می‌شوند نیز افزایش پیدا می‌کند.»

گروه‌های نیازمند مراقبت

مهری با اشاره به شباهت علائم این بیماری با سایر بیماری‌های تنفسی در فصل سرد سال، گفت بسیاری از موارد ابتلا ممکن است با علائمی شبیه سرماخوردگی همراه باشند، اما گروه‌های پرخطر همچنان باید مراقبت بیشتری داشته باشند.

او سالمندان، زنان باردار، کودکان و افرادی را که داروهای سرطان یا داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند، از جمله گروه‌هایی دانست که باید در شرایط فعلی بیشتر مراقب باشند و افزود: «این افراد و کسانی که بیماری زمینه‌ای دارند، باید در شرایط فعلی مراقبت بیشتری داشته باشند. همچنین افراد در محیط‌های شلوغ از ماسک استفاده کنند، تهویه مناسب در فضاهای بسته برقرار باشد و افراد دارای علائم نیز از حضور در تجمع‌ها خودداری کنند.»

او تأکید کرد: «اگر کسی علامت دارد، نباید بگوید سرما خورده‌ام و بنابراین مسئله‌ای نیست. هر علامتی که دارد، بهتر است ماسک بزند و در جلسات و محیط‌های شلوغ حضور پیدا نکند تا زمانی که بهبود پیدا کند.»

نگرانی از افزایش موارد در مدارس

این اپیدمیولوژیست با اشاره به نزدیک‌شدن آغاز فعالیت حضوری مدارس و دانشگاه‌ها و احتمال افزایش انتقال بیماری در محیط‌های آموزشی گفت: «ما الان یک نگرانی نسبت به مدارس داریم و احتمال می‌دهیم اگر با همین وضعیت پیش برویم و مدارس به صورت حضوری شروع شوند، افزایش موارد را بیشتر داشته باشیم. البته باید تأکید کرد که این نگرانی به معنای ضرورت تعطیلی مدارس نیست و مهم‌ترین اقدام، جلوگیری از حضور دانش‌آموزان علامت‌دار در مدرسه و تأمین تهویه مناسب کلاس‌هاست.»
مهری ادامه داد: «اگر کودکی علامت داشت، او را به مدرسه نیاوریم. این اصلی‌ترین توصیه ما برای مدارس است. همچنین تا حد ممکن کلاس‌ها باید تهویه مناسب داشته باشند. همین اصول درباره دانشگاه‌ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.»

علائمی که نباید نادیده گرفته شوند

این اپیدمیولوژیست درباره گزارش‌هایی که برخی علائم گوارشی را به کرونا نسبت می‌دهند نیز گفت: «علائم گوارشی از ابتدا نیز در برخی مبتلایان به کرونا دیده می‌شده و موضوع تازه‌ای نیست. در واقع یکی از علائم بیماری کرونا همیشه هم علائم گوارشی بوده است. در این فاز نیز علائم گوارشی وجود دارد و ممکن است فرد بیماری خود را با علائمی مانند تهوع، استفراغ، اسهال یا دل‌دردهای شکمی آغاز کند.»

به گفته مهری، در برخی افراد ممکن است علائم دیگری نیز مشاهده شود و با ورود به فصل سرد سال، نباید همه این علائم را صرفاً به یک بیماری ساده نسبت داد.

با توجه به هزینه‌های بالای اقدامات درمانی، در حال حاضر یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها در شرایط افزایش بیماری‌های تنفسی، زمان مراجعه به پزشک و بیمارستان است. مهری می‌گوید: «در موارد خفیف، لزوماً نیازی به مراجعه فوری به پزشک وجود ندارد. افراد در فرم عادی این بیماری، با شروع علائم لزوماً نیاز نیست فوراً به پزشک مراجعه کنند. اگر یک علامت خفیف تنفسی بود، می‌توان در منزل ماند، استراحت کرد، مایعات مصرف شود و از دیگران فاصله گرفت.»

او چند علامت هشدار را برشمرد که در صورت مشاهده آنها باید به پزشک مراجعه کرد: «تب شدید و طولانی‌مدت یکی از این علائم است و اگر با اقدامات معمول کنترل نشود یا مرتب بالا برود و پایین بیاید، فرد باید حتماً توسط پزشک معاینه شود، این موضوع در مورد کودکان بسیار ضروری است چرا که تب بالا در آنها می‌تواند خطرناک باشد.»

مهری بی‌حالی شدید را نیز علامت هشدار دیگری دانست و افزود: «اگر کودک یا فرد بیمار به‌شدت بی‌حال باشد، غذا نخورد یا برای یک یا دو روز تقریباً هیچ چیزی مصرف نکند، این علامت خوبی نیست و باید پزشک او معاینه کند. همچنین احساس درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس و علائم تنفسی شدید از دیگر مواردی است که نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.»

او همچنین هشدار داد: «در صورت مشاهده این علائم، نباید خوددرمانی شدید انجام شود و فرد باید برای بررسی وضعیتش به پزشک مراجعه کند.»

هزینه‌ها و نگرانی از رهاشدن درمان

مهری همچنین با اشاره به هزینه دارو و درمان بیماری‌های تنفسی، بر ضرورت توجه به توان پرداخت مردم تأکید کرد: «اگر وزارت بهداشت بتواند شرایطی را فراهم کند که داروهای مربوط به سرماخوردگی و درمان علائم تنفسی در این ایام پوشش بیمه‌ای مطلوبی داشته باشند، می‌تواند به دسترسی بهتر مردم به دارو کمک کند.»

به گفته او، اگر پزشک دارویی را برای بیمار تجویز کند، تأمین هزینه آن برای بخشی از مردم می‌تواند به یکی از موانع درمان تبدیل شود: «مسئله مهم این است که افراد بابت داروهایی که برایشان تجویز می‌شود، توان خرید داشته باشند. این یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت ماست و به بحث تبعیت از درمان مربوط می‌شود.»

او با اشاره به افزایش قیمت برخی داروها و هزینه‌های درمان سرماخوردگی و بیماری‌های تنفسی گفت: «ممکن است هزینه دارو و درمان برای یک بیماری ساده نیز برای برخی افراد قابل توجه باشد. بنابراین وزارت بهداشت باید سازوکاری فراهم کند که حمایت درمانی در این ایام به‌درستی انجام شود و هزینه داروها به شکلی پوشش داده شود که مردم به دلیل هزینه، درمان خود را رها نکنند.»