قصه‌هایی از دل خاک گهواره‌ای در گور، نامی بر دریا

۲۷۵ اثر از ۱۳ محوطه به‌دست‌آمده از هفت استان ایران در نمایشگاه بیست‌ودومین گردهمایی باستان‌شناسی به نمایش درآمد تا نشان دهد هر گوشه این آب و خاک پر از نشانه‌ها و یادمان‌های تمدنی است. قدمت این آثار کشف‌شده در حفاری‌های علمی از دوره پارینه سنگی شروع می‌شود و تا دوره اسلامی ادامه پیدا می‌کند. در میان آنها تدفین پیکر نوزادی با آیینی خاص در آذربایجان‌غربی است که بسیاری از دوستداران میراث‌فرهنگی را جذب کرد.

گردهمایی باستان‌شناسی یکی از مهمترین رویدادهای باستان‌شناسی است که در روزهای پایانی هر سال در موزه ملی برگزار می‌شود. این همایش اکنون به ۲۲سالگی رسیده، اما این سن و سال همواره در یک خط ممتد حرکت نکرده است. فراز و نشیب‌های بسیاری پشت سر گذاشته؛ از سال ۵۷ تا ۴۰۳. امسال هم پیشکسوتان باستان‌شناسی آمده‌اند و با حضورشان رونقی کم‌نظیر به این گردهمایی دادند. دانشجویان در کنار پیشکسوتان جای گرفتند و عکس یادگاری گرفتند و برگ دیگری از تاریخ باستان‌شناسی ایران رقم خورد.

رضا صالحی امیری، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی که به افتتاحیه این همایش آمده بود؛ «پژوهش» و «پژوهشگری» را ستود و وعده داد: «امیدواریم سال آینده، سال رونق باستان‌شناسی باشد.» سال پیش هم «عزت‌الله ضرغامی» گفته بود چقدر از یافته‌های باستان‌شناسی و از کارشناسان میراث فرهنگی آموخته است و خاطراتی از آیت‌الله مصباح‌ یزدی تعریف کرده بود. این وعده‌های امیدوارانه درحالی‌است که همین چندی پیش مجلس، رویه پژوهشگاه میراث‌فرهنگی در سال‌های گذشته را به‌اندازه‌ای فاصله‌دار از اهدافش ارزیابی کرده بود که از آن بوی الرحمان به مشام می‌رسید و زمزمه انحلال پژوهشگاه شنیده شد؛ پژوهشگاهی که با همین عملکرد، همواره رویکردی به‌مراتب علمی‌تر از وزارتخانه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی داشته و دستاوردهایش به‌رغم بی‌جان بودن، جان این حوزه فراموش‌شده است.

در این گردهمایی، سرپرست جدید پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری هم به مسئله‌ای اشاره کرد که نشان از گرفتاری بزرگ ایران است. «محمدابراهیم زارعی» این‌طور مطرح کرد که باید نام خزر را حذف کرد و به‌جای آن گفت «کاسپی» یا «کاسپین». یا اینکه راه ابریشم را راه پارتی بخوانیم. جالب این‌جاست که چندی پیش «نشست مشترک همایش اقتصادی خزر» به میزبانی ایران برگزار شد و این فرصت مناسبی برای مطرح کردن این موضوع بود؛ اما آنچه دردها را افزون می‌کند، فاصله معناداری است که بین ارگان‌ها و نهادهای دولتی برقرار است، به‌ویژه با وزارتخانه میراث‌فرهنگی. مسئولان هنوز بعد از گذشت این‌همه تحولات در جهان و تلاش کشورها برای هویت‌بخشی به سرزمین‌هایشان، برنامه‌ و دستوری برای ایجاد هماهنگی در این زمینه‌ها با پژوهشگران ملی ایران ندارند. هرچند پژوهشگران و باستان‌شناسان در این شرایط سخت و دشوار به سخت‌جانی ادامه می‌دهند و آتش این رشته را زنده نگه می‌دارند و قسم‌خوردگان وطن‌اند.