تا «پروان» سه روز و سه شب راه است. راه دور کوچه‌های تنگ دروازه‌غار تا دامنه‌های هندوکش، «ظریفه» را به پسرش می‌رساند. او را رد مرز کرده‌اند و مادر طاقت نمی‌آورد پسر ۱۶ساله‌اش در ولایت پروان تنها بماند. دست شوهر و سه فرزندش را گرفته و خود را به راه دشوار سپرده. آنها بعد از تقلای بسیار پولشان را از صاحبخانه پس گرفته‌اند، اندک وسایل خانه را به باربری سپرده‌اند و در اتوبوسی نشسته‌اند که به مشهد می‌رود. و از آنجا تا مرز دوغارون، و بعد هرات و قندهار، و بعد کابل و چاریکار. آنجا دختران را به مکتب راه نمی‌دهند، طالبان اینترنت را قطع کرده، بیکاری و گرانی است. ولی باید رفت.

دستور اخراج افغان‌های غیرمجاز ششم تیرماه صادر شد. درست پنج روز پس از آتش‌بس. هول جنگ هنوز بر سر همه ما افتاده بود که هراسی دیگرگونه به دل اتباع ساکن سرزمین‌مان افتاد حتی مجوزدارها. صداهایی خاموش که کمتر کسی آنها را می‌شود. از جمله این گروه‌ها، کشاورزان افغانستانی بودند که سالیان دراز است در زمین‌های گسترده ایران مشغول به کارند. این گزارش روایتی است از این کشاورزان که ناگهان به‌ آنها اعلام کردند؛ باید محصولاتشان را بگذارند و بروند... در زمانه‌ای تلخ که حتی استارتاپ‌های تازه پاگرفته کشاورزی بی‌هیچ تقصیری باید سقفشان فرو بریزد چرا که اسرائیل می‌خواست روزشمار معکوس «نابودی اسرائیل» را بزند.

درباره موج افغانستانی‌ستیزی

با تصویب فرمان جدید ممنوعیت ورود ایرانی‌ها به آمریکا، بار دیگر سرنوشت عده کثیری از ایرانیان به تصمیمات دولت این کشور گره خورده است.

|پیام‌ما| سی وسومین نشست شورای ساماندهی مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور بالاخره و پس از ۱۴ ماه تشکیل جلسه داد. در این جلسه ضمن تذکرهای وزیر راه‌وشهرسازی مبنی‌بر ضرورت عبور سریع کالا و عدم توقف ناوگان ترانزیت کشور،‌ تسهیل فرایندهای ترانزیتی با عراق به صورت «یک طرح جامع» مصوب شد. طبق آمار سازمان گمرک جمهوری اسلامی، در سال ۱۴۰۲ تراز تجاری ایران بدون نفت با کشورهای چین، امارات و ترکیه منفی و فقط با عراق مثبت شده بود و حالا گویا دولت در تلاش است این تراز مثبت را بالا ببرد. کارشناسان بخش حمل‌ونقل بین‌المللی زمینی اما می‌گویند که مسئله ایستایی بار در گمرکات که گاه منجر به رسوب نیز می‌شود، مربوط به زمان‌بر بودن تشریفات گمرکی و اداری، افزایش هزینه‌ها و کاهش راندمان و پس‌ازآن، امکانات ناکافی در مبادی زمینی و جاده‌های غیراستاندارد و عدم هم‌سویی دستگاه‌های مختلف است که با جلسه‌های سالی یک‌بار حل نخواهد شد. این مشکلات ایران برای خروج از اقتصاد نفتی و کسب درآمدهای بین‌المللی پایدار نیازمند توسعه صنعت حمل‌ونقل به‌ویژه ترانزیت است.

در حاشیه تهران، جایی که جاده‌ها و ساختمان‌ها به پایان می‌رسند، کوره‌های آجرپزی همچنان به زندگی دیگری ادامه می‌دهند؛ زندگی‌ای که تحت فرمان اربابان می‌گذرد. در این منطقه، کارگران فصلی از شهرهای مختلف به‌ویژه تربت‌حیدریه و خواف، به همراه خانواده‌هایشان در تابستان به این کوره‌ها مهاجرت می‌کنند. افغان‌ها نیز ساکنان دائمی برخی از این کوره‌ها هستند. مشکلاتی چون فقر، نبود امکانات بهداشتی، دسترسی محدود به آب شیرین و بی‌توجهی به نیازهای کودکان، بخشی از واقعیت تلخ این زندگی است.

