صبح زود روز ۱۹ فروردین با خبری از سوی رئیس‌کل دادگستری استان سمنان در خبرگزاری‌ها شروع شد. «معدن مهماندویه دامغان تعطیل شد. پیمانکار معدن جان باخت.» تراژدی تکراری اما پیشتر از این در گرگ‌ومیش هوای عصر دیروز اعلام شده بود: «ساعت ۱۵:۳۰ دقیقه روز ۱۸ فروردین گزارشی مبنی‌بر گازگرفتگی تعدادی از معدنکاران در معدن «جواهر» زغال در «مهماندویه دامغان» به انتشار رسید. در این حادثه هفت نفر جان باختند که پنج نفر از معدنکاران این معدن بوده و دو نفر دیگر نیز بمحض اطلاع از این حادثه قبل از حضور نیروهای امدادرسانی از معدن‌های مجاور برای نجات این حادثه‌دیدگان و با اختیار خویش و فداکارانه به داخل این معدن رفته بودند.» به‌نظر می‌رسد اما تا ساعاتی بعد از حادثه خانواده‌های جانباختگان از فاجعه رخ‌داده اطلاع نداشتند. «حسن گیلکی» پدر «هانی» است که نامش در میان این فهرست هفت‌نفره به چشم می‌خورد. هانی که البته به‌همراه پسرعمویش، «مهدی»، در معدن بوده و حالا خانواده در انتظار ورود پیکر هر دو به روستاست؛ «فارسیان چشمه‌ساران»، روستایی در آزادشهر استان گلستان، شهری که نام فرزندانش طی سال‌های اخیر همواره در حوادث معدن در سراسر ایران وجود داشته است.

فرزندان چشم‌به‌راه

حسن از دختران شش و یک ساله هانی تعریف می‌کند و اینکه نمی‌داند باید با این کودکان چه کرد و حقیقت را چطور برای آنان بازگو کرد، یا پسر خردسال برادرزاده‌اش مهدی. حسن می‌گوید: «کسی از معدن یا مسئولان با ما تماس نگرفته است؛ این ما هستیم که افتادیم دنبال مسئولان. تا چند ساعت اول اصلاً کسی به ما خبر نداد. حالا هم دنبال آمبولانس هستیم تا پیکر بچه‌هایمان را به خانه بیاوریم. چون هیچ کاری برای ما در سمنان انجام نداده و نمی‌دهند.»

«رضا فارسیان» از اهالی روستاست. حسن که نمی‌تواند گفت‌وگو را ادامه دهد، او گوشی را برمی‌دارد و گفته‌های حسن را پی می‌گیرد: «ما همیشه قربانی می‌دهیم. چون در روستاهای ما هیچ کاری نیست. اگر بود، الان نباید منتظر می‌ماندیم که جوان‌های سی‌واندی ساله‌مان را دفن کنیم. الان هم برای خانواده‌های آنها کاری انجام نداده‌اند. استاندار گلستان پیگیر است که بتوانیم بچه‌ها را منتقل کنیم. ما حتی خبر را برای نخستین‌بار از رسانه‌های داخلی نشنیدیم. تا چندساعت بعد از حادثه، صدا‌وسیما حتی در حد یک زیرنویس هم این خبر را کار نکرده بود. بعد شما دنبال این هستید که بدانید چرا این اتفاق افتاده و به مردم چه گفتند؟! معدن‌ها ایمنی ندارند. حتی کسانی که برای نجات وارد معدن شدند هم کپسول خودنجات نداشتند. همین امروز صبح ما یک نفر دیگر را در یکی از معادن طبس از دست دادیم و تعداد قربانی‌های ما شده است سه نفر. اما این چیزها برای چه کسی اهمیت دارد؟!»

آینده‌ بر باد

ماجرای نبود کپسول خودنجات صحت دارد. «یادگار احمدی»، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان سمنان، به «پیام‌ما» می‌گوید: «تونلی که در آن حادثه رخ داد است، تقریباً تونلی غیرفعال بوده است. این تونل تعطیل بوده و کسی در آن مشغول کار نبوده است. کارگران برای بررسی وضعیت به داخل تونل رفته بودند که در آینده برای آن برنامه‌ریزی کنند که متأسفانه اصول ایمنی را رعایت نکردند.»