|پیام ما| شیوع دوبارۀ «سرخک» در ایران، نگرانی‌ها را دربارۀ آن افزایش داده است. شاید دهه‌های گذشته، بیماری‌های اقلیمی و فصلی همسایگان یک کشور چندان نگران‌کننده به نظر نمی‌رسید، اما با افزایش سفرها و مراودات تجاری بین کشورها، انتقال بیماری از یک کشور به دیگر کشورها چندان غیرمحتمل نیست. نزدیک‌ترین تجربه به این گزاره، ورود پشۀ «آئدس» از کشور امارات متحده به کشورهایی همچون ایران است. اکنون نیز نگرانی‌ها بابت شیوع دوبارۀ سرخک گسترش یافته است. سرخک جزو بیماری‌هایی بود که در ایران با واکسیناسیون کنترل شده بود، اما براساس گزارش «تسنیم»، سال گذشته ۶۱۲ مورد سرخک در ایران‌ گزارش شده است. بیشترین مبتلایان سرخک در استان‌های سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان، کرمان و خراسان رضوی بوده است. اکنون با افزایش متقاضیان سفر به کشور عراق و شرکت در مراسم اربعین و هم‌زمان شیوع سرخک‌ در کشور عراق، وزارت بهداشت دربارۀ آن هشدار داده‌ است. بااین‌حال، اکنون سرخک‌ چه وضعیتی در ایران دارد و برای پیشگیری و بهبود وضعیت سرخک چه اقدامی باید انجام داد؟

معاون اشتغال وزارت کار گفت: مطابق مصوبه شورای عالی امنیت در ۱۵ استان اشتغال اتباع خارجی ممنوع است. حدود یک و نیم میلیون نفر از اتباع خارجی پروانه کار داشته و حضور قانونی دارند که جمعیت افراد فاقد پروانه دوبرابر این رقم برآورد می‌شود.

آمارهای جهانی از وجود حدود ۳۰۰ میلیون نفر مهاجر در سراسر جهان می‌گوید و از این تعداد بین شش تا هشت میلیون نفر آنها ایرانی هستند. همچنین چیزی بین پنج تا هشت میلیون مهاجر غیرایرانی در حال حاضر در داخل ایران زندگی می‌کنند. باوجوداین، اما در حوزه‌ٔ حکمرانی مهاجرت سال‌هاست این پرسش مطرح است که سیاستگذار چه رویکردی را در قبال مهاجران دنبال می‌کند؟ آیا اصلاً سیاستی برای سامان‌دهی این وضعیت وجود دارد یا خیر؟ این‌که سیاستگذاری به کدام سو می‌رود و شکل مطلوب آن چیست؟ از جمله پرسش‌هایی است که این روزها با اوج گرفتن جریان افغانستانی‌ستیزی و حضور گستردهٔ مردم این کشور در ایران بار دیگر ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است. در همین رابطه نشست «ضرورت طراحی سیاست مهاجرتی برای ایران و مدل مطلوب آن» به همت مؤسسهٔ «دیاران» در پژوهشکدهٔ سیاستگذاری دانشگاه شریف برگزار شد. در این نشست، جامعه‌شناسان و پژوهشگران حوزهٔ سیاست مهاجرت راه‌حل ساماندهی به این وضعیت آشفته را، ارائهٔ شفاف آمار و اطلاعات از تعداد مهاجران ساکن ایران در کنار فراهم کردن امکان ادغام اجتماعی حضور آنها در جامعهٔ ایرانی دانستند و سیاست بازگرداندن افغانستانی‌ها را محکوم به شکست معرفی کردند. به‌عقیدهٔ حاضران این جلسه، سیاستگذار ایرانی باید از تجربه‌های جهانی در حوزهٔ مهاجرت درس بگیرد و آنها را به‌نفع منافع ملی بومی‌سازی کند.

هر ساله در ایام تابستان یکی از درگیری‌های اصلی خانواده‌های مهاجر در ایران مسئلهٔ تحصیل فرزندانشان در مدارس است. این دغدغه، به امری همیشگی برای آنها تبدیل شده و اغلب آنها تابستان‌ها این ترس را دارند: «نکنه امسال آموزش‌وپرورش بچه ما را ثبت‌نام نکنه». در دوره‌هایی مثل دههٔ ۷۰ و ۸۰ شمسی، سیاست غالب کشور ما فشار به اتباع خارجی ساکن در کشور به‌خصوص افغانستانی‌ها برای بازگشت به کشورشان بود. در راستای همین سیاست کلی، سختگیری‌های بیشتری در زمینهٔ ثبت‌نام دانش‌آموزان تبعهٔ خارجی صورت می‌گرفت، چراکه این تصور وجود داشت که تسهیل تحصیل کودکان خارجی سبب بقای آنها و خانواده‌هایشان در ایران می‌شود. خوشبختانه در یک‌دههٔ اخیر، به‌ویژه پس از صدور فرمان رهبری مبنی‌بر جواز تحصیل همهٔ کودکان مهاجر اعم از بامدرک و بی‌مدرک در سال ۹۴، میزان این سختگیری‌ها کاهش یافت و بیش از پیش شاهد تحصیل کودکان افغانستانی در مدارس ایران هستیم. با این اوصاف همچنان برخی کج‌سلیقگی‌ها و نگرش‌های منفی برخی نهادهای دولتی به مهاجران در بهره‌مندی کودکان مهاجر از حق تحصیل سنگ‌اندازی‌ می‌کند.