دستورالعمل روشن

«حسینقلی قوانلو» کارشناس معدن است و یکی از مدیران صنعت و معدن کشور. او نیز بر موضوع ایمنی تأکید می‌کند. طبق آنچه قوانلو توضیح می‌دهد، ورود متخصص ایمنی به‌ویژه در مورد تونل‌های غیرفعال به‌دلیل احتمال بالای تجمع گاز، پیش از ورود کارگران الزامی است و تنها کارگران باید پس از تأیید امنیت تونل توسط مسئول ایمنی به آن وارد شوند: «این معدن قبلاً یکی از معادن فرعی البرز شرقی بود که به‌صورت پیمانکاری اداره می‌شد و زمان طولانی است که در اختیار بخش خصوصی است. واقعیت این است که تنها چیزی که کارگر با آن وارد تونل می‌شود، چراغ تونلی و کلاه تونلی است. تجهیزاتی مانند گازسنج را مسئول ایمنی همراه خود دارد. به تعداد کارگران در هیچ معدنی کپسول وجود ندارد.»

او توضیح می‌دهد که طبق استاندارد ایمنی معادن مسئول ایمنی قبل از شروع کار وارد تونل می‌شود و گازسنجی می‌کند و اگر گازسنج خطر را نشان دهد، جلوی کار را می‌گیرد: «در مورد تونل غیرفعال هم دستورالعمل وجود دارد. مطابق دستورالعمل حتماً باید در ابتدا ایمنی وارد شود. چون وقتی تونلی غیرفعال است، حتماً گاز در آنجا تجمع پیدا کرده است. باید در این منطقه گازسنجی شود و اگر گاز از حدی بیشتر بود، باید تونل تهویه شود و بعد کارگران وارد شوند. ما هنوز نمی‌دانیم این تونل، کارگاه استخراج غیرفعال بوده است یا تونل پیشروی. این معدن یکی از قدیمی‌ترین معادن محدوده «طزره» است.»

از دیدگاه مدیریت بحران استان سمنان اما ماجرا تمام شده است. «احمد طاهریان» می‌گوید: «عملیات معدن تمام شده است و فقط دلایل آن در حال بررسی است. پیش‌بینی‌های اولیه همان کمبود اکسیژن در مدخل ورودی تونل است که مدتی از بهره‌برداری آن می‌گذشت. متأسفانه تجهیزات ایمنی همراهشان نبوده است. دیشب ساعت یک بامداد( ۱۹ فروردین) در جلسه ستاد بحران استان در دامغان مقرر شد دستگاه‌های مرتبط، مانند اداره صمت، اداره کار و …، به‌شکل دقیق موضوع را بررسی و گزارش را برای به استاندار ارائه کنند. سه نفر از کشته‌شدگان اهل افغانستان بودند و چهار نفر دیگر از هموطنان ایرانی.»

پایان این داستان غم‌انگیز همیشه به تشکیل یک پرونده قضائی می‌رسد، اما با وجود ورود دستگاه قضا باز هم اتفاق می‌افتد. صبح دیروز (۱۹ فروردین) رئیس‌کل دادگستری استان سمنان از تشکیل پرونده قضائی برای بررسی ابعاد و علل وقوع حادثه معدن مهماندویه دامغان خبر داد.

جزئیات حادثه

 میزان به‌نقل از «محمدصادق اکبری»، رئیس‌کل دادگستری استان سمنان، جزئیات حادثه را منتشر کرد: «متأسفانه هفت نفر جان باختند که پنج نفر از معدنکاران این معدن بودند و دو نفر دیگر نیز بمحض اطلاع از این حادثه قبل از حضور نیروهای امدادرسانی از معدن‌های مجاور برای نجات این حادثه‌دیدگان و با اختیار خویش و فداکارانه به داخل این معدن رفته بودند که متأسفانه همگی به‌علت تجمع گاز متان که منجر به کمبود اکسیژن در معدن شده بود، فوت شدند. گزارش‌های اولیه حاکی از آن است که این معدن مجوز فعالیت داشته و از آذرماه سال گذشته به‌علت سرمای شدید آن منطقه، امکان ادامه فعالیت نداشت و ادامه فعالیت آن متوقف شده بود و در اولین روز کاری، متأسفانه چنین حادثه دلخراشی به وقوع پیوست.» کارگران برای بررسی وضعیت به داخل تونل رفته بودند که در آینده برای آن برنامه‌ریزی کنند که متأسفانه اصول ایمنی را رعایت نکردند.